Het in de ban doen van traktaties is de nieuwste manier om welvaartsverschillen op scholen minder zichtbaar te maken. Zo worden verjaardagen van leerlingen op basisschool De Wegwijzer in Heerlen nu gevierd met een activiteit. ‘Je wil niet dat een traktatie ten koste gaat van een avondmaaltijd.’
Een meisje met een uitbundige feestkroon op haar hoofd staat op het punt om aan een rad te draaien. ‘Je gaat er een heel harde joekel aan geven hè’, motiveert juf Nelly van basisschool De Wegwijzer in Heerlen haar.
Verwachtingsvol kijken de klasgenoten van de jarige Suze (5) toe hoe het rad in tempo vertraagt, totdat het stilvalt bij nummer drie. ‘We gaan taartjes bakken!’, roept de juf uit, met een enthousiasme alsof zojuist de jackpot is gevallen. Dat ze geen echte taartjes gaan bakken, maar fictieve, doet niets af aan de feestvreugde. De kinderen springen van blijdschap door de hal. De jarige glundert.
Het traktatiebeleid op lagere scholen is steeds meer een weerspiegeling van nieuwe inzichten in de samenleving. Zo maakten de zakjes chips gaandeweg al plaats voor gezondere fruitspiesjes. En om een einde te maken aan de zichtbare welvaartsverschillen tussen leerlingen, kiest een toenemend aantal scholen ervoor om het trakteren helemaal af te schaffen. In plaats daarvan nemen kinderen tijdens hun verjaardag deel aan een feestelijke activiteit.
Bij De Wegwijzer zijn er per klas tien activiteiten bedacht, variërend van bellenblazen (kleuterklas) tot een extra potje voetbal op het schoolplein (groep 5). De jarige mag daarnaast een cadeautje uit de schatkist vissen, die onder het rad is geplaatst.
‘We zagen dat meerdere kinderen niet meer konden uitdelen tijdens hun verjaardag’, motiveert adjunct-directeur Kimberly Rienties de overstap. ‘Soms probeerden we als school zelf nog wat te regelen. Maar het blijft sneu, want een kind voelt aan dat er wat aan de hand is.’
Met het nieuwe ‘feestbeleid’ wil De Wegwijzer iedere leerling een gelijkwaardige verjaardag bieden. De school ligt in Heerlen-Noord, waar sociaal-economische problemen spelen. Om ouders te ondersteunen, verstrekt de school maaltijdbonnen van het Rode Kruis en krijgen de leerlingen drie keer per week fruit aangeboden. Ook loopt er een jeugdconsulent rond bij wie ouders terechtkunnen met hun financiële problemen.
Ondanks pogingen om het onderwerp bespreekbaar te maken, heerst er volgens Rienties veel schaamte onder ouders. ‘Op traktaties wordt juist niet bezuinigd, want je wilt als ouder niet dat je kind de dupe is van een krappe beurs.’ Leerlingen kwamen soms aanzetten met een schaal vol feestelijke tasjes, waarin zowel zakjes chips, pakjes drinken en cadeautjes zaten. Het personeel, zo vervolgt Rienties, bleef achter met een ongemakkelijk gevoel. ‘Want misschien ging deze traktatie wel ten koste van een avondmaaltijd.’
Twee jaar geleden stapte de school over op een gezond traktatiebeleid, met als gevolg dat een groeiend aantal leerlingen überhaupt geen traktatie meer meebracht. ‘Fruit is duur’, verklaart Rienties. Zodoende gingen verjaardagen soms geruisloos voorbij. ‘Dan feliciteerde ik de leerling, maar vierden we zijn verjaardag niet in de klas’, zegt Sanne van der Zijden, juf van groep 5. ‘Je wilt niet de aandacht op die leerling vestigen.’
Vorig jaar werd door docenten van De Wegwijzer voor het eerst geopperd om het trakteren in de ban te doen. Ze waren geïnspireerd door de ‘Wie jarig is viert feest’-campagne die de GGD had opgetuigd om scholen te motiveren over te stappen op een feestbeleid. Via de gelijknamige website kunnen scholen meer informatie vinden en gratis kaarten en activiteiten downloaden.
Hoewel het feestbeleid soms wennen is voor ouders die vinden dat een oer-Hollandse traktatie een onmisbaar onderdeel is van een verjaardagsviering, leert de praktijk volgens Sanne Meerman van organisatie JOGG dat het roer eenvoudig kan worden omgegooid. ‘Mits je leerkrachten en ouders goed informeert.’
Als JOGG-regisseur zet Meerman zich in voor een gezondere jeugd, in haar geval in gemeenten in de provincie Utrecht. Vanuit die hoedanigheid geeft ze op scholen ruchtbaarheid aan de GGD-campagne. De reacties zijn overwegend positief. ‘Je moet niet vergeten dat de grootte of keuze voor een bepaalde traktatie voor veel kinderen en ouders stress met zich meebrengt’, zegt ze. ‘Een verjaardag moet draaien om het kind, niet om een traktatie.’
Ook op basisschool ’t Startblok in Cuijk zijn ze blij dat het trakteren sinds de coronatijd tot het verleden behoort. ‘We zagen dat ouders steeds meer en groter trakteerden’, licht directeur Marco Janssen toe. ‘Dit werd een belasting, want voor hun kind wilden ze niet ‘achterblijven’.’
In plaats van trakteren, vindt er nog altijd een verjaardagsceremonie in de klas plaats. En bij speciale gelegenheden trakteert de school zelf – op iets gezonds. ‘De overgang verliep eigenlijk best soepel, zonder weerstand’, stelt Janssen tevreden vast.
Dat geldt ook voor De Wegwijzer in Heerlen. ‘Sommige ouders vonden het wel jammer’, zegt adjunct-directeur Rienties. ‘Daar zijn we het gesprek mee aangegaan en toen begrepen ze het.’
Zelfs de docenten van de school gaan inmiddels mee in het nieuwe gebruik; als er een juf of meester jarig is, wordt er niet meer getrakteerd in de docentenkamer, maar bepaalt het rad of ze een uurtje eerder naar huis mogen of een chocoladereep bij de koffie krijgen.
In de kleuterklas van juf Nelly zijn de leerlingen intussen druk bezig met het bakken van fictieve wafels, ter ere van de verjaardag van Suze. Met overdreven handbewegingen geven ze navolging aan de orders van de juf, die stap voor stap de zogenaamde ingrediënten in een kom gooit.
Daarna stapt een klasgenootje naar voren om Suze haar zelfgecreëerde wafel aan te bieden. Plechtig kondigt ze de toppings aan: aardbeien, slagroom, hagelslag, chocolade en pepernoten. ‘Lekker!’, reageert Suze. Met een denkbeeldige hap maakt ze een einde aan het feestfestijn. Iedereen tevreden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden