Een vervelende bijkomstigheid van een verkiezingsuitslag is dat er direct van alle kanten ‘Luister nou!’-evangelisten opduiken. Al vanaf de Fortuyn-periode komt de boodschap van die types op hetzelfde neer: er is – vooral in de media – weer eens niet goed geluisterd naar ‘het volk’, en ja, dan krijg je een uitslag zoals die van afgelopen woensdag.
Toch kunnen de evangelisten tevreden zijn, want op NPO 3 werd maandagavond eindelijk écht geluisterd. In de vierdelige documentaireserie Eigen volk eerst (PowNed) gaat Sahar Meradji op zoek naar de mens achter het extreem-rechtse gedachtengoed. Inlichtingendienst AIVD waarschuwt al jaren voor toenemende dreiging uit die hoek, maar wie belichamen die dreiging nu eigenlijk?
De serie begint met een plechtig statement, waarin Meradji stelt dat er uitspraken worden gedaan die ‘misschien onwaar, aanstootgevend of kwetsend zijn’, maar dat ze niet per se van plan is om dat tegen te spreken. ‘Ik vind het belangrijker om te proberen hen te begrijpen, en een eerlijk beeld te geven.’
Luisteren dus, naar mensen die af willen van asielzoekers, verschuivende gendernormen en islamisering, en vooral ‘het Nederlandse’ willen beschermen. Wat dat Nederlandse precies is, bleef vaag, maar gezien de vele tussenshots van de Zaanse Schans zal het daar vast iets mee van doen hebben.
In de serie wordt vervolgens geen moment onbenut gelaten om te laten zien dat mensen met het meest extreme gedachtengoed óók gewoon mensen zijn met gezellige Xenos-bordjes aan de muur. Neem bijvoorbeeld Femke, die zich zorgen maakt over de mogelijke komst van een Nigeriaanse buurvrouw, maar eerder wél had geholpen bij de integratie van een Eritrees buurgezin. Ja oké, ze was óók een van de kopstukken van de extremistische groepering Identitair Verzet, maar deze moeder van zes kinderen bedoelde het vast niet zo kwaad, toch?
Eigen volk eerst past daarmee in de bredere trend van normalisering die de afgelopen tijd is ingezet, waarbij kritische vragen, feiten en context iets te gemakzuchtig worden weggemoffeld onder het grote tapijt van ‘luisteren’ en ‘begrip tonen’. En ja, dan moet je niet gek opkijken als het legitimeren van extreem gedachtengoed uiteindelijk uitmondt in een extreme exitpoll.
Dat er in de serie zonder al te veel context of tegenspraak wel erg gemakkelijk wordt gekeuveld over op handen zijnde ‘revolutie’, ‘burgeroorlog’ of ‘rassenoorlogen’, krijgt dan bijna iets gevaarlijks, vooral omdat de mensen die die uitspraken doen hier worden gepresenteerd als volstrekt normale mensen. Ondertussen benadrukt Meradji dat we de realiteit ‘niet zo zwart-wit’ moeten zien, want haar hoofdpersonen zeggen vooral ‘goed te willen doen’. Gelijktijdig zien we beelden van protestgroepen bij een demonstratie tegen een voorleesmiddag van dragqueens, met borden waarop leuzen staan als ‘Genderideologie is pedofilie’ en ‘Stop trans-terrorisme’.
Luisteren is goed en luisteren is belangrijk, maar als luisteren dreigt uit te monden in legitimeren, gaat er iets niet helemaal goed.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden