De bepaling uit het Veertiende Amendement op de grondwet werd ingevoerd na de Amerikaanse burgeroorlog om voormalige functionarissen van de Geconfedereerde Staten uit het landbestuur te houden. Volgens de burgerrechtenactivisten was Trump de aanstichter van de bestorming van het Capitool en mag hij daarom niet meer meedoen aan de presidentsverkiezingen van volgend jaar.
Voorlopig hebben de rechtszaken die organisaties in verscheidene staten hebben aangespannen weinig opgeleverd, maar activisten zijn vastbesloten hun juridische campagne voort te zetten tot in het Amerikaanse Hooggerechtshof.
In Minnesota en Michigan wezen rechters de verzoeken om Trump te schrappen van de kieslijst bij de voorverkiezingen bij de Republikeinse partij om procedurele redenen af. Volgens het hooggerechtshof van Minnesota gaat het voorlopig om een interne kwestie bij de Republikeinse partij. Een rechter in Michigan oordeelde dat het een ‘politieke zaak’ is, waar de rechter zich op dit moment niet in moet mengen.
Maar in Colorado boekten activistische juristen een klein succesje, al wees rechter Sarah Wallace ook daar hun verzoek om Trump van het stembiljet te schrappen af. Volgens haar is het niet duidelijk of de bepaling uit het Veertiende Amendement wel van toepassing is op de president, omdat die in de tekst niet uitdrukkelijk wordt genoemd.
Trumps woordvoerder Steven Cheung noemde het vonnis ‘een nagel aan de doodskist van de on-Amerikaanse pogingen’ om Trumps kandidatuur voor het Witte Huis bij voorbaat te torpederen. Minder aangenaam voor Trump was dat de rechter tot de conclusie kwam dat de voormalige president wel degelijk heeft deelgenomen aan een opstand zoals bedoeld onder de bepaling uit het Veertiende Amendement.
Volgens rechter Wallace viel het optreden van Trump bij de bestorming van het Capitool niet onder het recht op vrije meningsuiting, omdat hij duidelijk opriep tot ‘onwettige daden’, terwijl het waarschijnlijk was dat die oproep ook onmiddellijk effect zou hebben.
Het was voor het eerst dat een Amerikaanse rechter concludeert dat de bestorming van het Capitool een opstand was waarbij Trump rechtstreeks betrokken was. Voorlopig is het nog onduidelijk of ook andere rechters die conclusie zullen overnemen. Maar Ron Fein van de actiegroep Free Speech for People zag het als een teken van hoop. ‘We kunnen niet toestaan dat onze democratie buigt voor de dreigementen met geweld van niet-succesvolle kandidaten zoals Trump’, reageerde hij.
De zaak gaat nu naar het hooggerechtshof van Colorado, hoewel het nog onduidelijk is of die een inhoudelijke uitspraak zal doen over Trumps rol bij de bestorming van het Capitool of zich zal beperken tot de vraag of de bepaling uit het Veertiende Amendement ook voor de president geldt.
Sommige staatsrechtspecialisten vinden het principieel verkeerd om de bepaling uit het Veertiende Amendement in te zetten om Trump uit de strijd om het Witte Huis te houden. Volgens hen is het aan de kiezers om te beslissen of Trump het gezien zijn rol bij de bestorming van het Capitool wel verdient om weer president te worden.
Free Speech for People en andere actiegroepen willen in nog veel meer staten procedures tegen Trump aanspannen. Theoretisch is het dan mogelijk dat de situatie ontstaat dat Trump bij de presidentverkiezingen van volgend jaar in de ene staat wel mag meedoen, maar in de andere staat niet. Maar waarschijnlijker is dat de explosieve kwestie voor die tijd in handen komt te liggen van het Amerikaanse Hooggerechtshof.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden