PVV-leider Geert Wilders is een hartelijke man met onaanvaardbare standpunten. Hij kan ongelooflijk uit zijn slof schieten, maakt het altijd weer goed, maar zijn inhoudelijke hardheid blijft. En: hij zit overal bovenop.
Zo ongeveer was de afdronk bij bewindslieden van VVD en CDA na anderhalf jaar samenwerking met Wilders in Rutte I. Het kabinet hield stand van 14 oktober 2010 tot 23 april 2012. Het kende een bijzondere constructie. VVD (31 zetels) en CDA (21) sloten een traditioneel regeerakkoord en leverden bewindslieden.
Om een meerderheid te behalen in de Tweede Kamer, werd met de PVV (dat jaar gestegen van 9 naar 24 zetels) een – in Nederland uitzonderlijk – gedoogakkoord gesloten. Door deze politieke samenwerking konden de traditionele partijen zich distantiëren van Wilders’ islamstandpunt, maar met hem samenwerken op vier terreinen waarover afspraken werden gemaakt: immigratie, veiligheid, ouderenzorg en financiën.
Toen iedereen bijna twee jaar na de val van Rutte I bekomen was van het grootste experiment in de Nederlandse politiek tot dan toe, bleek een aantal bewindslieden voor de Volkskrant bereid terug te blikken. Gerd Leers (CDA), die minister voor Immigratie en Asiel was, hield een dagboek bij en gaf inzage. Hoe was dat ook alweer, regeren met Wilders?
Een passage uit de krant van 22 februari 2014. In het najaar van 2011 kondigt Wilders zijn omstreden ‘Polenmeldpunt’ aan, een website waar overlast door Polen, Bulgaren en Roemenen kan worden gemeld. Uri Rosenthal (VVD) is minister van Buitenlandse Zaken en weigert, ondanks maatschappelijke druk, de actie van Wilders te veroordelen. Het formele verweer is dat zo’n meldpunt geen kabinetsbeleid is. De werkelijke overweging, aldus Rosenthal ruim twee jaar later: ‘Wij waren er beducht voor dat Wilders dan met veel ergere dingen zou komen.’
Die komen evengoed. Leers is de man die het meeste achter de broek wordt gezeten door Wilders. Om immigratiebeperkingen voor elkaar te krijgen – ook toen al een thema – moet Leers de boer op in Brussel, heeft hij al snel in de gaten. Het Polenmeldpunt komt op het moment dat Leers probeert om Europese afspraken te maken over gezinsmigratie. Hij heeft er last van dat noch Mark Rutte noch Rosenthal zich publiekelijk van Wilders’ provocatie distantieert. In zijn dagboek schrijft Leers: ‘Dit werkt zo contraproductief.’
Leers besluit zelf wat ruimte te nemen en biedt tegengas in een interview met partijblad Christen Democratische Verkenningen. Daarin legt hij de nadruk op de positieve kanten van immigratie en schetst hij het verschil tussen hem en Wilders: ‘De PVV ziet het als een primaire doelstelling om minder mensen naar Nederland te laten komen, voor mij is het dat niet.’
Als het artikel is verschenen, belt Wilders onmiddellijk met Rutte en CDA-vicepremier Maxime Verhagen. Leers moet zijn woorden terugnemen. Rutte en Verhagen kiezen voor comfort bieden aan Wilders, in plaats voor steun aan de bewindsman – een patroon. Leers moet schriftelijk aan Wilders uitleggen wat hij heeft bedoeld. Die is pas in tweede instantie, na een nieuwe belronde, bereid in te binden. Leers in zijn dagboek: ‘Een onnodige escalatie uit rancune van een man die niet kan incasseren en zijn positie aangrijpt om zijn gelijk af te dwingen.’
Nog een voorbeeld. Najaar 2011 belt Rosenthal met Wilders om te zeggen dat Nederland op verzoek van de Navo 250 gewonde Libische vluchtelingen in het Utrechtse calamiteitenhospitaal opneemt. Maar dat gaat zomaar niet. Wilders reageert, volgens Rosenthal: ‘Ik vind het maar niks, Uri. Ik heb geen zin om gewonden uit een islamitisch land in Nederlandse ziekenhuizen op te nemen.’ Wat volgt zijn pijnlijke onderhandelingen, waarbij het aantal wordt teruggeschroefd tot 52. Slotsom: Wilders gedoogt niet alleen, hij bestuurt mee.
Uiteindelijk loopt het mis in het Catshuis, voorjaar 2012. Niet op asiel en migratie, maar op de financiën. Nieuwe bezuinigingen zijn nodig, oplopend tot 14 miljard euro. Daarvan zal ‘slechts’ 750 miljoen worden weggehaald bij ontwikkelingssamenwerking. Veel te weinig, in de ogen van Wilders. Maar bij een hoger bedrag zal Ben Knapen (CDA, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken) zijn functie neerleggen. Dat zou het einde van het kabinet betekenen.
Wilders heeft er zelf later over gezegd, in een interview met de Volkskrant twee jaar geleden: ‘Na de 18 miljard euro bezuinigingen waarmee we begonnen, moest er nog een keer zo’n bezuiniging komen. Op de zorg en de ouderen. Dat waren de twee pijnpunten. (...) En ik kreeg mijn miljard, op z’n minst, op ontwikkelingshulp niet.’
Wilders krijgt geen ‘trofee’ waarmee hij goede sier kan maken, terwijl de SP – op zorg en ouderen een electorale concurrent – doende is ‘60 gebroken beloften’ van de PVV onder de aandacht te brengen. Bovendien kan Wilders, door het vertrek van Kamerlid Hero Brinkman, de coalitie niet langer aan de noodzakelijke 76 zetels helpen. Hij verlaat het Catshuisoverleg, Rutte I valt. Reden voor Rutte om Wilders sindsdien te betitelen als iemand ‘die als een haas wegloopt als het moeilijk wordt’.
Nu is de situatie omgekeerd. De VVD is de kleinere partij en manoeuvreerde zich vrijdag alvast in de rol van mogelijke gedoogpartner. De PVV is voor het eerst sinds de oprichting de grootste partij – met Wilders als enige lid. De vraag is nu: welke mensen kan Wilders leveren en hoe betaalt hij zijn plannen? Zijn partijprogramma is niet doorgerekend, terwijl het vol staat met maatregelen die geld kosten. Voorlopig is er slechts een wiebelig houvast: de kiezer wil het, en Wilders is naar eigen zeggen bereid verantwoordelijkheid te nemen en samen te werken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden