Politiek Nederland staat op zijn kop. Kunnen we de transitie van de landbouw nu stoppen en alles bij het oude laten? Zeker niet. Verduurzaming is onvermijdelijk, want we lopen aan tegen de grenzen van de natuur en onze wettelijke afspraken.
Een grote groep boeren wil het ook echt anders. Het nieuwe kabinet moet krachtig optreden en perspectief bieden voor deze nieuwe generatie. Leg het accent op de boeren die willen verduurzamen en ondersteun hen voortvarend bij hun transitie.
Want Nederland kent een nieuwe generatie boeren die zeer gemotiveerd is om te verduurzamen. Die boeren weten waar ze mee bezig zijn en zijn veel actiever dan op het eerste gezicht lijkt.
Over de auteurs:
Geert Jansen, Anne van Doorn, Marije Klever, Gerard Migchels, Daniëlle de Nie, Jacomijn Pluimers, Martin Scholten, Han Swinkels, Louise Vet, Pieter de Wolf en Roelof Balk maken als experts en praktijkdeskundigen deel uit van de onafhankelijke Beoordelingscommissie Investeringsfonds Duurzame Landbouw.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wij zien dat bij het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL), dat nu twee jaar als pilot draait bij het Nationaal Groenfonds. Het IDL biedt boeren die willen verduurzamen en niet bij de bank terecht kunnen, bijna renteloze en langjarige financiering. In de korte pilotperiode hebben wij als onafhankelijke commissie al 181 aanvragen voor financiering ontvangen van boeren die willen omschakelen.
De boeren geven zelf aan hoe zij willen verduurzamen. Wij bekijken elke aanvraag kritisch vanuit het perspectief van duurzaamheid en beoordelen plannen op een integrale omschakeling naar een circulaire landbouw die boeren op lange termijn kunnen volhouden. Alleen een optimalisatie binnen de huidige bedrijfsvoering met technische deeloplossingen, volstaat niet. Het IDL kijkt naar acht criteria van duurzaamheid: van stikstofuitstoot tot diervriendelijkheid, en van biodiversiteit tot gewasbescherming.
De kwaliteit van de aanvragen heeft ons verrast. Ruim 60 procent van de plannen hebben wij al kunnen goedkeuren als echte omschakelaars naar verduurzaming. Die aanvragen komen uit het gehele land, en uit alle deelsectoren van de landbouw. Dus niet alleen van melkveehouders, waar een logisch accent ligt, maar ook van akkerbouwers, varkenshouders of pluimveebedrijven. De beweging naar verduurzaming is breed, de kansrijke initiatieven zijn overal te vinden. Dat verdient de aandacht en een krachtige ondersteuning van het nieuwe kabinet.
Van de goedgekeurde aanvragen is zo’n 60 procent ook daadwerkelijk al aan de gang gegaan. Dat is in alle gevallen met een cofinanciering van de bank van minimaal 40 procent. Het gaat in al die gevallen om boerenbedrijven met een sluitend verdienmodel, dat hebben de banken en het Nationaal Groenfonds met hen goed doorgerekend.
In elke transitie speelt innovatie een essentiële rol: toepassing van nieuwe technieken aandurven, maar ook een andere manier van denken toelaten, en andere prioriteiten durven stellen. De aanvragen die wij langs zien komen, laten zien dat de toekomst van de landbouw niet alleen in technische innovatie te vangen is, maar een brede benadering vanuit de bedrijfsvoering vraagt, ook gericht op de afzetmarkten en distributiekanalen.
Daarom moeten we integrale oplossingen voor de langere termijn stimuleren, waar maatschappelijke wensen voor biodiversiteit, milieu, klimaat en dierenwelzijn een centrale plek krijgen. We moeten ruimte bieden voor een pluriforme natuur-inclusieve aanpak waarin innovatie breed kan gedijen, op meerdere vlakken. De voorbeelden van het IDL laten zien dat integraal omschakelen van de bedrijfsvoering kán.
Het tempo van omschakeling kan nog fors omhoog, als de overheid nu doorpakt en duidelijkheid biedt voor de langere termijn. Daarvoor is nodig dat een sluitend verdienmodel breder beschikbaar wordt voor de blijvende boeren. Bijvoorbeeld door duurzame boeren structureel te belonen voor het natuur-inclusief beheer van het landschap, voor een ‘groen-blauwe dooradering’ (een netwerk van natuurvriendelijke sloten en heggen tussen landbouwgrond). Dat is een van de dingen die het nieuwe kabinet echt moet gaan regelen, voor de blijvende boeren die zich tot nu toe onvoldoende gehoord hebben gevoeld.
Het is heel belangrijk dat de overheid duidelijke doelstellingen geeft op gebiedsniveau voor de boeren die blijven, en boter bij de vis biedt. De boeren moeten heldere regionale en nationale criteria meekrijgen op de kernpunten biodiversiteit, milieu, klimaat en dierenwelzijn. De provincies, waar ook nieuwe partijen zijn aangetreden, hebben kaders opgesteld; het kabinet moet ze goedkeuren, consistent maken vanuit het nationale perspectief en financiering bieden.
Wageningen Universiteit vertaalt dat in zijn rapport Toekomstige voedselproductie in vier kernpunten: betrek boeren bij de regionale toekomstbeelden, ondersteun duurzaamheidspioniers, sla de brug tussen beleid en boerenpraktijk en help de boer met het afdekken van risico’s. Dit betekent dat de nieuwkomers in het volgende kabinet goed moeten luisteren naar de boeren die het anders willen en met hen meegaan. Dat is het perspectief waar de boerensector om heeft gevraagd. Het IDL laat zien dat het perspectief op een duurzame landbouw reëel is.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden