Finland sloot vrijdag drie grensposten in het midden en noorden van het land, nadat het vorige week al vier zuidoostelijke overgangen had gesloten. Alleen een overgang voor goederentreinen en het meest noordelijke grenskantoor, 1.100 kilometer ten noorden van de hoofdstad Helsinki, zijn nog open. De sluiting creëert problemen voor het vrachtverkeer, mensen die over de grens werken en burgers met familie in het buurland. Het is de bedoeling dat de grens vlak voor Kerstmis weer opengaat, mits er geen migranten meer komen.
Deze maand arriveerden zevenhonderd migranten bij de grens, evenveel als in de zes jaar daarvoor. De migranten, afkomstig uit onder meer Egypte, Eritrea, Ethiopië, Jemen en Syrië, liepen of fietsten in temperaturen ver onder het vriespunt door niemandsland richting Finland.
De Finse en Russische grenspolitie hanteren normaliter de afspraak dat mensen zonder geldig paspoort of visum geen toegang krijgen tot het grensgebied. Volgens de Finnen hebben de Russen die afspraak niet alleen losgelaten, de migranten worden door de autoriteiten nu bewust naar het grensgebied vervoerd. ‘We hebben bewijs dat de Russische grensautoriteiten ze actief naar de Finse grens helpen’, zei de Finse minister van Buitenlandse Zaken Elina Valtonen, die sprak van ‘een hybride oorlogsvoering’. Als teken van solidariteit stuurt het Europese grensbewakingsagentschap Frontex volgende week vijftig grenswachten naar Finland om te helpen.
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
Veel migranten zijn mannen in de 20 en 30, maar er zitten ook gezinnen met kinderen bij. Volgens commandant Pentti Alapelto van de Finse grenswacht hebben de meesten een geldig Russisch visum. In sommige gevallen is het visum verlopen. ‘Maar dat hoeft niet te betekenen dat ze al lang in Rusland waren. Sommigen waren misschien op doortocht’, aldus Alapelto in een e-mail. Volgens internationale verdragen mag Finland de migranten niet weigeren als ze op Fins grondgebied zijn en asiel aanvragen. Volgens een inschatting van de autoriteiten zal slechts een klein deel van de migranten werkelijk recht hebben op asiel.
Het doorsturen van asielzoekers is niet nieuw. In 2021 dirigeerde Belarus duizenden migranten uit Irak en Afghanistan de grens met Polen over. Volgens de Poolse autoriteiten waren de migranten kort daarvoor door Belarus ingevlogen vanuit het Midden-Oosten en Afrika. Ook Finland kreeg al eens te maken met een georkestreerde migrantenstroom. In januari 2016 verschenen uit het niets oude Lada’s met in totaal meer dan duizend asielzoekers bij een grenspost in midden-Finland. Na diplomatiek overleg stopte dat.
Dit – en de oorlog in Oekraïne – leidde ertoe dat Finland dit jaar begon met de bouw van stalen grenshekken in de buurt van de bestaande grensposten. Vorig jaar voerde het parlement ook een wetswijziging door waardoor de Finse autoriteiten tijdelijk kunnen stoppen met het accepteren van asielaanvragen als er sprake is van een georkestreerde instroom.
De kwestie tekent de snel verslechterende relatie tussen de buurlanden, die een grens van 1.340 kilometer delen. Sinds Finland dit voorjaar Navo-lid werd, beschouwt Moskou het buurland als een ‘onvriendelijke staat’. De Russen zijn ook niet blij met een defensie-overeenkomst tussen Finland en de Verenigde Staten die in de maak is. De crisis leidde eerder al tot het sluiten van de grens voor Russische toeristen. Sinds september zijn auto’s met een Russisch kenteken ook niet meer welkom.
Jussi Laine, hoogleraar Grensstudies aan het Karelië-instituut, noemt het dichtgooien van de grens ‘historisch’. ‘Tijdens de Koude Oorlog was de grens voor veel mensen gesloten. Maar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 werden de betrekkingen snel beter. De Finnen gingen de grens niet langer als een bedreiging zien, maar als een kans. Ze presenteerden zich als een brug tussen de EU en Rusland. De Russische inname van de Krim in 2014 vormde een keerpunt.’
Volgens Laine is het doorlaten van migranten deels een poging om de Finnen schrik aan te jagen en deels een propaganda-actie. ‘Als we niks doen, lijken we zwak. Als we ingrijpen kan Moskou ons als boosaardig en anti-Russisch afschilderen. Dat kan Poetin weer gebruiken om andere acties te rechtvaardigen.’
Hoewel de meeste partijen het besluit steunen, veroorzaakte de kwestie ook politieke onrust. De radicaal-rechtse regeringspartij De Finnen, die immigratie wil indammen, bekritiseerde de juridische adviseur van de regering. Die oordeelde dat één grenspost moet openblijven omdat het volgens internationale verdragen mogelijk moet blijven asiel aan te vragen. Premier Petteri Orpo tikte de partij op de vingers vanwege het bekritiseren van een ambtenaar die de regels volgt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden