Nu de dagen steeds korter en killer worden en luchtwegvirussen rondgaan, neemt ook het gehoest weer toe, ook in het openbaar vervoer en op het werk. ‘Dat is geen ramp, maar zorg er wel voor dat je anderen niet tot last bent.’
‘Hoesten is een manier van het lichaam om de luchtwegen te beschermen’, zegt KNO-arts Rico Rinkel van het Amsterdam UMC. De longen persen een grote hoeveelheid lucht met veel kracht naar buiten, en zo kan het lichaam een irriterende stof uit de luchtwegen krijgen. Zo’n irriterende stof kan van alles zijn, zegt Rinkel. ‘Bijvoorbeeld eten of drinken, wanneer je je verslikt. Maar ook giftige dampen of vastzittend slijm kunnen ervoor zorgen dat je gaat hoesten.’
Die irriterende stoffen prikkelen zenuwen in de luchtwegen, en dat zorgt voor een hoestreflex: een teken voor het lichaam om te gaan hoesten. Dat er in de herfst en winter meer gekucht wordt, komt door de toename van luchtwegvirussen, met vastzittend slijm tot gevolg. Het lichaam probeert dat slijm kwijt te raken door te hoesten.
Niet altijd. Sommige mensen hoesten uit gewoonte, zonder dat er een irriterende stof in de luchtwegen zit. Dat verschijnsel heet chronische hoest. Yolande Kylstra is logopedist en begeleidt mensen met chronische hoestklachten. Volgens haar gebeurt het vaak dat hoestklachten die in eerste instantie door een verkoudheid komen, uiteindelijk chronisch worden. ‘Het hoesten houdt zichzelf in stand. Vaker hoesten verlaagt de drempel om te hoesten. Zo raak je in een vicieuze cirkel.’
Bovendien kan te veel kuchen of keelschrapen de luchtwegen irriteren, wat ook weer voor een hoestprikkel zorgt. In zo’n geval probeert Kylstra samen met een patiënt te achterhalen wanneer hij of zij gaat hoesten. Door daarvan bewust te worden, kunnen mensen hun hoestgewoonte afleren.
Met een verkoudheidskuchje hoef je niet meteen naar de dokter. Het lost zichzelf meestal binnen twee tot drie weken op. Maar hoesten kan ook een minder onschuldige oorzaak hebben, waarschuwt Kylstra. ‘Als je je zorgen maakt, is het altijd goed om even langs de huisarts te gaan.’
Hoesten met een piepend geluid? Bloed ophoesten? Hoesten en moeilijk ademen, zelfs als je zit of ligt? Dat zijn redenen om contact op te nemen met een huisarts. Ook als het hoesten met koorts gepaard gaat, raadt de huisartsenwebsite thuisarts.nl aan om de huisarts te bellen.
Thijmsiroop, thee met honing en laurierdrop helpen. Drogisterijen liggen vol met antihoestmiddeltjes en ook huis-tuin-en-keukenremedies zijn populair. Op thuisarts.nl staat vermeld dat hoestdrank en hoesttabletten niet werken. Volgens KNO-arts Rinkel is de werking van die middeltjes niet medisch aangetoond, maar kunnen ze evenmin veel kwaad. ‘Als je het gevoel hebt dat het de keel verzacht, en je gaat daardoor wat minder hoesten, dan is dat alleen maar goed.’
Bij de apotheek zijn ook sterkere medicijnen verkrijgbaar. Codeïne bijvoorbeeld, dat net als noscapine en dextromethorfan de hoestprikkel onderdrukt. Die medicijnen kunnen echter vervelende bijwerkingen hebben, zoals sufheid. Bovendien lijkt de werkzaamheid van de middelen niet goed aangetoond, aldus het Nederlandse Huisartsen Genootschap. In elk geval is het belangrijk om dat soort medicijnen niet langdurig te gebruiken, beklemtoont Rinkel.
Voldoende drinken is verstandig. Door de hoeveelheid vocht op peil te houden, zorg je ervoor dat de slijmvliezen in het lichaam voldoende gehydrateerd zijn. Dat verkleint de kans op vastzittend slijm in de luchtwegen. Logopedist Kylstra legt uit dat een warme kop thee nog op een andere manier verzachtend kan werken. ‘Door de warmte van de drank ontspannen de keelspieren, die vaak gespannen zijn bij het hoesten.’ Nog een tip van Kylstra: door de neus inademen. ‘Dan krijg je niet steeds zo’n hap lucht binnen, en heb je minder kans op prikkeling van de luchtwegen.’
Jan Jaap van Weering, deskundig op het terrein van de etiquette, vindt dat we qua hoest- en niesetiquette terug zijn in het pre-covid tijdperk. ‘Mensen staan gewoon weer hoestend en proestend in het openbaar vervoer en gaan verkouden naar hun werk.’ Volgens Van Weering is dat geen ramp en zullen mensen jou een kuchje niet snel kwalijk nemen. ‘Zorg er wel voor dat je anderen niet tot last bent. Als je niet in orde bent, zeg dat geplande diner of concert dan gewoon af.’
Van Weering: ‘Verontschuldig jezelf en hoest of nies in een andere ruimte. Uitgebreid je neus snuiten doe je niet in gezelschap.’ Je hoeft niet bij elk kuchje de kamer te verlaten. ‘Even hoesten mag best, maar doe dat nooit in je rechterhand. Dat is de geefhand, de hand waarmee je anderen begroet.’
De richtlijn van het RIVM is om in de binnenkant van je elleboog te hoesten. En dan bij voorkeur de linkerelleboog, een gebruik dat volgens Van Weering uit de Middeleeuwen stamt. ‘De belangrijkste gast zit van oudsher rechts van je. Dat is omdat ridders hun zwaard links droegen, zodat je met je rechterhand jezelf én je gezelschap kon beschermen.’
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van o.a. gezondheid, geld en duurzaamheid.