‘Het is toch schandalig’, zegt Josien van Calsteren (64), die achter de bar staat bij het stembureau in Landsmeer. ‘Mijn buurmeisje woont samen met haar zoontje van vier nog bij haar ouders, omdat er geen woning te vinden is.’ Nederland is volgens haar ‘een land van regeltjes’ geworden. Daarom ging haar stem naar een partij die wel wil ‘bouwen, bouwen, bouwen’, al zegt ze liever niet welke dat precies is.
De kiezers waren unaniem, voorafgaand aan deze Tweede Kamerverkiezingen. Een volgend kabinet moet als de wiedeweerga huizen uit de grond stampen. Maar bijna nergens wordt de woningnood zo gevoeld als in Landsmeer. Het dorp heeft de twijfelachtige eer om Nederlands langste wachtlijst voor sociale huur te hebben: gemiddeld zo’n 22 jaar. Betaalbare koopwoningen zijn er niet te vinden. Maar bijbouwen? Dat mag niet zomaar in het polderlandschap.
In het stembureau, dat al in kerstsferen is, ploft Ollie de Jeu (45) even op de traplift neer voordat hij van wal steekt over de huizenmarkt. De bouwvakker verloor zijn woning tien jaar geleden en woont sindsdien antikraak. ‘Niet omdat ik dat wil, maar omdat ik geen keuze heb.’ Zijn stem ging naar GroenLinks-PvdA en niet naar de SP zoals gewoonlijk. ‘De SP is te streng geworden op migratie, wat mij betreft.’
Esmee te Loo (20) denkt juist dat een stem op de VVD de beste garantie is voor een huis over tien jaar. ‘Laat ze maar bouwen’, zegt ze, als ze net haar stem heeft uitgebracht. ‘Het blijft hier groen genoeg.’ Haar moeder, die naast haar staat, verruilde die partij juist net voor Pieter Omtzigt. ‘Hij heeft de beste antwoorden op de problemen in de zorg en in de portemonnee.’ En de woningnood? ‘Daar hebben vooral mijn drie dochters last van.’
Iva Venneman
‘Ja ja, het is rustig’, zegt Owen Whiteley (33), voorzitter van het stemlokaal in de Türkiyem Moskee in Arnhem. Het is 11.06 uur als hij aan de gemeente de tussenstand van de uitgebrachte stemmen doorbelt. Welgeteld 41.
Het is de tweede keer dat in Arnhem gestemd kan worden in een moskee. Reden voor burgemeester Ahmed Marcouch er later op de dag een ‘feestelijk’ bezoek te brengen. Hij is landelijk een van de aanjagers om vooral te gaan stemmen. Met de lage opkomst in de volkse, ooit ‘probleemwijk’ Presikhaaf, waar de moskee staat, is die aanmoediging wel nodig.
Het stemproces is niet voor iedereen duidelijk. Dat blijkt als het richting het middaggebed in de moskee ineens wat drukker wordt in het koude stemlokaal – waar de vier vrijwilligers onder een kleedje zichzelf warm houden. Een 57-jarige man die voor een klus in de moskee komt denkt spontaan te kunnen gaan stemmen. Hij trekt zijn portemonnee om zijn id-kaart te pakken, maar weet niets van een stempas die hem zou zijn toegezonden.
‘Mijn post gaat naar de bewindvoerder’, zegt hij later op de gang. ‘Ik denk dat die daar terecht is gekomen.’
Samen in het stemhokje
Een andere man blijkt de id-kaart van zijn vrouw niet meegebracht te hebben, waardoor hij geen volmacht heeft voor haar. Een eveneens Turks-Nederlandse man heeft zijn analfabete vrouw wel meegenomen. Hij wordt boos dat hij haar niet mag begeleiden in het stemhokje. ‘Het moet wel, ze kan niet lezen’, roept hij. ‘U mag haar alleen buiten het stemhokje uitleggen wat ze moet doen’, herhaalt voorzitter Whiteley een aantal keer.
Op de muur waar op een grote kieslijst alle partijen en kandidaat kamerleden staan uitgeschreven, telt de man even later in het Turks voor zijn vrouw met hoofddoek uit welke rij ze moet kiezen. En dan de hoeveelste persoon op die lijst. Als ze even later uit het hokje komt, is hij niet tevreden. In de hectiek staat hij vervolgens toch ineens kort met haar in het hokje. Even later ligt ‘haar’ stem in de kliko.
Pieter Hotse Smit
Met vier grote partijen aan kop in de peilingen, wordt de strategische stemmer wakker. Kleinere partijen zijn daar de dupe van en Groenlinks-PvdA profiteert, al wordt het lastig formeren voor Timmermans. Dat geldt overigens ook voor de grote rechtse partijen: ze zijn het eens over asiel, maar verder? En hebben peilingen niet te veel invloed op het stemgedrag, als zoveel mensen strategisch gaan stemmen?
Presentator Gijs Groenteman, hoofdredacteur Pieter Klok, chef van de Haagse redactie Raoul du Pré en Sheila Sitalsing bespreken het in een extra aflevering van onze politieke podcast De Kamer van Klok. Luister hem hier:
Source: Volkskrant