In het voormalige V&D-gebouw in Enschede bespreekt een bont gezelschap de klimaatcrisis. Een elf, gehuld in een weelderig gewaad, zet zijn toekomstvisie uiteen: de wereld als een utopische tuin, in harmonie met de natuur gecreëerd, onder leiding van de wijze elfen. Zijn toespraak wordt bruut onderbroken door een anarchistisch aardmannetje dat een ui naar hem gooit en schreeuwt dat dit volk niets moet hebben van de elitaire elfen. Niet veel later krijg ik – een futuristische ridder – het zelf aan de stok met een delegatie socialistische moerasbewoners over mijn pleidooi voor een sterke leider.
Deze chaotische bijeenkomst van fantasiefiguren heeft ook menselijke toeschouwers: de enigszins verwarde bezoekers van het Enschedese The Overkill Festival voor ‘speelse’ kunst. Ze zijn getuige van de apotheose van The Horde: Goblin Mode, een driedaagse Larp (‘live-action role-play’) over de klimaatcrisis, gecreëerd door de Griekse kunstenaars Theo Triantafyllidis (35) en Kostis Stafylakis (46).
Een Larp is een rollenspel waarbij de spelers zich een personage in een fictieve wereld wanen. Daar horen meestal een uitgebreid decor en kostuums bij. Vaak wordt er teruggegrepen naar bekende fictieve werelden, zoals het Harry Potter-universum. Er zijn ook veel historische Larps; spelers verblijven bijvoorbeeld een paar weekenden per jaar in een nagebouwd middeleeuws dorp, om daar een ridder, schildknaap of minstreel te zijn. Het zijn vaak hechte gemeenschappen die al jaren samen spelen. Als buitenstaander kom je daar niet zomaar tussen.
Larp wordt over het algemeen gezien als een niche, beetje nerderige hobby. Toch vertelde de Engelse muziekproducent Brian Eno (75) vorig jaar in een interview met The New York Times dat hij Larps zeer serieus neemt als nieuwe kunstvorm. Kunstenaars Stafylakis en Triantafyllidis zijn vooral enthousiast over het ‘onderdompelende effect’ van Larp. ‘Ik heb een aversie tegen de kritische, ‘neutrale’ afstandelijkheid, die critici vaak zien als de juiste manier om kunst te ervaren. Dat heeft iets snobistisch’, legt Stafylakis uit. Die afstandelijkheid verdwijnt bij Larp inderdaad volledig: het ‘publiek’ neemt deel aan het kunstwerk.
Niet elke Larp is trouwens kunstzinnig. ‘Artistieke’ Larps hebben experimentelere thema’s dan ‘klassieke’ Larps, en spelen zich meestal af in een wereld die de maker zelf heeft gecreëerd. Een Lord of the Rings-Larp valt dus af. Veel van de algemeen geaccepteerde Larp-structuren en -regels worden bovendien losgelaten: de maker begint bij het ontwikkelen helemaal op nul. Tenslotte zijn deze artistieke Larps over het algemeen vrij toegankelijk. Iedereen, dus ook een journalist zonder enige Larp-ervaring, kan zich aanmelden om mee te ‘spelen’.
In The Horde: Goblin Mode worden twaalf vrijwilligers, onder wie ikzelf, van donderdagmiddag tot zaterdagavond ‘ondergedompeld’ in een wereld die door klimaatverandering tot de rand van de afgrond is gebracht. Bijna al het leven is verdwenen en de zon is onzichtbaar door de giftige dampen. Er is wat fantasie voor nodig om dat echt te voelen in het leegstaande warenhuis waar dit avontuur plaatsvindt, maar het decor dat Stafylakis en Triantafyllidis hebben ontworpen doet wonderen. Ze hebben in het midden van het festivalterrein van The Overkill een kamp voor de spelers gebouwd. Vooral de raadselachtige supercomputer Pascale, een overblijfsel van de ‘oude wereld’, valt op: boven een metershoge wirwar aan buizen vol zwarte smurrie knippert een angstaanjagend rood elektronisch oog.
Op donderdag, de eerste dag van de Larp, sluiten de deelnemers zich aan bij een van de vier ‘facties’ die zijn overgebleven in deze bijna verwoeste wereld. Elke factie vertegenwoordigt een extreme positie in het klimaatdebat. De anarchistische aardmannetjes willen met geweld een terugkeer naar een wereld zonder machines forceren, terwijl de proletarische Swamp Goons (‘moeras-knokploeg’) nog heil zien in de industrie. De elven trekken zich het liefst terug in hun hippiecommunes en de Elon Musk-achtige Carbon Knights (‘koolstofridders’) geloven dat technologische vooruitgang alles kan oplossen. Voor alle facties zijn kostuums ontworpen: de aardmannetjes krijgen maskers en lompen, de elfen krijgen zijden mantels en gouden hoofdbanden.
Na deze allesbepalende keuze bedenken de deelnemers een eigen personage met een uitgebreid achtergrondverhaal. Voor mijzelf bedenk ik de getroebleerde monteur Kai Firebird, een koolstofridder. Kai is een rare vogel: hij is opgevoed door een nare, doofstomme oom, waardoor hij een aantal sociale vaardigheden mist. Daarnaast is hij om onduidelijke redenen gefascineerd door de gedragscodes van de samoerai en bouwt hij vliegtuigen, terwijl hij hevige hoogtevrees heeft. Volgens de autoritaire Kai zijn ambitie en orde de enige manier om deze wereld uit het slop te halen: hij droomt bovenal van een technologisch geavanceerde samenleving boven de giftige wolken.
De facties werken gedurende de Larp toe naar de afsluitende bijeenkomst, een soort klimaattop in de hel. In de tussentijd decoreren de elfen hun tent met groenten, verzamelen de moerasbewoners dna om te bewijzen dat alle wezens eigenlijk gelijk zijn en proberen de koolstofridders de vernielzuchtige aardmannetjes in toom te houden.
Carl Brandi (32) uit Dortmund heeft gekozen voor een personage dat redelijk dicht bij zijn persoonlijkheid ligt, vertelt hij. Hij speelt Fineon Fruitfinder, diplomaat van de elfen. ‘Fineon hoort zichzelf graag praten en belandt daardoor makkelijk in discussies. Toch is hij conflictvermijdend: wanneer het te serieus wordt, trekt hij zich terug. Net als ik, tot op zekere hoogte. Tijdens een Larp kun je op die manier de minder goede eigenschappen van jezelf onderzoeken’, vertelt hij. Met zijn lange blonde haren en zijn rijzige gestalte is Brandi een overtuigende elf. Bovendien is het merkbaar dat hij een ervaren speler is. Moeiteloos voert hij geïmproviseerde elfenrituelen uit, inclusief zang. ‘Ik ben helemaal los’, verklaart hij. ‘Om goed te larpen moet je je schaamte opzij kunnen zetten, je moet je laten meevoeren door de lawine.’
Omdat The Horde: Goblin Mode plaatsvindt op het terrein van The Overkill Festival, is er constant festivalpubliek aanwezig, dat kleine stukjes van de Larp meekrijgt. Dat is uitzonderlijk. Meestal zijn pottekijkers niet welkom bij Larps. Triantafyllidis: ‘Normaal gesproken is een Larp heel plezierig voor de spelers, maar volstrekt oninteressant om naar te kijken. Wij willen de bezoekers van het festival erbij betrekken door interactie met de spelers te stimuleren.’
Dat vergt wel wat van de deelnemers. Kort voor de start van de eerste Larp-dag vraagt een festivalbezoeker of ik al ben begonnen met mijn show. Nog niet, ik ben me nog in mijn oranje-zwarte kostuum aan het wurmen: overall aan, motorhelm op, een zwaard van plexiglas in mijn hand. Bovendien had ik me niet gerealiseerd dat ik mijn Larp-ervaring interessant zou moeten maken voor toeschouwers. Als de festivalbezoeker tien minuten later terugkomt, blijkt mijn ‘show’ daarom een beetje teleurstellend. Ik blijk slechts een matige improvisatieacteur, die met enige opstartproblemen doet alsof hij een futuristische ridder is. Het valt niet mee om dat spannend te houden. Hij verliest snel de aandacht.
Het merendeel van de deelnemers blijkt al diep in de Larp-wereld te zitten, en heeft daardoor minder moeite met het neerzetten van een overtuigend personage. Copywriter Matthijs van Staalduine (41) organiseert zelf regelmatig ‘klassieke’ Larps. Dit weekend speelt hij Siemens Powerdrill, een dommekracht van de moerasbewoners. Mijn betweterige personage botst regelmatig met hem. Conflicten worden tijdens deze Larp ‘uitgevochten’ met wedstrijdjes steen, papier, schaar. Gelukkig maar, want Van Staalduine heeft een indrukwekkend nepwapen meegenomen van thuis. Daar kan ik met mijn bescheiden zwaardje weinig tegen beginnen. Ook de Russische kunstenaar Jana Romanova (38), die zelf veel werkt met ‘artistieke’ Larps, is als elfenkoningin Arabella een indrukwekkende verschijning. Met haar serene uitstraling lijkt ze zich volledig elf te voelen.
De ervaren spelers blijken geen voorstander van de aanwezigheid van het festivalpubliek. ‘Het voelt de hele tijd alsof ik een optreden geef, waardoor ik geen betekenisvolle band ontwikkel met mijn personage’, legt Romanova uit. ‘Daarom heb ik bij mijn eigen Larps nooit publiek: dat leidt het echte publiek – de spelers – alleen maar af.’ Daar sluiten Van Staalduine en Brandi zich bij aan: ‘Bij een Larp moet iedereen meedoen, anders wordt het een soort interactief improvisatietheater, waarbij de spelers het publiek moeten vermaken.’ The Horde: Goblin Mode is daarom niet eens een Larp, vindt Romanova, maar slechts een kunstwerk dat door Larp is geïnspireerd.
Larp of niet, The Horde: Goblin Mode leidt ertoe dat de spelers zich helemaal moeten overgeven aan een standpunt dat vaak niet overeenkomt met hun eigen overtuigingen. Op ideologisch gebied staat Kai ver van mij af. Toch betrap ik mezelf erop dat ik, na drie dagen in zijn schoenen, zijn positie schrikbarend vurig verdedig. Op zaterdagavond, tijdens de afsluitende klimaattop, stel ik bloedserieus een totalitair regime voor, met een stem die trilt van de geestdrift. Heel even weet ik zeker dat er niets anders op zit, we hebben een sterke leider nodig. Als je maar lang genoeg doet alsof, ga je er blijkbaar vanzelf in geloven.
De facties, die na drie dagen allemaal even koppig zijn geworden, vinden zaterdagavond helaas geen oplossing voor de klimaatcrisis. Dat was ook niet de bedoeling, vertelt Stafylakis. ‘De posities van de facties zijn onverenigbaar, zoals veel posities in de ecologische wetenschappen dat ook zijn. Er bestaat geen oplossing die voor iedereen acceptabel is en die we alleen nog even moeten vinden.’ De bedroevende conclusie van The Horde: Goblin Mode: hoewel er in de echte wereld meestal minder uien worden gegooid tijdens klimaattoppen, zal de klimaatcrisis altijd tot onoverbrugbare meningsverschillen blijven leiden. Maar na drie dagen Kai Firebird geweest te zijn, kan ik me tenminste beter inleven in de mensen aan de andere kant van het debat.
Speels
Het Enschedese The Overkill Festival wordt jaarlijks georganiseerd door ‘playful art space’ Sickhouse. De twaalfde editie van dit interdisciplinaire festival voor ‘speelse’ kunst, die plaatsvond van 15 tot 19 november, had als thema ‘The Outburst of the Digital Swamp’. Mededirecteur Marie Janin: ‘Mensen zijn gewend om afstandelijk en respectvol te zijn bij exposities, maar de kunst van The Overkill moet actief ervaren worden. Met deze Larp willen we bezoekers ertoe verleiden om nog speelser te zijn.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden