In de aanloop naar de verkiezingen in Taiwan in januari vliegen de kandidaten van de pro-Chinese oppositie elkaar in de haren. Het gevolg: de presidentskandidaat van de regeringspartij gaat voorop in de peilingen, tot afgrijzen van Beijing.
Het waren bizarre beelden, die Taiwanese televisiezenders vorige week live uitzonden vanuit het hotel Grand Hyatt Taipei. Drie potentiële presidentskandidaten uit het oppositiekamp waren er bijeen, in een poging een samenwerkingsverband te sluiten. Maar in plaats van te overleggen, begonnen de drie voor het oog van de camera’s te kibbelen, te roepen en zelfs elkaars sms-berichten voor te lezen. Na urenlang ruziën gingen ze boos uiteen.
Het pijnlijke schouwspel vormde een opmaat naar de Taiwanese presidentsverkiezingen, die op 13 januari plaatsvinden en in het teken staan van de gespannen relatie tussen Taiwan en China. Beijing beschouwt Taiwan als een afvallige provincie. De Chinese president Xi Jinping zegt dat hij het de facto onafhankelijke eiland met het moederland wil ‘herenigen’, liefst op vreedzame wijze, maar indien nodig met geweld.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
Normaal gesproken zijn presidentsverkiezingen in Taiwan een tweestrijd tussen de Beijing-sceptische Democratische Progressieve Partij (DPP), die China als een bedreiging ziet, en de Beijing-vriendelijke Nationalistische Partij (Kuomintang of KMT), die meer samenwerking met China wil. Maar dit keer is het speelveld ingewikkelder. Het Beijing-vriendelijke kamp is sterk verdeeld, en dat vermengt Taiwans geopolitieke uitdagingen met persoonlijk machtsspel.
Dat bleek in aanloop naar afgelopen vrijdag, de deadline waarop alle presidentskandidaten zich moesten registreren. Aan de kant van regeringspartij DPP ging dat vlekkeloos. Lai Ching-te (64), de huidige vicepresident van Taiwan, werd al maanden geleden genomineerd. Hij gebruikte de registratie om zijn running mate te lanceren: Hsiao Bi-khim (52), een topdiplomaat die drie jaar Taiwans de facto ambassadeur in Washington was.
Lai en Hsiao streven geen formele onafhankelijkheid na, maar weigeren de ‘1992 Consensus’ te tekenen, een akkoord dat Taiwan en China één zijn. Voor Beijing is dat onaanvaardbaar. De Chinese overheid noemt Lai en Hsiao een ‘dubbel-act voor onafhankelijkheid’, en Chinese staatsmedia waarschuwen dat de twee een ‘bedreiging voor de vrede’ vormen. Na acht jaar DPP-presidentschap in Taiwan wil Beijing uit alle macht verandering.
Maar bij het oppositiekamp, dat Beijing beter gezind is, leidde de registratie tot heibel. Normaal is de traditionele machtspartij KMT onaantastbaar, maar dit keer heeft ze concurrentie gekregen van de Taiwanese Volkspartij (TPP), een jonge partij die het politieke landschap wil opschudden. Naast KMT-kandidaat Hou Yu-ih (66) en TPP-kandidaat Ko Wen-je (64) meldde zich aan Beijing-vriendelijke zijde ook Terry Gou (72), de steenrijke oprichter van iPhone-producent Foxconn.
Doorgaans zijn kandidaten van kleine partijen in het Taiwanese meerderheidssysteem kansloos, maar Ko hield de voorbije maanden goed stand. Ko en Hou deden maandenlang haasje-over in de peilingen, onderling de Beijing-vriendelijke stem verdelend, en op ruime achterstand van DPP-kandidaat Lai. Diezelfde peilingen toonden ook: als Ko en Hou zouden samenwerken, dan konden ze Lai makkelijk onttronen.
Alleen, Ko en Hou konden het niet eens worden over wie in zo’n samenwerking de nummer één zou worden, en wie de running mate. Ze discussieerden maandenlang, sloten een ‘historisch’ akkoord, verbraken dat drie dagen later weer, en gaven elkaar de schuld. De twisten werden breed uitgemeten. Gou probeerde nog te modereren, maar het eindigde in een urenlang moddergevecht, live vanuit het hotel Grand Hyatt Taipei.
‘Het was alsof ik naar een televisiedrama keek, maar dan in het echt’, zegt Chen Fangyu, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Soochow Universiteit in Taipei. Ko en Hou registreerden zich uiteindelijk als aparte kandidaten, maar zijn door hun publieke ruzie zwaar beschadigd. Gou trok zich terug, maar blijft achter de schermen betrokken. De onmin in het oppositiekamp is in het voordeel van DPP-kandidaat Lai, die mogelijk zijn partijgenoot Tsai Ing-wen kan opvolgen.
Voorheen bleven het Beijing-vriendelijke en Beijing-sceptische kamp in Taiwan nooit langer dan twee termijnen aan de macht, maar dit keer maakt de DPP kans op een derde termijn, tot afgrijzen van Beijing. Mogelijk zal China reageren met een escalatie van economische sancties en militaire oefeningen. ‘Ik denk niet dat de Taiwanese bevolking zich daar iets van zal aantrekken’, zegt Brian Hioe, politiek journalist in Taiwan. ‘Ze leven al decennia met bedreigingen.’
Lai is nu de grote favoriet, maar de verkiezingen zijn geen gelopen race. Hoewel 84 procent van de Taiwanezen volgens een recente peiling geen vertrouwen heeft in China, snakken veel kiezers na acht jaar van DPP-bestuur naar verandering. Chen: ‘Er is veel onvrede over de regeringspartij, vooral over de torenhoge huizenprijzen, de inflatie en de toenemende ongelijkheid.’
Die binnenlandse onvrede kan er alsnog toe leiden dat veel Taiwanezen, ondanks hun wantrouwen tegenover China, op een Beijing-vriendelijke presidentskandidaat stemmen. Als ze daarbij strategisch stemmen, maken Ko of Hou nog een kans. ‘Veel mensen zien de TPP en de KMT als zwakke partijen, die geen hereniging met China tot stand kunnen brengen’, zegt Hioe. ‘Ze zien het meer als een proteststem.’
William Lai (DPP)
Voormalig arts. Actief in de nationale politiek sinds 1996, onder meer als parlementslid, burgemeester van Tainan en premier. Op dit moment vicepresident en DPP-partijvoorzitter. Werd aanvankelijk als radicaler pro-onafhankelijkheid gezien dan huidig president Tsai Ing-wen, maar heeft zijn uitspraken gematigd. Dankzij running mate Hsiao Bi-khim gegarandeerd van steun in Washington.
Ko Wen-je (TPP)
Voormalig chirurg. In 2014 als onafhankelijk politicus verkozen tot burgemeester van hoofdstad Taipei. Wil met zijn TPP een ‘derde weg’ bieden in de Taiwanese politiek, populair onder jongeren, maar controversieel omwille van veranderlijke standpunten en vrouwonvriendelijke uitspraken. Pleit voor ‘dialoog’ met Beijing, een tussenweg tussen DPP’s confrontatie en KMT’s onderdanigheid.
Hou Yu-ih (KMT)
Voormalig politie-inspecteur. Huidig burgemeester (met verlof) van miljoenenstad Nieuw Tapei, populair en herkozen met recordaantal stemmen. Geboren in Taiwan (en niet op het vasteland) en gematigd in zijn pro-Beijingstandpunten, tot ergernis van traditionele KMT-achterban. Koos hardliner Jaw Shaw-kong als running mate, een voorstander van hereniging met China.
Source: Volkskrant