‘ALS EEN BOM! Ik ga me maar eens niet bescheiden opstellen. Mijn solo over Louis Bouwmeester is gisteravond in Haarlem INGESLAGEN ALS EEN BOM!!!!!!!!!!’. Dat schreef acteur Helmert Woudenberg, in kapitalen en met uitroeptekens, begin dit jaar op zijn Facebook-pagina, daags na de première van zijn voorstelling Louis Bouwmeester – onze grootste toneelspeler ooit. Hij was erg trots op deze zoveelste solovoorstelling, waarin hij een eerbetoon bracht aan Louis Bouwmeester, een van Nederlands grootste acteurs naar wie ook de toneelprijs Louis d’Or is vernoemd.
De voorstelling bleek geen gespeelde biografie maar een poging diep door te dringen tot de essentie van het vak van toneelspeler. Woudenberg trok ermee langs de kleine theaterzalen van het land, en was van plan er vanaf januari 2024 mee door te gaan. Dat zal er niet meer van komen: Helmert Woudenberg is donderdag op 78-jarige leeftijd plotseling overleden, aan de gevolgen van een hartaanval. Hij zou die avond samen met José Kuijpers te zien zijn in het toneelstuk Blind van Lot Vekemans dat onlangs in première ging.
Mansholt werd in 2021 opnieuw gespeeld en na afloop van een van die avonden werd Woudenberg tot zijn grote verrassing Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Te midden van zijn collega’s, vrienden en mensen uit het vak bleek hij – die altijd stoere, rijzige man waar niemand omheen kon – bescheiden en ontroerd. In zijn dankwoord zei hij dat spelen bij Toneelgroep Jan Vos voor hem voelde als teruggaan naar de plek waar hij hoort, waar theater wordt gemaakt over het hier en nu, voor een breed publiek.
Als theatermaker zal Woudenbergs naam vooral verbonden blijven aan Het Werkteater, een collectief van toneelspelers dat vanaf 1970 geschiedenis schreef met maatschappelijk theater en overal speelde, van gevangenissen tot ziekenhuizen. Daarna was Woudenberg artistiek leider, onder meer van Toneelgroep Theater in Arnhem, veelgevraagd acteur, schrijver en docent. Over het vak van theatermaker en de kunst van het improviseren in het theater schreef hij het boek Vuur, Water, Lucht & Aarde.
Woudenberg was getrouwd met actrice Marja Kok die hij bij Het Werkteater had ontmoet. Samen kregen ze twee kinderen; uit een andere relatie kreeg hij ook een dochter. Zijn eigen jeugd was op zijn zachtst gezegd nogal problematisch: Woudenbergs vader sloot zich vrijwillig aan bij de Nederlandse afdeling van de Waffen-SS, zijn grootvader was lid van de NSB en redacteur van de NSB-krant Volk en Vaderland. Vlak voor Woudenberg werd geboren, stierf zijn vader. Zijn moeder overleed vrij snel daarna. Woudenberg groeide op bij zijn grootouders en in een pleeggezin, met een pleegmoeder die een foto van Hitler verborg in de linnenkast.
‘Ik ben toneelspeler geworden vanwege mijn vader en mijn moeder: ik wil aandacht vragen voor verloren levens’, zei Woudenberg zelf over zijn beladen familiegeschiedenis, die hij ook verwerkte hij in enkele voorstellingen. Zo speelde hij in 2016 de solo Landverrader en in 2004 het door Ischa Meijer geschreven stuk Leefbaar – de Jood en de NSB’er.
Woudenberg was niet alleen op het toneel vaak een solist, ook privé sloot hij zich graag af. Zo woonde hij alleen in een klein appartement in Amsterdam-West, waar hij schreef en werkte, en bijna nooit bezoek ontving. Een eenzelvige man dus, zoals hij in de zomer van 2022 ook speelde in de mooie, kleine voorstelling De Recreanten, samen met John Buijsman en koningspoedel Kees op een camping bij Hoek van Holland. Dat stuk ging over een ouder homostel dat mopperend zag hoe hun paradijsje plaats moest maken voor een chique recreatiepark. Daar, tussen publiek op tuinstoelen, voelde Woudenberg zich zichtbaar op zijn gemak.
Hoe Woudenberg zelf over zijn vak dacht, heeft hij misschien het best verwoord in de tekst die hij schreef voor zijn laatste solovoorstelling over Louis Bouwmeester: ‘We dragen allemaal een masker om ons ware gezicht achter te verbergen, ons staande te houden in deze schijnvertoning, deze idiote poppenkast, dit opgefokte toneelstuk dat we met zijn allen lopen op te voeren. De toneelspeler is zich daarvan bewust, die weet al dat gemaakte onbeholpen hypocriete gedrag tot kunst te verheffen, weet door elk willekeurig masker heen het ware gezicht te tonen’.
Op Facebook schreef hij begin dit jaar: ‘Ik ben een gelukkig mens, en een heel tevreden toneelspeler.’ Donderdag zou hij weer op het podium staan, in Theater De Kom in Nieuwegein, maar vlak daarvoor zweeg hij ineens. Voorgoed.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden