‘Daar gaat mijn moeizaam verworven anonimiteit!’, zei schrijver Paul Lynch zondagavond, nadat juryvoorzitter Esi Edugyan had bekendgemaakt dat zijn roman Prophet song was bekroond met de Booker Prize 2023. Hij had uit ongeloof de handen voor zijn ogen geslagen.
‘Het was geen gemakkelijk boek om te schrijven’, vervolgde hij. ‘Het rationele deel in mij was ervan overtuigd dat ik mijn carrière als schrijver in gevaar zou brengen met dit boek. Toch moest ik het schrijven. Je hebt in dit soort zaken geen keuze. Om de apocriefe evangeliën te citeren: ‘Als je gebruikt wat in je zit, zal wat in je zit je redden. Als je niet gebruikt wat in je zit, zal wat in je zit je vernietigen.’ Mijn schrijven heeft mij gered.’
Over de auteur
Hans Bouman schrijft voor de Volkskrant over boeken en richt zich met name op literatuur en auteurs uit het Engelse taalgebied.
Paul Lynch werd in 1977 geboren in het Ierse Limerick. Hij debuteerde in 2013 met de goed ontvangen roman Red Sky in Morning. In dit boek kwamen thema’s aan de orde die zijn latere werk zouden kenmerken, zoals migratie, racisme en geweld.
Zijn derde roman, Grace (2017), speelde ten tijde van de Ierse hongersnood en werd vergeleken met The Road van Cormac McCarthy, een vergelijking die ook Prophet song ten deel is gevallen. Namen als William Faulkner, Herman Melville, Samuel Beckett en Seamus Heaney duiken eveneens regelmatig op in beschouwingen over zijn werk, dat naast genoemde thema’s ook zaken als geloof, menselijk lijden, vervreemding en het fenomeen identiteit onderzoekt.
Prophet song, het vijfde boek van Lynch, is een uitgesproken dystopische roman, die zich afspeelt in een Ierland in de nabije toekomst. De rechts-radicale National Alliance Party heeft de verkiezingen gewonnen en heeft een geheime dienst in het leven geroepen die de Garda National Service Bureau (GNSB) heet. Agenten van deze organisatie bezoeken elke burger die ervan wordt verdacht niet loyaal te zijn aan het nieuwe bewind.
Zo klopt de organisatie op een dag ook aan de deur van het gezin van Eilish, dat centraal staat in deze roman. Heel knap verbeeldt Lynch de stapje voor stapje voortschrijdende onderdrukking, die niet alleen associaties oproept met de situatie in Syrië, maar ook met het lot van de Europese Joden in het nazitijdperk. Telkens als je denkt dat de top van de onderdrukking is bereikt, dat het nu niet erger kan, wordt het een nog stapje erger. En nog een. Wanneer mensen dan eindelijk in verzet komen, is het te laat.
Al lezend groeit de bewondering voor hoofdpersoon Eilish, die er alles aan doet om haar gezin te beschermen en voortdurend met de moed der wanhoop op zoek is naar oplossingen voor weer nieuwe problemen. Haar 15-jarige dochter Molly wordt depressief en wil niet meer uit bed komen en de 12-jarige Bailey plast weer in bed. En nakomertje Ben is zich weliswaar van niets bewust, maar als er geen babyvoeding meer beschikbaar is, lijdt ook hij onder de omstandigheden. Dan is er nog Simon, de dementerende vader van Eilish. Hij is een voortdurende bron van zorg en tevens middelpunt van de schaarse humoristische momenten in de roman.
Vormtechnisch is Prophet song een lichtelijk gewaagde onderneming. Het boek bevat geen alinea’s – alleen af en toe witregels – en evenmin aanhalingstekens. Dit betekent dat het bij dialogen niet altijd duidelijk is wie er aan het woord is. Regelmatig denk je als lezer dat persoon A nog aan het spreken is, totdat gaandeweg blijkt dat je de woorden van persoon B aan het lezen bent.
Het effect is een bij vlagen intimiderend taalbombardement dat weliswaar aansluit bij de meedogenloosheid die een hoofdthema in het boek vormt, maar tevens flinke eisen stelt aan de lezer. Daar staan veel krachtige formuleringen tegenover: ‘Ze legt zichzelf het zwijgen op, gaat naar het raam en trekt de gordijnen open; de kamer wordt ontmaskerd door vuil licht.’
De Booker-jury noemde Prophet Song een boek voor deze tijd. Voorzitter Edugyan werd zondag dan ook gevraagd of het geweld in Syrië, Oekraïne en Palestina, evenals de recente rechts-radicale geweldsmisdrijven in Ierland zelf, een rol hebben gespeeld bij de bekroning. Haar antwoord: ‘Dat is tijdens de discussie wel enkele minuten onderwerp van gesprek geweest, maar de actualiteit heeft niet de doorslag gegeven. Wij vinden Prophet song eenvoudigweg een meesterlijk fictiewerk.’
Lynch over de actualiteit van zijn boek: ‘Waarom hebben we in het Westen zo weinig empathie voor de vluchtelingen die onze grenzen overstromen? Prophet song is deels een poging tot radicale empathie. Om het beter te begrijpen, moeten we het probleem eerst zelf ervaren. En dus probeerde ik het dystopische te verdiepen door er een hoge mate van realisme in aan te brengen. Ik wilde de lezer zodanig onderdompelen dat hij aan het eind van het boek dit probleem niet alleen zou kennen, maar ook zelf zou voelen.’
3 x de Booker Prize
De Booker Prize is de grootste literaire prijs in het Engelstalige taalgebied. De winnaar krijgt 50 duizend pond (63 duizend euro).
In 1969 werd de prijs voor het eerst uitgereikt. Initiatiefnemers Tom Maschler en Graham Greene hoopten ermee het Angelsaksische equivalent van de Franse Prix Goncourt in het leven te roepen.
Vijf keer eerder won een Ierse auteur de prijs: Iris Murdoch, John Banville, Roddy Doyle en Anne Enright gingen Lynch voor.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden