Geert Wilders vond het zelf wel een leuke vondst: voormalig PvdA-minister Ronald Plasterk voordragen als verkenner die de stroeve start van de kabinetsformatie moet doen vergeten. Plasterk, die dinsdag glunderend de wachtende pers begroette, volgt de eerder deze week in opspraak geraakte PVV-verkenner Gom van Strien op. ‘Een creatieve geest met veel ervaring’, zo omschrijft Wilders Plasterk. De twee kennen elkaar al langer uit de Kamer en ook nadien hebben ze regelmatig contact gehouden.
Hoewel Plasterk zijn rol ziet als het bescheiden inventariseren welke coalitiemogelijkheden er zijn na de verkiezingsuitslag, is het is geen geheim dat de voormalige bewindspersoon zelf een duidelijke mening over heeft hoe het nu verder moet: een kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB ligt het meest voor de hand, schreef hij onlangs nog in een column in De Telegraaf. Dat kan heel snel gefixt zijn.
Over de auteurs
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft sinds 2014 over de nationale politiek. Natalie Righton is ook politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
Ondertussen zijn de politiek leiders op het Binnenhof daar niet zo zeker van. De gedachte alleen al dat de radicaal-rechtse Wilders zijn naam aan een nieuw kabinet kan verbinden, is aanleiding geweest voor Denk en de Partij voor de Dieren om zich nu al terug te trekken uit het formatieproces.
‘Wij geloven in een weerbare democratie. Daarom willen wij dat de heer Wilders het initiatief ontnomen wordt en zullen wij deze verkenning boycotten’, aldus Stephan van Baarle (Denk) dinsdag.
Met het geringe aantal zetels zullen deze partijen natuurlijk niet de doorslag geven in de formatie, maar ook bij de grotere partijen wordt er sceptisch gekeken naar ‘premier Wilders’. Daar is te horen dat het ditmaal misschien niet zo vanzelfsprekendheid is dat de winnaar van de verkiezingen ook de volgende premier levert.
Het meest opmerkelijk is dat zelfs bij de PVV achter de schermen is te horen dat er behalve euforie ook vragen zijn gerezen of een eventueel premierschap van Wilders wel zo handig is. Want als hij straks zit weggestopt in het Torentje, wie gaat dan in het Tweede Kamergebouw zijn nieuwe 37-koppige PVV-fractie leiden?
Wilders – van wie bekend is dat hij zijn fractie met ijzeren vuist regeert – zal de verantwoordelijkheid voor zijn nieuwe fractie dan uit handen moeten geven. Een nieuwe fractievoorzitter van de PVV is niet zomaar voorhanden. Fleur Agema ziet haar droom om zorgminister te worden bijna waarheid worden en Martin Bosma heeft het door hem zo begeerde Kamervoorzitterschap bijna binnen handbereik. Dus wie blijft er dan over als nieuwe fractievoorzitter? De excentrieke en omstreden Dion Graus?
Ook bij ervaren bestuurderspartijen zoals de VVD wordt opgemerkt dat het premierschap voor Wilders de modus operandi van de PVV op zijn kop kan zetten. De PVV-leider maakte de afgelopen jaren furore in de oppositiebankjes met optredens die zijn achterban prachtig vond. Zonder zijn interruptiemicrofoon als belangrijkste wapen kan hij niet langer choqueren met kopvoddentaksen, Polenmeldpunten en omvolkingstheorieën. De vraag is wat er dan overblijft van de populariteit van de PVV.
Voor de camera’s zegt Wilders zelf overigens dat het absoluut zijn inzet is om een rechts kabinet mogelijk te maken. Hij ziet zichzelf daar ook wel degelijk als premier leiding aan geven. Op de vraag of hij dat hoogste ambt nog nastreeft, zei de PVV-leider maandagmiddag bijvoorbeeld: ‘Welke politiek leider wil niet premier worden? Dat is net zoiets als topsporters, die willen toch ook het liefste een gouden medaille winnen?’ Om daaraan toe te voegen dat zijn droomkabinet van PVV, VVD, NSC en BB wat hem betreft binnen een maand kan beginnen.
Vijf minuten later leek de PVV-leider echter alweer een terugtrekkende beweging te maken. Op de vraag hoe groot hij de kans achtte dat kabinet-Wilders binnenkort echt zal aantreden, zei hij: ‘Ik doe mijn best. Of het nou Wilders I is of een ander kabinet, er moet een kabinet komen.’ Die laatste opmerking, die hij niet verder wilde toelichten, laat de mogelijkheid open dat hij het premierschap aan een ander zou overlaten.
Dat zou hij dan gemeen hebben met zijn beoogde coalitiepartner Pieter Omtzigt. De NSC-leider speelde tot een week voor de verkiezingen openlijk met de gedachte het premierschap aan een ander te gunnen, zodat Omtzigt zelf op zijn favoriete stek in de Kamer zou kunnen blijven zitten. Zo bezien is het helemaal geen onmogelijke gedachte dat Wilders en Omtzigt eensgezind zouden kunnen zijn over het premierschap: mooie baan, maar liever niet voor henzelf.
Als een paal boven water staat dat Wilders hoop blijft houden dat de VVD, zonder wie een rechts meerderheidskabinet niet mogelijk is, alsnog wil praten over een nieuw landsbestuur. Dinsdag hield VVD-leider Dilan Yesilgöz voet bij stuk: de liberalen stappen niet met de PVV in een kabinet. Wel verduidelijkte ze dat de VVD een rechts kabinet mogelijk wil maken als gedoger.
Ten onrechte was de afgelopen dagen bij de achterban het beeld ontstaan dat de VVD überhaupt niet wilde praten over kabinetssteun, aldus Yesilgöz. ‘Wij zijn geen plucheplakkers, maar nemen wel onze verantwoordelijkheid.’
Een links kabinet met ook GroenLinks-PvdA zal de VVD sowieso nooit mogelijk maken. Dat is ‘ab-so-luut uitgesloten’, valt achter de schermen te horen. Afgezien van nieuwe verkiezingen blijft er dus maar één optie over: een rechts kabinet met de PVV als grootste partij. De vraag is alleen of Wilders aan het roer van dat kabinet zal staan.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden