Orban, Fico, en nu Wilders – ‘weer een Navo-bondgenoot die valt voor Rusland’. Deze reactie van de Duitse journalist Julian Röpke op de Nederlandse verkiezingen is misleidend, maar zet wel de toon. ‘Bij ons is niets veranderd’, zei de Oekraïense politicus Olha Stefanishyna in Berlijn. ‘Oekraïners gaan nog steeds dood, en blijven vastberaden. Maar we zien hoe het narratief elders verandert.’
Nederland is het jongste voorbeeld hoe westerse democratieën-in-crisis worstelen met externe uitdagingen die vragen om een stabiele koers. De Amerikaanse reus wankelt niet vanwege externe vijanden, maar interne strubbelingen. En ook in Europese landen leidt interne malaise tot hevige politieke schommelingen.
Deze week verging de Nederlandse Oekraïne-consensus als een geruisloos zinkend schip in de nacht. Niet als gevolg van felle debatten of grote veranderingen in de publieke steun voor Oekraïne, maar als slachtoffer van een verkiezingsstrijd die louter over interne sociale problemen en grieven ging.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
Zolang onduidelijk blijft wie Nederland gaan regeren, en met welke agenda, bepaalt de Tweede Kamer de marges van beleid. Er is nog altijd een ruime meerderheid voor militaire en economische steun aan Kyiv, maar deze is kleiner en wankeler geworden. Neem het aankomende besluit over het al dan niet beginnen van EU-onderhandelingen met Oekraïne over uitbreiding. Ruslands oorlog tegen Oekraïne begon in 2014 omdat dat land bij ‘Europa’ wilde horen. Beslissend in deze cruciale politieke kwestie zal de stem zijn van twee partijen, NSC en BBB, die grote reserves hebben over EU-uitbreiding.
De mogelijke verkruimeling van Nederland als steunpilaar is niet wat president Zelensky nodig had, zo kort nadat het roer in Slowakije ‘omging’, en terwijl toekomstige Amerikaanse steun nog ‘gegijzeld’ blijft door sommige Republikeinen in het Congres. Toch is het belangrijk de zaken in hun juiste proporties te bezien. Zowel de EU als de VS werken aan heel omvangrijke nieuwe hulppakketten voor Oekraïne en veel landen zijn bezig met langetermijnafspraken over militaire steun.
Die steun blijft komen, bleek tijdens de 17de Ramsteinbijeenkomst deze week. Berlijn komt met bijna anderhalf miljard aan nieuwe militaire steun – inclusief cruciale luchtafweer. Op dat onderwerp gaan Duitsland en Frankrijk het voortouw nemen, kondigden ze aan. Het is een essentieel onderwerp nu Oekraïne met zijn inmiddels verzwakte civiele infrastructuur een nieuwe winterse bommencampagne moet vrezen.
Voor Poetins propagandamachine moge Wilders’ winst een opsteker zijn, maar dat kan zijn eigen sores niet verhullen. Zoals: het uitblijven van een overwinning, zelfs in de Oekraïense provincies die hij op papier al inpikte. De Britse militaire expert Lawrence Freedman wijst op de Russische presidentsverkiezingen die in maart worden gehouden. Hij ziet een verband met het Russische offensief rond Avdiivka, waarbij enorme verliezen geleden zijn.
Omdat Rusland nu bepaalde voordelen geniet (zoals inzake artilleriegranaten) die in de loop van volgend jaar kunnen verdampen, vermoedt Freedman dat Poetin een klinkende zege wil behalen vóór de presidentsverkiezingen. In democratische landen wordt onderschat hoezeer autocraten hechten aan verkiezingszeges (Poetin had tranen in de ogen toen hij won in 2012 na grote protesten). Ze maken zich ook zorgen over de uitslag, zelfs als ze massaal frauderen. ‘Een vroege overwinning zou hem een welkome boost kunnen geven.’
Tegenover de experts die zeggen dat Poetin simpelweg wacht tot het Westen opgeeft, wijzen anderen erop dat hoewel Poetin zijn volk veel pijn kan laten incasseren (grote aantallen gesneuvelden, 16 procent inflatie) hij wel degelijk rekening moet houden met de stemming in het land. ‘Niet verliezen is voor Poetin niet hetzelfde als winnen’, betoogt Freedman, hij heeft meer nodig. ‘Het blijvend uitblijven van de overwinning kan een gevoel van zinloosheid creëren en de wil ondermijnen die nodig is om een militaire interventie vol te houden. Dit is hoe veel westerse interventies geëindigd zijn.’ En Rusland kan altijd besluiten de oorlog te stoppen, een luxe die Oekraïne niet heeft.
Langdurige krachtmetingen vragen om strategisch geduld, betogen twee experts, Jackson Janes en Kristine Berzina. Het ‘ongeduld in westerse media’ die soms in weerwil van peilingen oorlogsmoeheid signaleren, weerspiegelt volgens hen ‘het hectische tempo van de huidige wereld, waarin de nieuwscyclus zich stort op nieuwe verhalen met een click of een swipe, terwijl belangrijke zaken, zelfs grote oorlogen, te vlug naar de marge worden verbannen.’
Demissionair minister van Defensie Ollongren zei vrijdag veel bezorgde reacties te hebben gekregen over de impact van Wilders’ zege op de steun aan Oekraïne. Het gaat niet alleen om solidariteit maar ook over onze veiligheid, zei ze. ‘Ik hoop en verwacht dat die steun blijft.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden