Dat heeft NSC-leider Omtzigt woensdagavond meegedeeld na afloop van zijn twee uur durende gesprek met verkenner Ronald Plasterk. Met zijn standpunt dwingt Omtzigt Wilders feitelijk op de knieën. De kern van het PVV-verkiezingsprogramma zal de prullenbak in moeten. Doet Wilders dat niet, dan is zijn rechtse meerderheidskabinet onmogelijk.
De pijn zit hem niet alleen in Wilders’ anti-islamstandpunten, maar ook in de steun aan Oekraïne (daar is NSC voor en PVV tegen) en speculaties over een Nexit (daar is NSC tegen en PVV voor). Wilders heeft woensdagavond nog niet gereageerd op de kritiek van Omtzigt.
Het grootste bezwaar van Omtzigt tegen de PVV is dat hij vreest dat de partij de grondrechten van burgers niet zal respecteren. ‘Het verkiezingsprogramma van de PVV bevat standpunten die naar ons oordeel in strijd zijn met de Grondwet’, schrijft Omtzigt in zijn brief aan verkenner Plasterk die woensdag openbaar werd gemaakt.
Zowel voor als na de verkiezingen heeft Omtzigt meerdere malen gezegd dat hij om die reden grote bedenkingen heeft bij een samenwerking met de PVV. Wilders pleit in zijn verkiezingsprogramma onder meer voor een verbod op de Koran en moskeeën.
Wilders heeft woensdagmiddag aangegeven bij de verkenner dat hij bereid is om een paar van zijn meest omstreden standpunten die indruisen tegen de wet ‘in de ijskast’ te zetten. Maar die belofte is niet duidelijk genoeg voor Omtzigt. ‘De betekenis hiervan is niet helder. Wat is dan nu de status van het PVV-verkiezingsprogramma?’, schrijft Omtzigt. Hij wil dat Wilders duidelijker afstand neemt van zijn ongrondwettelijke uitlatingen. Omtzigt zegt niet of dat per brief of mondeling moet gebeuren: ‘Het is aan de PVV om dat te doen.’
Omtzigt aarzelt ook over een samenwerking met de PVV omdat hij zich zorgen maakt over de uitlatingen van andere PVV’ers dan Wilders. ‘Hoe zeker kunnen we er bijvoorbeeld van zijn dat Kamerleden en eventuele bewindspersonen zich in hun uitingen en bij stemmingen zullen houden aan de (Grond)wet, mede gelet op de uitspraak van Wilders dat deze standpunten ‘in het dna’ van de partij zitten?’, zegt Omtzigt.
Tot slot vraagt Omtzigt zich ook af wat Wilders bedoelt met zijn uitspraak dat een regering met de PVV er zal zijn ‘voor alle Nederlanders’. In de ogen van de NSC-fractie moet er eerst helderheid komen over de vraag of en hoe de PVV en iedereen die daarbij hoort, een ‘verbindende rol’ gaat spelen in de samenleving en in een mogelijk samenwerkingsverband.
Al met al ziet de NSC-fractie nu geen basis om onderhandelingen te beginnen met de PVV over een meerderheidsregering of een minderheidsregering. ‘Ik wil op dit moment niet de onderhandelingen openen. Er zitten nog belemmeringen in de sfeer van de rechtsstatelijkheid’, aldus Omtzigt.
‘De fractie van NSC is wel bereid om medeverantwoordelijkheid te nemen voor het landsbestuur’, benadrukt Omtzigt, ‘maar zal alleen steun geven aan een regering die werkt op basis van de Grondwet.’ Indien het Wilders niet lukt om NSC ervan te overtuigen dat zijn partij zich aan de wet zal houden, kan hij misschien proberen om een minderheidsregering te vormen met VVD en BBB, stelt Omtzigt voor. Omtzigt zal zo’n minderheidskabinet niet meteen weg sturen via een motie van wantrouwen.
Omtzigt stelt voor om de komende tijd twee informateurs aan te stellen die bij alle partijen nagaan wat volgens hen de grote opgaven voor Nederland zijn. Op vragen van journalisten waar dat dan precies toe moet leiden en wat zijn eigen voorkeurscoalitie is, wilde Omtzigt geen antwoord geven.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden