ChatGPT was nog maar een paar weken op de markt en de paniek bij onderwijsinstellingen was al groot. De AI-gestuurde chatbot van het Amerikaanse OpenAI gaat het onderwijs ingrijpend en blijvend veranderen, beseften veel docenten. Het AI-gereedschap verblufte de wereld immers met de capaciteit uiteenlopende antwoorden, samenvattingen en teksten te genereren; van recepten en gedichten, tot wetenschappelijk ogende studies.
Omdat teksten die ChatGPT produceert nieuw zijn, kunnen plagiaatscanners ze niet detecteren, kreeg het onderwijspersoneel van de faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht in januari te horen. ‘Dit betekent dat we hier te maken hebben met een programma dat taken van studenten overneemt.’ De chatbots zullen ‘in de toekomst onderdeel van ons leven worden’.
Over de auteur
Laurens Verhagen is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over technologie, internet en kunstmatige intelligentie. Daarvoor was hij onder andere hoofdredacteur van nu.nl.
Inmiddels zijn we een jaar verder en staat één conclusie recht overeind: ChatGTP en andere chatbots zijn voor veel mensen al daadwerkelijk onderdeel van hun leven geworden, veel sneller dan iedereen eind 2022 verwachtte. Bijna een op de drie Nederlandse consumenten maakt in het dagelijks leven wel eens gebruik van zogeheten generatieve AI-tools, waarvan ChatGPT veruit de bekendste en meest gebruikte is, blijkt uit recent onderzoek van Deloitte.
Nederlandse consumenten gebruiken generatieve AI-tools nu nog overwegend voor privédoeleinden en nog in mindere mate voor werk of studie en school. Het gebruik zal naar verwachting het komende jaar alleen maar groeien, zeker nu Microsoft en Google chatbots integreren in hun veelgebruikte kantoorsoftware zoals Office en Gmail. Toch is het gebruik niet onomstreden. Wat heeft één jaar ChatGPT ons geleerd? Vijf lessen.
Al snel na de eerste enthousiaste succesverhalen kwamen de kritische tegengeluiden: de chatbot is als de dronken oom die op een feestje heel stellig de geopolitieke verhoudingen op het wereldtoneel duidt zonder te weten waar hij het over heeft. ChatGPT mag voor de gebruiker door de goed geformuleerde antwoorden heel overtuigend lijken, het is en blijft een taalmodel dat op basis van statistiek tot zijn resultaten komt.
ChatGPT kan overtuigend grammaticaal correcte onzin genereren, een verschijnsel dat vaak met de misleidende term ‘hallucineren’ wordt aangeduid. De voorbeelden zijn inmiddels legio, zoals de Amerikaanse advocaat die de mist in ging nadat hij de ChatGPT gebruikte ter voorbereiding van een zaak en de chatbot jurisprudentie verzon. De advocaat dacht ten onrechte dat hij met een soort zoekmachine te maken had. Het is misschien wel de belangrijkste les: een taalmodel, hoe geavanceerd ook, mist basale kennis van de wereld.
‘Multimodaliteit’ is het nieuwe buzzwoord bij AI-bedrijven. Oftewel: chatbots die ook via spraak of beeld kunnen communiceren. Denk aan een afbeelding van de inhoud van een koelkast en de vraag: ‘Welk recept kan ik met deze ingrediënten maken?’
De volgende stappen dienen zich alweer aan: het analyseren en genereren van video’s. Verder kondigde OpenAI onlangs de komst van zogenoemde GPT’s aan: iedereen kan met behulp van de technologie van ChatGPT zelf gespecialiseerde bots op de markt brengen. De Amerikaanse fotograaf Trey Ratcliff maakte bijvoorbeeld Fun & Critical Photo Critique GPT, dat helemaal in zijn stijl deskundig commentaar geeft op foto’s die de gebruiker uploadt.
Het eenjarige jubileum werd vorige week bijna versjteerd door de bizarre machtsstrijd binnen OpenAI, waarin het bestuur topman Sam Altman eerst wegstuurde, waarna hij toch weer terugkeerde.
De kern van het conflict ligt in de tegengestelde belangen tussen de non-profit-poot, die pleit voor een verantwoorde wijze van ondernemen, waar Altman en consorten vooral waarde hechten aan tempo maken en het marktaandeel vergroten. Het commerciële Altman-kamp lijkt nu als winnaar uit die strijd te zijn gekomen.
OpenAI bestaat dus niet hoofdzakelijk om de wereld beter te maken, maar vooral ook om de aandeelhouders tevreden te houden, waarmee het bedrijf netjes aansluit bij andere big techbedrijven, als het dat al niet had gedaan.
Toen New York Times-verslaggever Kevin Roose in februari een bijzonder vreemd gesprek had met een chatbot waarbij deze jaloers en opdringerig gedrag vertoonde, zagen velen dat als een donkere kant van de nieuwe technologie. Een aantrekkelijke gedachte, maar het was niets anders dan de op dat moment, binnen die context, meest plausibele woordenbrei die de bot opboerde.
De écht donkere kant ligt veel dichter bij huis. Zo kunnen de taalmodellen achter chatbots als ChatGPT hun werk alleen doen dankzij de arbeid van onderbetaalde en soms ook minderjarige werknemers die nodig zijn om die modellen te verfijnen. Verder zijn de bots getraind met ontelbare werken van schrijvers of journalisten waarvoor hun uitgevers nooit toestemming hebben gegeven. Rechtszaken hierover lopen nog.
Nóg een probleem: voor het trainen en in de lucht houden van al dat mooie AI-gereedschap zijn grote hoeveelheden energie en water nodig, voor het koelen van de zware computers. Tot slot kunnen de krachtige chatbots ook voor minder nobele doeleinden worden gebruikt, zoals het bewust fabriceren van desinformatie.
Het is een verhit debat binnen de AI-gemeenschap: de vraag of AI op een gegeven moment zo veelzijdig en slim wordt dat ze de mens op alle vlakken de baas is en dus overvleugelt, met alle existentiële gevaren van dien. Binnen OpenAI lijkt bijna iedereen heilig in de komst van dat soort AGI, Artificial General Intelligence, te geloven. Vooralsnog wijst echter nog niets daarop, alle beloftes en waarschuwingen ten spijt. ChatGPT mag zich dan wel menselijk voordoen, op dit moment vullen AI en de mens elkaar nog prima aan.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden