Wat scheepswerf Amels uit Makkum in 1989 overkwam, de wijze waarop het hele dorp als het ware werd opgetild, verfrommeld en in de hoek gekwakt, had een verzinsel van It Dockumer Lokaeltsje kunnen zijn, de absurdistische Friese postpunkband die in de jaren tachtig zong over spoken die de Elfstedentocht rijden en meer van zulks.
Maar het verhaal waarnaar de albumtitel Trump yn Makkum verwijst, is geen verzinsel. Trump was echt in Makkum. De band verhaspelde de vertelling, ging er in goede bandtraditie onnavolgbaar mee aan de haal, maar aan de basis lag een true story.
Over de auteur
Menno Pot is sinds 1998 muziekjournalist van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over popmuziek.
‘Op het moment dat Donald Trump met een helikopter in Makkum landt, begeeft hij zich als het ware in het spirituele postcodegebied van It Dockumer Lokaeltsje. Vanaf dat moment loopt hij het risico om ons verhalenuniversum te worden binnengesleurd.’
Dat is nu gebeurd.
Aan het woord is Peter Sijbenga (59), bassist-frontman van de lichtelijk legendarische band uit Leeuwarden, als tekstschrijver de belangrijkste schepper van de personages en verhalen uit het voornoemde ‘spirituele postcodegebied’, ontregelend en ongrijpbaar verklankt door hemzelf, Sytse J. van Essen (gitaar) en Fritz de Jong (drums).
Trump yn Makkum is ook de titel van een musical. Nou ja, eigenlijk ook weer niet. Bij It Dockumer Lokaeltsje zijn de dingen nooit wat ze lijken, daar kun je maar beter aan wennen.
Het script voor de musical bestaat (de Volkskrant heeft het in handen), maar verder is er nog niets. Misschien komt de voorstelling ooit op de planken, misschien ook niet. We zouden het Wiebe de Boer kunnen vragen, want die zit ‘yn it bestjoer’ (‘in het bestuur’), maar Wiebe de Boer bestaat niet, een hardnekkige neiging van de figuren die de wereld van It Dockumer Lokaeltsje bevolken: ze bestaan niet, maar ook weer wel.
‘Misschien voeren we die musical ooit op in Makkum, met de lokale drumband Hallelujah’, zegt Sijbenga. ‘Eén ding is zeker: we praten er op dit moment met de Volkskrant over, dus in die zin is het wel serieus.’
‘Finansjeel is it rûn, wy ha goud yn’e hannen!’, klinkt het triomfantelijk in het nummer Trump yn Makkum De Musical I. Het dwarse album is er in elk geval: digitaal, maar ook op cd en cassette. Het doosje heeft de vorm van een tegeltje van Makkums aardewerk. Voorop staat een majestueus zeilschip.
Bij It Dockumer Lokaeltsje is het altijd verstandig om de feiten goed van de fictie te scheiden. Hier komen de feiten.
In 1987 kocht vastgoedtycoon Donald Trump het enorme jacht Nabila, in 1980 gebouwd voor de Saoedische miljardair Adnan Khashoggi. Trump gaf het schip een nieuwe naam (Trump Princess) en besloot het te laten renoveren bij Amels in Makkum, dat een enorm droogdok (ter plaatse bekend als ‘de kathedraal’) voor zulke schepen heeft.
Op 22 januari 1988 gleed de Princess binnen. In mei kwam Trump (42) zelf kijken: hij en zijn vrouw Ivana stapten in Makkum uit een helikopter. Ze keken even rond en vertrokken weer.
De klus van 17 miljoen gulden betekende de redding voor Amels, een paar jaar eerder nog technisch failliet. En het leek nog mooier te worden: Trump bestelde in voorjaar 1989 een gloednieuw schip, de Trump Princess II. Amels moest het ontwerpen en bouwen: 128 meter lang, 16 meter breed. Prijs: 330 miljoen gulden. De megaorder, op 20 juni 1989 groot nieuws in de Leeuwarder Courant, betekende dat Amels flink moest investeren in onderdelen, techniek en personeel.
Trump raakte in de VS in de problemen, de aanbetalingen stopten en in de zomer van 1990 volgde de bizarre afwikkeling: op 10 mei meldde de Trump Organization dat Trump de hele scheepswerf had gekocht. In juni werd de bouw van het schip stilgelegd en de order geannuleerd. Nog diezelfde maand verkocht Trump het bedrijf weer.
Trump was weg uit Makkum, maar Amels stond machteloos: Trump was even eigenaar van Amels geworden om zonder gevolgen contractbreuk te kunnen plegen, de goedkoopste manier om Amels te laten stikken.
De Trump Princess II kwam er nooit. Scheepswerf Amels overleefde uiteindelijk, maar viel in een diep gat en moest veel mensen ontslaan. Tot op de dag van vandaag praten ze er in Makkum liever niet over.
Schaamte, gekrenkte trots, vernedering, denken de mannen van It Dockumer Lokaeltsje, gezeten aan een tafeltje in het Leeuwarder gevangeniscomplex de Blokhuispoort, nu culturele broedplaats.
‘Over Trump praten in een gevangenis’, zegt Sytse van Essen. ‘Dat is wel mooi, niet?’
Hoe Makkum zich in 1990 voelde? Sijbenga trekt een vergelijking.
‘Ik kocht ooit een tweedehands synthesizer via internet. Het aanbod was te mooi om waar te zijn. Het geld moest per se via Western Union, dat was al raar, maar ik dacht: ik doe het toch. Dat ding is nooit gekomen en ik merkte dat ik het tóch lastig vond om dat te vertellen. Je voelt je naïef, dom, omdat je je hebt laten betoveren. Zo gaat dat met Amerikanen als Trump: het geld, dat snelle, de poeha. Voor je het weet, zit je bij ze op schoot.’
Trump yn Makkum een conceptalbum? In zekere zin wel. It Dockumer Lokaeltsje nam het verhaal als vertrekpunt, maar liet zijn beruchte fantasie erop los, sleepte Trump als het ware door het hele spirituele postcodegebied heen en kwam met een album dat over de affaire gaat, maar ook weer totaal niet.
‘Associatie. Bij ons tikt alles elkaar aan’, zegt Sijbenga. ‘We zijn drie vrienden van het Stedelijk Gymnasium in Leeuwarden. Onze muziek had altijd iets puberaals. Nu lopen we tegen de 60 en sluipt er wat meer betekenis in, maar dat puberale proberen we wel te behouden.’
Slim puberaal, dát is It Dockumer Lokaeltsje, dat zich in 1985 vernoemde naar de in Friesland beroemde stoomtrein die in de 19de eeuw Leeuwarden met Dokkum verbond. Wil met u neuken! heette het minialbum waarmee het idiosyncratische trio in 1987 debuteerde en lieveling van de VPRO én BBC-radiodeejay John Peel werd. Psychobilly. Cowpunk. No wave. Sonic Youth. Wire.
Sijbenga is klassiek geschoold pianist, maar dwong zich tot eenvoud door de bas op te pakken. Van Essen onderzocht welke geluiden hij uit zijn gitaar kon krijgen. De Jong was ‘meer ideeëndrummer dan rockdrummer’.
‘It Dockumer Lokaeltsje is nooit een vehikel voor politieke meningen geweest’, zegt Sijbenga, maar 46 jaar na het debuut zitten ze er toch wel in, op Trump yn Makkum, zij het in ‘DoLo-vermomming’.
‘Voor ons doen is het een beetje een narrige plaat’, zegt De Jong.
Ja, de beelden zijn soms grimmig. De diepe onvrede van de provincie, die zich nota bene op de dag van het gesprek in Leeuwarden een weg naar buiten baant via de Kamerverkiezing, zit in Kapsalon: ‘Se skelle him foar Turk, mar hy is in Koerd. Stront troch de brievenbus, in stien troch it rút. Fryslân, Fryslân, alles oer en út.’ (‘Ze schelden hem uit voor Turk, maar hij is een Koerd. Stront door de brievenbus, een steen door de ruit. Friesland, Friesland, alles over en uit.’)
Een songtitel als It frije wurd stjonkt út ’e bek (‘Het vrije woord stinkt uit zijn bek’) behoeft geen toelichting. In Mieke het in droan kocht koopt Mieke dus een drone. Ze weet zelf eigenlijk niet precies waarom: ‘Mieke het problemen. Se is hiel ûntefreden. Se fielt har ûnbegrepen. Se hie in goeie reden.’
Ontevreden, argwanend, boos. Groot gelijk dat je dan een drone koopt. Dat zal ze leren. Het is typisch Peter Sijbenga, die in zijn songteksten zinnen en uitspraken verwerkt die hij bij wijze van spreken in de kroeg opvangt: de kortste weg van werkelijkheid naar fictie, provocatief en absurd, maar ook met compassie. Jongere Friese artiesten als Zea, Meindert Talma en The Homesick bleken er bewonderaars van.
‘Eigenlijk hoop ik dat Trump yn Makkum een staande uitdrukking wordt, zoiets als ‘Leiden in last’. Ik zie een moeder voor me die ziet dat de kinderen er weer een enorme puinhoop van hebben gemaakt. Ze heft haar handen ten hemel en roept: ‘O, it is hjir wer compleet Trump yn Makkum!’ Chaos, puinhoop, onkunde, luchtfietserij, ophef, woede, bullshit en de kennelijke wil van mensen om door gebedsgenezers als Trump te wórden gebullshit.’
Dát is Trump yn Makkum. Of die musical er ooit komt?
‘Geen idee’, zegt Sijbenga. ‘Je moet maar zo denken: dat schip van Trump kwam er ook niet.’
It Dockumer Lokaeltsje: Trump yn Makkum. Makkum Records.
Live: 6/1 Kaffee ’t Hof, Middelburg. 13/1 ’t Buitenbeentje, Tilburg. 17/2 OCCII, Amsterdam. 3/3 dB’s, Utrecht. Meer data volgen.
It Dockumer Lokaeltsje ontsproot in 1985 aan Leeuwarder bands als Tropical Suicide en Grafschater en kent enkele illustere afstammelingen. Na 1988 ging Peter Sijbenga verder in Deinum, Sytse van Essen en Fritz de Jong in Lul. De lastig vindbare albums staan nu gelukkig op Spotify.
Trump yn Makkum verschijnt op Makkum Records. Het is al het derde album van It Dockumer Lokaeltsje op het label van muzikant-labelbaas Arnold de Boer (49). Zelf brengt De Boer muziek uit onder de naam Zea en is hij sinds 2009 frontman van The Ex. De Boer woont al dertig jaar in Amsterdam, maar groeide op in Makkum.
‘Ik herinner me nog als de dag van gisteren dat Donald Trump uit die helikopter stapte. Heel Makkum stond te kijken. Ik ook. Ik was een jaar of 14. Trump snauwde zijn vrouw Ivana af, keek vijf minuten naar het schip en vertrok weer.
‘Het mislopen van het project was een enorm drama. Er zijn mensen aan onderdoor gegaan. Amels was de trots van Makkum, veel mensen werkten voor het bedrijf, je hoorde de schaftbel elke dag door het hele dorp.’
Zea bestaat sinds 1996, maar pas in 2017 kwam er voor het eerst een Friestalig Zea-album: Moarn gean ik dea, met daarop een cover van Wurch (‘Moe’), een nummer van het door De Boer zeer bewonderde It Dockumer Lokaeltsje. Voor de albumpresentatie nodigde hij Peter Sijbenga uit, die met Van Essen en De Jong zijn oude band nieuw leven aan het inblazen was, na ruim 25 jaar.
Zo kwam het dat comebackalbum Tonger op Makkum Records verscheen. De Boer: ‘Met Trump yn Makkum is er wel een cirkel rond.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden