Geert Wilders en PVV-ideoloog Martin Bosma lieten de afgelopen dagen zien dat zij geen kritiek dulden.
Het was een van de eerste boodschappen die Geert Wilders rondstuurde in de dagen na zijn verkiezingsoverwinning. ‘Ongelooflijk dat Tijs van den Brink deze vrouw uitlokt mij een fascist te noemen. Op nationale televisie. Bij de publieke omroep. Een miljoen mensen luisteren. Als er één gek tussen zit is het al genoeg. Bedankt hè Tijs van den Brink.’
Wat was er gebeurd? Bij een door omroepen WNL en de EO verzorgde uitzending van Op1, de talkshow van de publieke omroep, waren enkele conservatieve gasten uitgenodigd die vooral begrip en toenadering bepleitten tot de PVV van Wilders. Maar in het publiek zaten ook enkele tegenstanders, die de avond daarvoor ‘tegen het fascisme’ hadden gedemonstreerd. ‘Omdat je vindt dat Wilders fascistisch is?’, vroeg presentator Van den Brink aan een jonge vrouw. ‘Ja’, was het antwoord. Tsjongejongejonge, schoot de tafel meteen in verontwaardiging.
Dat Wilders de journalistiek verdacht probeert te maken, is geen verrassing. Twee jaar geleden noemde hij journalisten ‘tuig van de richel’, een uitspraak die inmiddels heel gangbaar is onder zijn volgers. Maar dat de leider van de grootste partij, misschien wel de toekomstige regeringsleider, een individuele journalist ervan beschuldigt mensen tegen hem op te zetten: dat is op zijn minst opmerkelijk.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Tegelijkertijd is het een bekende truc uit het extreem-rechtse draaiboek. Ook Donald Trump viel tijdens zijn presidentschap regelmatig individuele journalisten aan, juist bij Fox News, de zender die hem het minst in de weg legde maar waar een paar presentatoren nog kritische geluiden lieten horen. Verschillende van hen moesten vertrekken, en Fox News werd een loyale steunpilaar.
WNL en de EO zijn twee van de conservatievere omroepen in het bestel. Ook al zal iemand als Van den Brink niet snel zwichten voor de bagger die hij na de tweet van Wilders over zich heen heeft gekregen, bij de redactie of omroep kan die, bewust of onbewust, wel tot meer voorzichtigheid leiden. Dat de PVV de publieke omroep wil afschaffen, kan de speelruimte verder verkleinen.
De verdachtmaking van de NPO staat niet op zichzelf. Een dag later maakte partij-ideoloog Martin Bosma zich boos vanwege een spotprent in de Volkskrant: ‘De journalistiek kookt van woede over de verkiezingsuitslag. Ze zullen alles uit de kast halen om de PVV te vernietigen. Alles.’
Zulke ‘waarschuwingen’ hebben effect. Weer een dag later schreef NRC-journalist Joep Dohmen dat hij en zijn collega op X waren uitgemaakt voor ‘communistisch NSB-tuig (sic), hoernalisten, vieze flikkers, linkse smeerpijpen werkend bij een nazi-krantje en natuurlijk tuig van de richel’, omdat ze hadden onthuld dat er aangifte was gedaan tegen verkenner en PVV-senator Gom van Strien, wegens mogelijke oplichting.
Het is een van de bekende inconsequenties waarvan extreem-rechtse politici zich graag bedienen: hun kritiek en beledigingen vallen onder de vrijheid van meningsuiting, maar zelf dulden zij geen enkele kritiek. Natuurlijk: Wilders wordt beveiligd en ziet een beladen woord eerder als bedreiging. Maar het is breder dan dat. Instituties van waarheidsvinding (journalistiek, wetenschap, rechterlijke macht) worden structureel verdacht gemaakt als de zoektocht een richting opgaat die hun niet bevalt.
Natuurlijk maken journalisten fouten. Op elk artikel en elk programma is kritiek mogelijk. Het kan zeker beter. Maar wie van journalisten de vijand maakt, is niet uit op verbetering. Die is uit op ondermijning van een kritische tegenmacht, en daarmee de democratie.
Source: Volkskrant