Sinds dit jaar hebben gemeenten de optie om op de verkiezingsavond alleen de stemmen per partij te tellen, met het doel om de werkdruk van tellers te verlichten. De volgende dag, op donderdag, worden de stemmen dan nog eens per partij én per kandidaat geteld door de centrale gemeentelijke stembureaus.
Maar bijna de helft van de gemeenten kiest ervoor om direct per partij en per kandidaat te tellen (de gebruikelijke manier). Daardoor kan het lang wachten worden op de voorlopige verkiezingsuitslag die persbureau ANP in samenwerking met burgemeesters bekendmaakt.
In ieder geval stelt de Kiesraad donderdagmiddag een voorlopige verkiezingsuitslag vast. De definitieve uitslag, inclusief de voorkeurstemmen, volgt op 1 december.
Naast de nieuwe vorm van het tellen van de stemmen is er voor gemeenten ook de mogelijkheid om het telproces woensdagnacht te schorsen. Voorheen lag deze verantwoordelijkheid nog bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Zo bleven tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2021 tellers in grote steden als Amsterdam tot diep in de nacht aan het werk, waarna wegens grote oververmoeidheid toch werd besloten om het proces te pauzeren.
Ook bij de verkiezingen eerder dit jaar (Provinciale Staten en waterschappen) konden gemeenten, na een mailtje van het ministerie van Binnenlandse Zaken, pas om half 3 ’s nachts stoppen met tellen. Tot groot ongenoegen van een aantal gemeenten: zij trokken bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) aan de bel om de werkdruk van tellers te verlagen.
Om dergelijke situaties te voorkomen, kunnen gemeenten nu er nu voor kiezen om een schorsing in te stellen indien ze de telling op partijniveau hebben afgerond.
Ook zijn stembureaus bij deze verkiezingen duidelijker geïnstrueerd over de hertellingen, die voornamelijk op donderdag worden gedaan. Door de aangepaste Kieswet die dit jaar in werking is getreden, wordt er door stembureaus strenger opgetreden bij telfouten. Zo moet er bij een klein telverschil – een verschil tussen het aantal bezoekers van een stembureau en het aantal getelde stemmen – al een hertelling plaatsvinden.
Hoewel in de wet staat dat tellers na één keer tellen kunnen stoppen, bleken veel tellers er in maart van overtuigd dat ze in een ruk moesten doorwerken, zo stelde het ministerie van Binnenlandse Zaken vast in een evaluatie. Volgens een woordvoerder van de Kiesraad zijn de stembureaus dit keer voortijdig ingelicht over het uitstellen van de hertellingen, om te voorkomen dat tellers tot de vroege ochtend bezig zijn met het opsporen van telfouten.
Om een definitieve verkiezingsuitslag op 1 december te kunnen vaststellen, vinden er nog allerlei procedures plaats die effect kunnen hebben op de uitslag. Een daarvan is het behandelen van bezwaarschriften door gemeentelijke stembureaus, waarna eventueel voor een hertelling kan worden gekozen.
Anders dan bij eerdere verkiezingen moeten de bezwaarschriften en de optelbestanden (waarin alle stemmen worden geregistreerd) ook worden gepubliceerd op de gemeentelijke websites. Het idee is om de transparantie rondom het tellen en de definitieve verkiezingsuitslag te verbeteren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden