"De VVD heeft de deur voor de PVV om mee te regeren opengezet. Daardoor kregen mensen met zorgen over immigratie opeens een extra keuze voor een grote partij", zegt Van Spanje, hoogleraar aan de University of London.
De politicoloog heeft internationaal veel onderzoek gedaan naar de omgang met radicaal-rechtse partijen. Hij zag dat die werden buitengesloten en dat de standpunten werden overgenomen: isoleren en imiteren.
Demissionair premier Mark Rutte kon dat als geen ander, zegt Van Spanje. Hij hield daarmee de PVV relatief klein. Eerst bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 en daarna in 2021. "Rutte zei letterlijk tegen Wilders: de kans dat ik met jou ga regeren is nul. Maar hij nam de agenda van hem wel over."
Dat deed Rutte bijvoorbeeld met zijn ingezonden brieven in die campagnes. "Doe normaal of ga weg", schreef hij over mensen die in zijn woorden homo's lastigvallen, vrouwen in korte rokjes uitjouwen of gewone Nederlanders uitmaken voor racisten.
Dat imiteren doet huidig VVD-leider Dilan Yesilgöz ook, zegt Van Spanje. "Maar Yesilgöz maakte daarbij een kapitale fout. Zij isoleerde Wilders niet. De blunder van het decennium. Want waarom zou een kiezer die vindt dat de integratie is mislukt de VVD steunen als hij ook PVV kan stemmen?"
Daarbij speelt de timing een belangrijke rol, zegt Rooduijn (Universiteit van Amsterdam). "De seinen staan op groen voor een radicaal-rechtse partij."
Er is namelijk al langere tijd veel onvrede over de politiek, vanwege het toeslagenschandaal en de hersteloperatie in Groningen. Tegelijkertijd is het kabinet gevallen op migratie. Dat thema was al belangrijk voor kiezers. Rooduijn: "In die omstandigheden kan een rechts-radicale partij goed bloeien."
Goede omstandigheden betekenen niet automatisch succes. Wilders heeft er handig gebruik van gemaakt, meent Rooduijn. "Hij heeft zich constructief opgesteld in debatten en interviews. Hij zei een premier voor alle Nederlanders te worden en is bereid te onderhandelen met andere partijen."
Dat betekent niet dat Wilders zijn standpunten aanpast. Hij geeft ze een andere prioriteit. Het terugdringen van het aantal asielzoekers is voor de PVV-leider "honderd keer belangrijker" dan het verbod op moskeeën, de Koran en islamitische scholen, zei hij in een interview met NU.nl. Die standpunten stroken niet met de Grondwet. "Wilders is in die zin niet minder radicaal geworden", zegt Rooduijn.
Het interessante is volgens Rooduijn dat Nederlanders helemaal niet anders denken over immigratie dan in 2021, blijkt uit onderzoek. "De opvattingen over immigratie zijn in Nederland vrij stabiel gebleven."
De PVV is zo groot geworden doordat mensen die al negatief over het immigratiebeleid waren dat nu hebben omgezet naar een stemkeuze. Tussen 2021 en 2023 is maar liefst 15 procent van de VVD-stemmers naar de PVV gegaan, blijkt uit een eerste analyse.
Op een gegeven moment werd ook duidelijk dat VVD-stemmers liever met de PVV in een coalitie willen dan met GL-PvdA van Frans Timmermans, bleek onder meer uit onderzoek van EenVandaag.
"Wilders speelde daar handig op in", zegt Rooduijn. "Zijn boodschap was: stem op mij en je krijgt een rechts kabinet, en sowieso geen kabinet met Timmermans."
De VVD hoopte juist de minder rechtse PVV-stemmers binnen te halen. "Die tactiek kwam als een boomerang terug", stelt Rooduijn. "Je kunt wel spreken van een strategische misser."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen