Bij veel politici en kiezers ontbreekt het aan urgentie wat betreft Europese onderwerpen. Maar als het continent een geopolitieke rol van betekenis wil spelen, moeten politici kiezers wel wijzen op die belangrijke kwesties – populair of niet.
In een allengs rauwere wereld is Europa – en daarmee Nederland – kwetsbaar. Het goedkope Russische gas is weggevallen, voor grondstoffen is Europa in sterke mate afhankelijk van China. De oorlog in Oekraïne heeft laten zien dat Europa de Verenigde Staten nodig heeft voor zijn verdediging. En als Donald Trump volgend jaar de Amerikaanse verkiezingen wint, oogt Europa fragieler dan ooit.
Een rijk continent te midden van de brandhaarden van deze wereld, waarvan de betekenis in economisch en demografisch opzicht gestaag afneemt.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
In de verkiezingscampagne werd over deze dreigingen goeddeels gezwegen. Veel lijsttrekkers verhielden zich slechts op één manier tot het buitenland: hoe houden we zo veel mogelijk migranten tegen? Dat deden ze niet met doortimmerde plannen, maar door imaginaire grenzen te stellen: een migratiesaldo van 50 duizend (NSC), maximaal 15 duizend asielzoekers (BBB) of zelfs nul asielzoekers (PVV).
Natuurlijk hebben Europa en Nederland zich door hun onvermogen migratie te reguleren kwetsbaar gemaakt voor populistische demagogie. Maar dit was kwartetten met illusies, zoals buitenlandse voorbeelden lieten zien.
Na de Brexit nam de immigratie in het Verenigd Koninkrijk alleen maar toe. In Italië won Giorgia Meloni de verkiezingen met een keihard standpunt tegen immigratie, maar inmiddels wil zij 425 duizend immigranten van buiten de EU toelaten om de economie draaiende te houden.
Elke oplossing begint met engagement met het buitenland, niet met de fantasie om een hek om Nederland te zetten. Nederland is een kleine, open handelsnatie die sterk afhankelijk is van het buitenland.
Dat besef ontbrak in de campagne. Natuurlijk zijn kiezers vooral geïnteresseerd in binnenlandse thema’s, maar van politieke leiders mag worden verwacht dat zij het electoraat wijzen op urgente kwesties, of die nu populair zijn of niet.
Europa kan zijn kwetsbaarheid overwinnen als het zijn defensie versterkt en als het zich minder afhankelijk maakt van anderen. Dat vereist wel dat Europese burgers doordrongen zijn van de noodzaak daartoe, en eventueel ook bereid zijn offers te brengen, voor een sterkere defensie, de verdediging van Oekraïne of het reduceren van de afhankelijkheid van China.
Dat gebeurde niet in een verkiezingscampagne waarin het Oekraïnebeleid vooral werd beoordeeld aan de hand van de temperatuur in de Nederlandse huiskamer. Wat dat betreft zijn de Nederlandse verkiezingen een slecht voorteken voor een Europa dat een geopolitieke rol wil spelen. Bij veel politici en kiezers ontbreekt een gevoel van urgentie.
De opmars van de PVV is een veeg teken. Geen enkele andere partij sluit zich zo sterk af voor het buitenland. Geen enkele andere partij wekt zo sterk de illusie dat alles goed zal komen als wij, de goede Nederlanders, de boze buitenwereld maar op afstand weten te houden. In haar verkiezingsprogramma wil de PVV ‘ons schaarse materiaal’ niet meer naar Oekraïne sturen, alsof de vrijheid van Europa op de Veluwe moet worden verdedigd.
Omdat vooral de VVD onvoldoende afstand tot Wilders nam, won niet alleen hijzelf, maar ook zijn boodschap van intolerantie en xenofobie aan geloofwaardigheid. De opmars van Wilders is een passend einde van een benepen verkiezingscampagne waarin het buitenland niet leek te bestaan.
Source: Volkskrant