Tata Steel besloot in 2021 om groen staal te gaan maken met waterstof in plaats van steenkool. De staalfabriek in IJmuiden baseerde zich bij de keuze voor deze 'waterstofroute' op een plan dat was ontwikkeld door een groep experts onder leiding van Piet Joustra. Hij werkte decennialang voor Hoogovens, zoals Tata Steel tot de eeuwwisseling heette.
"Sinds dat besluit hebben we alweer twee jaar door onze vingers laten lopen", zegt Joustra gefrustreerd. In het oorspronkelijke plan van zijn werkgroep Zeester zouden in 2025 al twee vervuilende fabrieksonderdelen kunnen sluiten. Maar Tata Steel wil dat nu pas in 2029 doen. Het duurt vervolgens nog tot 2035 om al het staal groen te maken.
Vanaf 1965 werkte Joustra (83) aan de grote nieuwe fabrieken die toen op het terrein verrezen. Later verkocht hij de in IJmuiden ontwikkelde technologieën aan andere staalbedrijven in het buitenland.
In 2019, toen Joustra allang met pensioen was, las hij in de krant over de plannen van Tata Steel om te vergroenen door CO2 onder de Noordzee op te slaan. "Toen werd ik zo boos", vertelt hij. "Dat was natuurlijk een bloody shame-oplossing." Er zouden nog steeds kolen nodig zijn voor het staalproces en er was subsidie nodig voor elke ton CO2 die permanent zou worden opgeslagen. "Hoe meer CO2, hoe meer subsidie."
De werkgroep van Joustra en vakbond FNV wisten Tata Steel uiteindelijk te overtuigen dat de waterstofroute beter was. Maar er is nog altijd geen schop in de grond gegaan om de fabriek om te bouwen. Zelfs de vergunning is nog niet aangevraagd.
Het (inmiddels demissionaire) kabinet onderhandelt al ruim een jaar met Tata Steel over een zogeheten 'maatwerkafspraak'. Daarin moet komen te staan hoeveel subsidie het staalbedrijf krijgt en hoe snel de CO2-uitstoot en milieu-impact omlaag moeten. Zonder subsidie is het volgens Tata Steel niet mogelijk om te verduurzamen.
De groep van Joustra vindt dat de overheid in die afspraak breder moet kijken dan alleen de staalfabriek. Hij pleit voor een 'ecoport': een heel industrieterrein met allerlei duurzame bedrijvigheid rond de staalfabriek. Er zou dan bijvoorbeeld ruimte moeten komen voor fabrikanten van windmolens, gemaakt met het staal van Tata Steel. Zo'n industrieel complex is concurrerender dan een losse staalfabrikant die het moet redden op de wereldmarkt, denkt Joustra.
"Als je daar de financiële sommen op loslaat, komt dat veel gezonder uit", zegt hij. Mocht de overheid alleen subsidie geven om Tata te vergroenen, vreest hij dat de staalfabrikant straks alsnog kopje-onder gaat. Want het is volgens hem niet duidelijk of een groen Tata Steel als zelfstandige staalfabriek wel kan concurreren met buitenlandse concurrenten.
De werkgroep Zeester bestaat uit voormalige medewerkers van Hoogovens/Tata Steel, hoogleraren en vakbondsbestuurders. Naast Piet Joustra gaat het bijvoorbeeld om Roel Berghuis (voormalig FNV-vakbondsbestuurder bij Tata Steel), Peter Zonneveld (ex-directeur van hoogovenbouwer Danieli Corus) en Rob van Tulder (hoogleraar economie).
De groep van Joustra bracht het ecoport-concept daarom ook in Den Haag onder de aandacht. Hij zegt dat de Zeester-groep daar "goede gesprekken" over had met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Maar het ministerie vertrouwde het advies niet, omdat de groep van Joustra te nauw verbonden zou zijn met de directie van Tata Steel.
Om het plan na te rekenen werden onafhankelijke adviesbureaus ingeschakeld. "Die niks van staal weten, maar dan wel zogenaamd objectief zijn", zegt Joustra. Vervolgens werd de Zeester-groep door het ministerie gevraagd om haar kennis over te dragen aan de bureaus.
"Nou, toen zijn we in lachen uitgebarsten", gaat Joustra verder. "We hebben gezegd: 'Zo zit de wereld niet in elkaar.' We hebben onze koffie niet eens opgedronken geloof ik, we zijn weggegaan. Dat was zo onprofessioneel."
Het is onduidelijk of de bureaus al een advies hebben uitgebracht aan demissionair minister Micky Adriaansens. Bij de maatwerkafspraken zijn inmiddels nog veel meer adviseurs betrokken. Zo is er een commissie die de klimaatplannen van alle 'maatwerkbedrijven' moet toetsen en moet berekenen of de overheidssubsidies écht nodig zijn.
Voor Tata Steel zijn er daarnaast nóg twee adviseurs ingeschakeld. Oud-minister Hans Wijers en bankier Frans Blom moeten specifiek de klimaatafspraak met Tata gaan beoordelen en ook kijken naar alternatieven, zoals de toekomst van de staalfabriek zonder staatssteun.
Binnenkort gaat de Zeester-groep met deze adviseurs in gesprek over de "donkere wolken" rond de vergroening van Tata Steel. "Er is maar één moment waarop Den Haag zijn macht kan gebruiken", waarschuwt Joustra. "Dat is het moment dat ze met subsidie komen."
Source: Nu.nl economisch