Waar Pieter Omtzigt de PVV eerder uitsloot als coalitiepartner, liet hij op de verkiezingsavond ineens ruimte voor samenwerking. In Omtzigts thuisbasis Enschede is de links georiënteerde NSC-stemmer niet enthousiast, maar kan leven met een milde Wilders. ‘Het moet niet te extreem-rechts worden.’
Partij van de Arbeid, GroenLinks, Partij voor de Dieren: Peter Pettinga (62) heeft in zijn stemgerechtigde leven het hele linkse politieke spectrum afgewerkt. Woensdag zette hij bij de Tweede Kamerverkiezingen een stap naar het midden met zijn stem op Nieuw Sociaal Contract (NSC) van Pieter Omtzigt, hopend op ‘een nieuwe bestuurscultuur’ en ‘permanent contact tussen politici en burger’.
Maar nu moet de creative business-docent, die voor het gebouw van zijn werkgever de Saxion Hogeschool Enschede staat, ‘met gemengde gevoelens’ vaststellen dat zijn stem zomaar kan eindigen in een rechts kabinet.
Over de auteur
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Omtzigt sloot regeringsdeelname met de PVV vorige week nog uit vanwege Wilders’ anti-islamopvattingen. In het PVV-programma staat onder meer dat Wilders geen islamitische scholen, korans en moskeeën in Nederland wil. ‘Zolang ik denk dat de grondwettelijke rechten niet volledig gerespecteerd worden door een partij, dan zie ik samenwerking in een regering niet voor me’, zei Omtzigt daarover in de Volkskrant.
Woensdagavond, na de grote winst van de PVV, was Omtzigt minder uitgesproken. Hij ontkende donderdag dat er sprake van was van een handreiking naar Wilders, maar die leek hij wel te doen met de woorden: ‘Meer dan een miljoen mensen hebben het vertrouwen in ons gesteld om mee te besturen. En dat zorgt ook voor een grote verantwoordelijkheid. Wij zijn beschikbaar voor het landsbestuur.’
De grotere provinciesteden zijn electoraal doorgaans een prooi voor de linkse, progressievere partijen. In Enschede is dit historisch zo gegroeid dankzij de vele arbeiders uit de textielindustrie. Maar met Omtzigt als man uit eigen gelederen – hij woont er sinds zijn jeugd – kleurde de landkaart in Enschede en de wijde omstreken in Overijssel ineens NSC-blauw. In de Twentse stad ging woensdag ruim een kwart van de stemmen naar Omtzigts partij.
Leonie Oude Groen (49) zit in Stoet, het lunchcafé in de bibliotheek, net als de Saxion Hogeschool een van de stemlokalen in Enschede waar bij de vorige verkiezingen veel linkse stemmen werden uitgebracht. Voor ze bij NSC uitkwam, stemde ze van PvdA tot BBB. Oude Groen ‘wordt niet blij’ van de gedachte dat Omtzigt nu mogelijk met de PVV gaat regeren, de partij waar ze al zwevend nooit op uitkwam.
‘Dan moeten de scherpe randjes van Wilders er flink af.’ Ze haalt zijn meer-of-minder-Marokkanen-uitspraak aan. Wilders liet in 2014 zijn achterban ‘minder, minder, minder (Marokkanen, red.)’ scanderen en beloofde dat te gaan ‘regelen’. Hij weigerde die uitspraak daarna terug te nemen, wat voor Mark Rutte (VVD) reden bleef om niet met de PVV in zee te gaan. ‘Dat kon gewoon echt niet, wat Wilders deed’, zegt Oude Groen.
Toch heeft ze geen spijt van haar NSC-stem nu de partij flirt met de PVV. ‘De woningmarkt, zorg: het is niet allemaal slecht wat Wilders wil.’ Ze zegt ook: ‘Het vertrouwen in de overheid is weg, er moet nu echt iets veranderen.’ Ze denkt dat het Wilders-effect daar misschien wel voor nodig is. ‘Het kan voor positieve verrassingen zorgen.’
Een 27-jarige mbo-docent die niet met zijn naam in de krant wil, staat ook nog achter zijn stem. ‘Ik heb op NSC gestemd omdat ik hoop dat ze invloed krijgen op het bestuur’, zegt hij. ‘Als dat bereikt kan worden in een coalitie met Wilders, dan is dat maar zo. Het moet alleen niet te extreem-rechts worden.’
Of luister via Spotify of Apple podcasts.
Een milde Wilders; NSC-stemmers lijken hem het voordeel van de twijfel te gunnen. Zijn uitspattingen tegen minderheden, aanvallen op de rechtsstaat: tout est pardonné, alles is vergeven – of vergeten.
Tegen het einde van de campagne werd al iets gewaar van Wilders’ gedaantewisseling. Tijdens de verkiezingsavond leek hij op zijn beurt een handreiking naar Omtzigt te doen. ‘We blijven binnen de kaders van de Grondwet’, beloofde hij. ‘Ik zal premier voor alle Nederlanders zijn. Ongeacht waar je vandaan komt en wat je geloof is.’
Alsof ze het hadden afgesproken, zeiden Wilders én Omtzigt in hun toespraak woensdagavond tegen hun achterban dat ‘politici nu bereid moeten zijn over hun eigen schaduw heen te stappen’. Saxion-docent Pettinga ziet die toenadering als winst.
‘Ik sta niet achter het gedachtengoed van de PVV’, zo verklaart hij zijn gemengde gevoelens, ‘maar het zou kwalijk zijn als de PVV met zoveel stemmen buitenspel wordt gezet door politiek handjeklap van kleinere partijen. Dat zou het land nog verder polariseren. Dit is het moment een fatsoenlijke discussie te voeren over asiel zonder direct weggezet te worden als racist.’
De man die lang op de PvdA en GroenLinks stemde, is dan weer helemaal niet te spreken over de reactie van GroenLinks-PvdA-leider op de PVV-winst. In Pettinga’s ogen was het juist Frans Timmermans die ‘polariseerde’ en ‘boven de PVV-kiezer ging staan’ met zijn toespraak op de verkiezingsavond. ‘Hij zette die mensen weg’, zegt Pettinga met verwijzing naar Timmermans’ opmerking dat democraten ‘nu schouder aan schouder staan om de rechtstaat te verdedigen’.
Behalve een nieuwe bestuurscultuur en permanent contact tussen politici en burger, is de hoop van Pettinga ook dat met Omtzigt als machtsfactor de ‘fatsoenlijke omgangsvormen in Den Haag’ terugkeren. Wilders blinkt daar al bijna twee decennia niet in uit, moet Pettinga bekennen. ‘Met NSC erbij in de coalitie bestaat de kans dat dit verandert.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden