Als PVV-leider Geert Wilders maandag zijn gepantserde werkkamer in de Tweede Kamer komt uitlopen – een ruimte die volgens hemzelf ‘veiliger is dan een bankkluis’ – staat hij beminnelijk de pers te woord. Hij steekt de hand in eigen boezem voor het ‘rommelige begin’ van de kabinetsformatie. ‘Als het ligt aan de verkenner, geef ik toe, dat is mijn verantwoordelijkheid, dat is niet goed gegaan. Dat had beter gemoeten.’ Hij spreekt zelf van een ‘valse start’.
Wilders is naar eigen zeggen pas kort voor een publicatie in NRC dit weekeinde op de hoogte gebracht van de mogelijke fraudezaak waarbij zijn beoogde verkenner Gom van Strien bij betrokken zou zijn geweest. Wilders zegt in de onschuld van de PVV-senator te geloven, maar heeft samen met hem besloten dat de aandacht voor deze beschuldigingen te veel afleiden van de verkennende gesprekken met fractieleiders.
‘Als je meer bezig bent met het terugkoppen van ballen over je verleden dan met het verkennen zelf, dan kun je er maar beter mee ophouden’, aldus Wilders.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen.
Boos is hij niet op Van Strien, maar een klein verwijt kan Wilders niet verbergen. ‘Ik wist niet wat er speelde en ik vond het natuurlijk niet prettig dat ik daar niet over was geïnformeerd’, zegt hij. Achter de schermen is te horen dat de PVV de misstap met Van Strien inmiddels als een ongelukkig bedrijfsongeval beschouwt, iets wat niet al te lang aan de partij zal blijven plakken.
Ondanks de chaotische start van de kabinetsformatie gelooft verkiezingswinnaar Wilders dat alles goed zal komen, benadrukt hij dan ook tegen de toegestroomde pers. ‘Ik ben positief gestemd’, zegt hij. Het grootste deel van de maandag is hij aan het bellen en praten met afzonderlijke fractievoorzitters om te horen of potentiële opvolger Ronald Plasterk op hun instemming kan rekenen. Dinsdag wordt formeel door alle fractievoorzitters gestemd over Wilders’ voordracht, maar het lijkt erop dat Plasterk niet op bezwaren stuit.
Of daarmee de kabinetsformatie wordt vlot getrokken, is nog maar zeer de vraag. Volgens Wilders kan het vormen van het nieuwe landsbestuur hard gaan als de coalitiepartners meewerken. Volgens de PVV-leider ligt er een ‘glasheldere verkiezingsuitslag’ en blijkt uit ‘alle peilingen blijkt dat 80 tot 90 procent van de achterbannen van PVV, VVD, NSC, en BBB’ een gezamenlijk kabinet zien zitten. ‘Dus wat is het probleem?’, vraagt Wilders zich hardop af.
Hij roept zijn mogelijke coalitiepartners op om tenminste met elkaar om tafel te gaan zitten ‘om te kijken of we iets van overeenstemming kunnen vinden. Als het niet lukt, dan lukt het niet. Maar ga wel praten. Dat zijn we aan kiezer verplicht’, zegt Wilders. Zijn belofte is groot: ‘Ik verzeker u dat we daarna binnen drie tot vier weken een regeerakkoord kunnen hebben.’ Volgens die rekensom zouden de contouren van zijn droomkabinet er begin januari kunnen staan.
Maar vooralsnog is dat buiten de partijen gerekend op wie Wilders zijn oog heeft laten vallen. Ook maandag lijken ze nog niet erg happig om met de PVV in een huwelijksbootje te stappen. De VVD blijft bij het standpunt dat de partij een stapje terug wil doen en alleen vanuit de oppositie een ‘centrumrechts kabinet zou willen gedogen’. Op Wilders’ handreiking maandag dat dit misschien ‘een emotionele beslissing’ was waarop de VVD best mag terugkomen – ‘Ik hoop dat ze bij de VVD snel bij zinnen komen!’ – is nog niet gereageerd.
De partij van Pieter Omtzigt is minder afwijzend: wat hem betreft kan de verkenningsfase naar een nieuw kabinet ‘gewoon verdergaan, laten we opnieuw beginnen’, zegt de NSC-leider maandag vergoelijkend. Maar dat neemt niet weg dat er binnen NSC nog steeds grote bedenkingen leven bij het rechtsstatelijke gehalte van de PVV en het gebrek aan macht en tegenmacht binnen de partij. Vooralsnog is Wilders het enige lid, waardoor niemand hem terug kan fluiten als hij onbezonnen stappen dreigt te nemen, zoals het aanstellen van de aanvankelijke verkenner Van Strien, die nog politiek actief is.
Na de lange chaotische kabinetsformatie van 2021 volgde uit een vuistdikke evaluatie juist het advies om voortaan een verkenner aan te stellen ‘die enige afstand heeft tot de actuele Haagse politiek’. Huidig Kamervoorzitter Vera Bergkamp herhaalde die wens vlak voor de verkiezingen nog eens. Maar volgens haar woordvoerder was het ‘niet haar taak’ om Wilders daar afgelopen vrijdag aan te herinneren toen Van Strien werd voorgesteld.
Dat roept bij NSC vraag op wie wel genoeg invloed heeft op Wilders om hem terug te fluiten als hij verkeerde beslissingen dreigt te nemen. Zijn alleenmacht hoeft geen onoverkomelijk bezwaar te zijn, maar het maakt wel dat het vertrouwen over een soepel verloop van de rest van de kabinetsformatie enigszins op de proef wordt gesteld.
Wilders toont zich bij het toespreken van de pers desalniettemin energiek en optimistisch. Hij wil zijn kiezers niet teleurstellen, die veelal op hem stemden omdat ze het vertrouwen in de oude bestuurderspartijen hebben verloren, en dat gaat volgens ook niet gebeuren. ‘Als wij dinsdag met een nieuwe verkenner enthousiast aan het werk gaan, dan denk ik dat het allemaal met een dag vertraging goed gaat komen.
Hoe groot hij de kans acht dat kabinet-Wilders er binnenkort echt komt? ‘Ik doe mijn best', zegt Wilders glimlachend. ‘Of het nou Wilders I is of een ander kabinet, er moet een kabinet komen.’ Die laatste geheimzinnige opmerking wil hij niet toelichten. Wilders verdwijnt weer in zijn werkkamer annex bankkluis en laat zich de rest van de dag niet meer zien.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden