Portugal verkeert in een politieke crisis zoals het land die zelden heeft gekend. Het begon ermee dat enkele vertrouwelingen van premier António Costa van hun bed werden gelicht en werden vastgezet, op verdenking van corruptie. Ze zouden op een onrechtmatige manier vergunningen hebben verleend voor de exploitatie van lithiummijnen, en de bouw van een waterstofcentrale en een datacentrum.
Onmiddellijk maakte Costa zijn aftreden bekend, al benadrukte hij dat hij een schoon geweten had. Intussen kwamen de smeuïge details naar buiten: zo werden in het kantoor van Costa’s kabinetschef enveloppen gevonden met een inhoud van meer dan 75 duizend euro, verstopt in boeken en wijndozen. ‘Illegaal geld’, volgens het Openbaar Ministerie.
Aanvankelijk leek de affaire voor Costa heel dichtbij te komen, gezien zijn persoonlijke banden met de verdachten. Inmiddels is het beeld gekanteld. De openbaar aanklager beging een pijnlijke vergissing: in een afgeluisterd telefoongesprek werd weliswaar de naam António Costa genoemd, maar daarmee werd de minister van Economie, António Costa Silva, bedoeld.
Bovendien zwakte de onderzoeksrechter de aantijgingen tegen de andere verdachten af: er waren geen aanwijzingen voor corruptie of omkoping, alleen voor ‘oneigenlijke beïnvloeding’. De verdachten zijn voorlopig weer vrij.
Al met al vragen socialistische partijgenoten zich in Portugese media hardop af: was het echt nodig dat Costa aftrad? En om vervroegde verkiezingen uit te schrijven? De socialisten regeerden met een absolute meerderheid, en het is maar de vraag of ze die na de verkiezingen van 10 maart kunnen behouden.
Wat in Portugal is gebeurd, is voor heel Europa relevant. Neem de lithiummijnen. In een EU-verordening die begin dit jaar werd opgesteld, staat dat 10 procent van de kritieke grondstoffen in 2030 in de EU moet worden gewonnen. Lithium, dat wordt gebruikt voor accu’s in elektrische auto’s, is een van die grondstoffen. Binnen Europa zit een groot deel daarvan in Portugal in de grond. Het is dus ook in Europees belang dat die voorraden op een rechtmatige manier worden geëxploiteerd.
Ook waterstof wordt cruciaal geacht voor de economie van de toekomst. Een van de andere dubieuze projecten is een ‘groene’ waterstofcentrale in de Portugese havenstad Sines. In zo’n centrale worden met behulp van zonne-energie watermoleculen gesplitst in waterstof en zuurstof. Waterstof kan vervolgens dienen als vloeibare brandstof. Aangezien Portugal een van de zonnigste landen van Europa is, wil het gaan inzetten op de productie van waterstof. Nederland heeft plannen om die vloeibare waterstof naar Rotterdam te transporteren, en dan verder Europa in.
Overigens lijkt het erop dat uitgerekend een Nederlands bedrijf werd benadeeld door de bemoeienis van de Portugese politici. Aanvankelijk lag het initiatief voor de waterstofcentrale namelijk bij het Nederlandse Resilient Group. De eigenaar van dat bedrijf vertelde in de Portugese media dat hij min of meer werd gedwongen samen te werken met enkele Portugese ondernemingen. Later stapte de Resilient Group uit die samenwerking en diende het een eigen projectvoorstel in, maar daar ging Portugal niet op in.
Ook bedrijven die investeren in nieuwe energiebronnen, zijn soms niet op alle fronten duurzaam, blijkt uit deze Portugese zaak. De milieuvergunning voor het openen van de lithiummijn lijkt bijvoorbeeld wel erg gemakkelijk te zijn afgegeven. Niet voor niets is het hoofd van het Portugese milieuagentschap een van de verdachten in ‘Operatie Influencer’.
Het is iets waarover omwonenden en activisten al langer de noodklok luiden. ‘Hoe is het mogelijk koolstofvrij te worden, maar te blijven vervuilen?’, vroeg Nelson Gomes, leider van een lokale actiegroep, zich af. Of, in de woorden van VN-rapporteur voor mensenrechten en milieu, David Boyd: ‘Deze ondernemers trachten hun project te rechtvaardigen door te zeggen dat lithium nodig is voor de groene energietransitie in Europa. Dat mag zo zijn, maar [...] het schenden van de mensenrechten, ook in naam van de groene transitie, is in tegenspraak met duurzame ontwikkeling.’
Corruptie en machtsmisbruik – oude bekenden uit het tijdperk van de fossiele industrie – blijken nog steeds aanwezig nu Europa inzet op hernieuwbare energie. Dat is wat dit Portugese voorbeeld laat zien.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden