De eerste dertien Israëlische gijzelaars zijn vrijdagmiddag vrijgelaten door Hamas, net als twaalf Thaise gijzelaars. In ruil daarvoor laat Israël Palestijnse gevangenen vrij. Ellen Giebels, hoogleraar psychologie van conflict en veiligheid aan de Universiteit Twente, interviewde voor haar onderzoek tientallen mensen die een ontvoering of gijzeling meemaakten.
‘Eerst is er de acute stressreactie op de ontvoering zelf. Mensen kunnen daar later vaak gedetailleerd over vertellen, de hersenen werken op zo’n moment extra goed. Dan volgt de eerste week, waarin gegijzelden door een emotionele achtbaan gaan van hoop krijgen op vrijlating naar die hoop weer verliezen.
‘Daarna zie je dat gegijzelden proberen een nieuwe routine te vinden. Fysiek fit blijven bijvoorbeeld, met wat er maar voorhanden is. Yoga-oefeningen doen, of flessen vullen met zand om ze als gewichten te gebruiken. Een dagboek bijhouden. Bij een groep die eerder vastzat bij Islamitische terroristen gaf één gegijzelde elke dag een uitdaging aan de andere gegijzelden. Zo kon een van hen goed varen. Diegene ging op een kleed zitten, het kleed werd een soort denkbeeldig schip waarop hij aan de rest uitlegde wat er bij het varen allemaal komt kijken.
‘Veel hangt natuurlijk af van de omstandigheden waarin je wordt vastgehouden. Het maakt nogal uit of je enige ruimte hebt om te bewegen of communiceren of dat je ergens eenzaam zit vastgebonden.’
Over de auteur
Tonie Mudde is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant en presenteert onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos.
‘Wie we zijn wordt grotendeels gevormd door onze sociale relaties. Maar mensen die worden ontvoerd, zijn lange tijd geïsoleerd van de buitenwereld. Een foto of brief van je geliefden kan in zo’n situatie extreem waardevol zijn. Of een spiegel, zodat je in ieder geval nog kunt zien hoe je eruitziet. Hamas ontvoerde veel Israëliërs tegelijk; familieleden, dorpsbewoners. Voor hun psychisch welbevinden én voor het vasthouden van het gevoel van hun identiteit hoop ik dat ze in groepen bij elkaar verblijven.’
‘Het stockholmsyndroom, klonk het meteen op sociale media. Die term verwijst naar een langdurige gijzeling in een bank in Stockholm in 1973, waar een gegijzelde een innige band kreeg met de gijzelnemer en na vrijlating zelfs weigerde te getuigen. Maar meteen ‘stockholmsyndroom’ roepen als een gegijzelde iets positiefs zegt over de kidnapper is zeer onwenselijk. Daarmee zadel je een slachtoffer op met het gevoel dat er iets met hem of haar mis is.
‘Gegijzelden en gijzelnemers zitten soms lange tijd dicht op elkaar: het is juist heel menselijk dat je dan een band opbouwt. Veel gegijzelden doen dit intuïtief. Het is ook instrumenteel, want het vergroot hun overlevingskansen. Maar uit mijn onderzoek blijkt dat gegijzelden ook lang na de ontvoering niet alleen negatief praten over hun voormalige kidnappers. Het is moeilijk om iemand puur als monster te zien als je lang met diegene hebt doorgebracht, als diegene je eten gaf, misschien een radio, als je met elkaar sprak over familie of hobby’s.’
‘Je moet mensen vooral volgen in waar ze zelf behoefte aan hebben. Willen ze niet praten en zo snel mogelijk weer hun oude leven hervatten? Prima, geef dan aan dat je er voor ze bent als de behoefte om te praten later wél komt.
‘Verder zijn de behandelmogelijkheden gelukkig een stuk groter dan pak ’m beet twintig jaar geleden. Zo is EMDR een therapie waarvan is bewezen dat het helpt om trauma’s te verwerken. Je denkt dan in een veilige omgeving in detail terug aan wat je hebt meegemaakt, terwijl een therapeut komt met afleidende en repeterende stimuli die je hoort of ziet, bijvoorbeeld een bewegend lampje dat je volgt met je ogen. Je geheugen slaat de herinneringen vervolgens op met een minder heftige emotionele lading, alsof de ruwe randjes eraf worden gehaald.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden