De feestdagen bezorgen menigeen stress, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Uit een Zweeds onderzoek blijkt zelfs dat tijdens kerst het aantal hartaanvallen piekt. Kerstmis vraagt zowel fysiek als mentaal veel van mensen: reizen, ingewikkelde voorbereidingen voor gasten, en natuurlijk veel eten en drinken, en soms moeilijke familierelaties en heftige emoties.
‘Kerstmis kan een uiterst beladen feest zijn’, zegt Jan Derksen, hoogleraar klinische psychologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. ‘Je zit als familie langdurig bij elkaar. We vinden dat kerst gezellig moet zijn en die druk brengt spanningen met zich mee.’
Over de auteur
Heleen van Lier schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
Voor veel mensen geeft het rust om een planning te maken. Begin daarom nu al met een kerstplan als je een stressvrije decembermaand wilt. ‘Tijdmanagement begint bij het bepalen van wat je wilt’, zegt Wendelien van Eerde, die als universitair hoofddocent bij de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar tijdmanagement. ‘Wat betekent kerst voor jou? Met wie wil je het vieren?’ Als je helder hebt waaraan je veel waarde hecht en waaraan niet, kun je makkelijker keuzen maken.’
Voorkom dat kerst een afvinklijstje van vastgeroeste tradities wordt, zegt gz-psycholoog Emmeliek Boost, die jarenlang in haar praktijk De Opvoeddesk in Laren een cursus gaf over hoe ouders kunnen omgaan met decemberstress. ‘Wil je nog wel naar je ouderlijk huis of is het tijd om zélf een nieuwe traditie te beginnen? Blik ook terug: wat werkte vorig jaar en wat niet? Kerstmis hoeft niet groots en meeslepend te zijn, juist niet.’
Volgens onderzoek uit 2002 wordt ons geluksgevoel tijdens kerst vooral aangewakkerd door niet-materiële zaken zoals samenzijn met familie of een bezoek aan de kerk op kerstavond. Andere typische kerstactiviteiten, zoals het geven en ontvangen van cadeaus, werden juist in verband gebracht met een verminderd emotioneel welzijn.
Laat ieder gezinslid een top drie maken van dingen die ze met Kerstmis willen doen, adviseert Boost. ‘Dat kunnen simpele dingen zijn, zoals gewoon een dag in pyjama films kijken en spelletjes spelen. Als iedereen zich betrokken voelt, is er minder kans op ruzie en stress.’
Sinterklaas zat eens te denken / wat hij jou dit jaar kan schenken. Als je vlak voor pakjesavond nog even een gedicht in elkaar moet knutselen, komt er vaak zoiets uit. Dichter Jan de Bas moedigt ons in zijn minicollege sinterklaasgedichten schrijven aan om ambitieus te denken.
Ook met de surprise kun je jezelf uitdagen tot grotere hoogtes. Maak eens niet een zoveelste variant op de doos met stijfsel waarin het cadeautje zit. Daag jezelf uit met een surprise vol technische snufjes als oplichtende ogen of geluidssignalen. Te moeilijk? Niet als je deze uitleg om een originele surprise te maken volgt. Meer tips voor een geslaagde pakjesavond vind je hier.
Wil je voorkomen dat de feestdagen veranderen in een graaifestijn? Geef dan minder cadeaus. Dat is niet zielig, dat is juist beter voor je kind, zegt pedagoog Marijke Bisschop, auteur van het boek Opvoeden in een Verwenmaatschappij. ‘We geven te veel speelgoed aan onze kinderen. Omdat vaders en moeders veel werken en minder tijd met hun kinderen doorbrengen, zijn we ze meer gaan verwennen.’
Maar kleuters met veel speelgoed zijn sneller afgeleid, waardoor ze minder geconcentreerd en fantasierijk spelen, zo blijkt uit onderzoek. Dus: less is more. In Engeland en Amerika is de viercadeauregel populair. Je koopt één ding van de verlanglijst, iets wat zoon of dochter echt nodig heeft, iets om aan te trekken en iets om te lezen.
Deze periode is trouwens ook een goed moment om spullen weg te doen. ‘Met mijn dochters zocht ik barbies uit om naar het Leger des Heils te brengen’, zegt Bisschop. ‘Je kunt uitleggen dat Sint Nicolaas erg vrijgevig was.’ Zo leren ze, tussen de pepernoten en presentjes door, dat het niet alléén om ‘hebben’ gaat. In deze periode zijn giften aan weggeefwinkels of een stichting als Sint voor ieder1 ook welkom, zodat kinderen uit armere gezinnen niet worden overgeslagen door de Sint.
De hele dag in de keuken staan, om doodmoe te zijn als het voorgerecht eindelijk op tafel staat? Dat kan anders. De Nederlander kan volgens correspondent Rosa van Gool bijvoorbeeld iets opsteken van de Italiaanse kerst. In het grootste deel van Italië is het zwaartepunt van kerst namelijk de lunch op Eerste Kerstdag in plaats van het avondlijke kerstdiner. Er kan lekker traag gegeten worden, en het is een goede invulling van de dag.
Maar ook zonder de hele familietraditie om te gooien, kan het kerstdiner ontspannen verlopen. ‘Neem ruim de tijd voor de voorbereiding; kies gerechten die je op het laatst alleen nog even hoeft op te warmen of af te maken’, zegt kookboekenmaker Yvette van Boven, die een boek uitbracht vol tips en recepten voor een relaxte kerst, Home Sweet Home X-mas.
Ook adviseert Van Boven om lijstjes te maken met boodschappen, taakjes per dag, en een taakverdeling tussen mensen die een beetje kunnen koken en die beter de tafel kunnen dekken. Maak ook een lijstje met wat op het allerlaatst nog moet, zodat er inderhaast geen ingrediënten vergeten worden. En als er toch iets misgaat: blijf gezellig. Mensen vergeten een chagrijnige kok minder snel dan een ingestorte soufflé.
Een kerstdiner hoeft niet moeilijk te zijn, en zeker niet origineel. Sylvia Witteman heeft een diner samengesteld met veel effect en weinig inspanning.
Eenmaal aan tafel tijdens het kerstdiner blijkt de gaarheid van de kalkoen soms het minste probleem. Want wat doe je met pijnlijke stiltes, dronken ooms en moeizame familieverhoudingen?
Volgens directeur van het Nederlands Debat Instituut Roderik van Grieken scheelt een goede voorbereiding een hoop. ‘In het ideale geval ben jij de dirigent aan tafel die de muziek rond doet gaan’, zegt hij. ‘Je stelt leuke vragen en betrekt anderen in het gesprek. Begin altijd in de comfortzone van iemand anders. Stel: Henk is gek op voetbal. Vraag hem dan iets over zijn voetbaljaar en zoek gemeenschappelijk gebied. Door het gesprek naar iets te leiden wat jij ook interessant vindt, voorkom je dat smalltalk dodelijk vermoeiend wordt.’
Als iemand iets zegt waar jij het principieel mee oneens bent, dan kun je er heftig tegen ingaan, met kans op ruzie of op z’n minst een ongemakkelijk moment. Maar je kunt ook de rol van interviewer aannemen, tipt Van Grieken. ‘Vraag tien minuten lang door, zonder waardeoordeel. Daarna kun je ook gemakkelijker je eigen mening genuanceerd laten horen. Het hoeft geen debat te worden.’
Met deze tips voor films, muziek en spelletjes wordt kerst dit jaar gegarandeerd gezellig.
Heerlijk, die banketstaaf, kerstkransjes, oliebollen en andere verrukkelijkheden tijdens de feestdagen, maar hoe voorkom je dat die overdaad eindigt in een laag spek waar je in januari niet meer omheen kunt kijken? ‘Het meest voor de hand liggende antwoord is natuurlijk ‘gewoon’ niet zo veel eten en voldoende blijven bewegen. Maar zo simpel is dat niet’, zegt Liesbeth Zandstra, buitengewoon hoogleraar eetgedrag bij de Wageningen Universiteit en onderzoeker bij Unilever.
De context kan ons alle goede voornemens doen vergeten. Denk aan de oliebollengeur die genot en gezelligheid suggereert, de vrolijke kerstversieringen, familieleden die nog een hapje nemen, of een collega die een schaal bitterballen onder je neus duwt.
Ook winkels spelen een belangrijke rol. Tijdens de feestdagen ligt er allerlei lekkers in de schappen. Wat kan helpen, zegt Zandstra, is van tevoren een boodschappenlijstje maken en ons plechtig voornemen daar niet van af te wijken. Al te streng zijn op de kerstdagen en tijdens de jaarwisseling hoeft volgens Zandstra niet. Het is helemaal niet zo erg om twee of drie dagen wat meer te eten, als de overmaat maar niet wekenlang aanhoudt.
Voor dit artikel hebben we informatie uit eerdere Volkskrant-artikelen gebundeld:
Zijn de feestdagen vooral veel gedoe? Dit kun je doen om kerststress te voorkomen, 18 november 2021 - Yasmine Esser
Hoe kom je de kerstperiode door zonder stress?, 21 december 2022 - Anna van den Breemer
Hoe houd je als gezin de kerststress binnen de perken?, 18 december 2018 - Anna van den Breemer
Yvette van Boven maakt met de redactie van Volkskrant Magazine een compleet kerstdiner, 22 november 2019 - Hiske Versprille
Zo voorkom je dat je kilo’s aankomt tijdens de feestdagen, 23 december 2022 - Enith Vlooswijk
Hoe vieren we kerst dit jaar tóch op een betekenisvolle manier?, 14 december 2021 - Heleen van Lier
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden