Ronald Plasterk weet als columnist wat los te maken. Zijn populaire columns in de Volkskrant waren ooit de opmaat voor twee ministersposten en een Kamerlidmaatschap namens de PvdA. Zijn op rechts gevierde columns in de Telegraaf, waarin hij sinds 2020 onder andere steevast het klimaat- en stikstofbeleid hekelt, maken hem nu voor Wilders acceptabel als verkenner.
Plasterk wist als gelauwerde hoogleraar moleculaire genetica de 19 duizend genen van het één millimeter lange wormpje Caenorhabditis elegans te ontcijferen. Nu krijgt hij een minstens zo complex klusje: de Nederlandse formatie op gang brengen. Na de aftocht van PVV-senator Gom van Strien heeft Wilders zijn oog op Plasterk laten vallen.
De PvdA’er – Plasterk is 46 jaar lid – zal er zelf waarschijnlijk niet van hebben opgekeken. Onder een gebrek aan zelfvertrouwen ging hij nooit gebukt. Toen Plasterk in 2012 de interne lijsttrekkersverkiezing bij de PvdA verloor van Diederik Samsom, merkte hij op: ‘Mijn ego is te groot om gekwetst te kunnen worden.’
Wilders zal in Plasterks laatste Telegraaf-column hebben gelezen dat volgens zijn nieuwe verkenner ‘de formatie niet enorm ingewikkeld is en niet heel lang hoeft te duren’. Volgens Plasterk, tegenwoordig ondernemer en buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, is er geen alternatief voor een rechts kabinet met PVV, VVD, NSC en BBB. De VVD tekent ‘een doodvonnis’ door in een links kabinet te stappen; als NSC afhaakt, is die partij ‘de volgende keer verdwenen uit het politieke spectrum’, meent Plasterk, die vindt dat er recht moet worden gedaan aan de verkiezingsuitslag waarin rechts overtuigend won.
Het is een analyse die Wilders zal aanspreken. Toch heeft Plasterk zich in het verleden vaker verkeken op de complexiteit van politieke processen. Zo probeerde hij als minister van Binnenlandse Zaken het aantal provincies en gemeenten te verminderen, maar zijn eigenzinnige aanpak liep op niets uit. De bioloog onderschatte geregeld zijn tegenstrevers, merkten critici op, vooral als ze geesteswetenschappen hadden gestudeerd. ‘Alfa’s kun je alles wijsmaken’, zei Plasterk zelf ooit.
PvdA-leider Wouter Bos haalde hem in 2007 binnen om minister van Onderwijs te worden. Plasterk was dankzij zijn spraakmakende columns in de Volkskrant en het televisieprogramma Buitenhof toen al een publiek figuur. Eenmaal in Den Haag bleek Plasterk goed in staat om zijn eigen mening in te slikken. Als minister en PvdA-Kamerlid hield hij zich altijd trouw aan het kabinetsbeleid en de partijlijn.
Plasterk verdween na 2017 even in de luwte, maar sinds hij in 2020 terugkeerde als columnist grossiert hij weer in prikkelende meningen waarbij hij de progressieve klasse niet spaart. Consistentie is daarbij geen eerste vereiste. Zo pleitte hij in 2017 als afzwaaiend minister voor een samengaan tussen PvdA en GroenLinks (‘links bestrijdt elkaar in plaats van rechts’), maar als Telegraaf-columnist in 2023 gruwelde hij juist van de fusie met ‘de gauche caviar van GroenLinks’.
Al even rücksichtslos nam Plasterk afscheid van het beleid van Rutte II, het kabinet waar hij zelf in diende als minister van Binnenlandse Zaken. In het regeerakkoord van dat kabinet stonden bij nader inzien ‘waanzinnige rechtse maatregelen’, aldus een berouwvolle Plasterk.
Bij een bijeenkomst in De Balie in Amsterdam kreeg Plasterk het recent nog aan de stok met ex-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, omdat die zou weigeren de fouten van Rutte II te erkennen. Met PvdA-leider Frans Timmermans zijn de verhoudingen ook al verzuurd. In de Volkskrant vertelde Plasterk ooit dat Timmermans als Kamerlid een half jaar werk weigerde, omdat hij niet de door hem gewenste portefeuille kreeg. Timmermans was woedend over die volgens hem onterechte ontboezeming.
Plasterk, die opgroeide in een Haagse arbeiderswijk, is zeker de laatste jaren vervreemd geraakt van zijn eigen partij. Hij blijft naar eigen zeggen lid omdat er altijd weer een betere aanleiding zal komen om het lidmaatschap op te zeggen.
In Amsterdam woont hij niet ver van Martin Bosma, de rechterhand van Wilders, in wie Plasterk ‘een verdwaalde sociaal-democraat’ herkent. Samen delen ze het gevoel dat linkse politici ‘kakkineus’ en ‘gemakzuchtig’ zijn geworden, maar Plasterk hekelt ‘het haatdenken tegen de islam’. ‘Dat is on-Nederlands.’
Nu de PVV minder nadruk legt op die anti-islamagenda, is voor de dwarse Plasterk de weg vrij om namens Wilders te verkennen of er een kabinet mogelijk is waar in elk geval zijn eigen partij van zal gruwelen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden