Na de verkiezingen wordt alles vloeibaar, zei Geert Wilders vorige week. De PVV-leider loopt lang genoeg mee in Den Haag om te weten hoe het politieke spelletje gespeeld wordt. Stevig in de campagne, maar in de coalitiegesprekken wordt de boel weer gesust.
Dat is deze keer niet anders. Toch doemen enkele struikelblokken al op. Want de vier grootste partijen in de peilingen, VVD, GL-PvdA, PVV en NSC, werpen lastig te slechten blokkades op.
Om met het overzichtelijkste standpunt te beginnen: Frans Timmermans (GL-PvdA) sluit de PVV hoe dan ook uit. Hij vindt dat de partij van Wilders met harde standpunten over de islam een miljoen Nederlanders discrimineert. Met samenwerken passeer je een morele ondergrens, vindt Timmermans.
Maar daarna wordt het ingewikkeld. Want hoewel de GL-PvdA-leider al sinds het begin van de campagne zegt dat hij de VVD het liefst aan de zijlijn ziet staan, gooit hij de deur niet helemaal dicht.
Regeren met de VVD lijkt Timmermans "haast onmogelijk", zei hij halverwege oktober tegen NRC. Die anti-VVD-houding heeft hij de rest van de campagne volgehouden.
Timmermans lijkt er een principiële kwestie van te maken. Daardoor is er de afgelopen weken zo'n grote afstand tussen GL-PvdA en VVD ontstaan, dat samenwerking tussen die partijen ongeloofwaardig is geworden.
Yesilgöz gruwelt op haar beurt weer van de belastingplannen bij de sociaalgroenen. De partij wil bedrijven met maar liefst 25 miljard euro extra gaan belasten. Het land wordt daarmee volgens de VVD-leider "kapotbezuinigd".
Veel wil VVD-leider Dilan Yesilgöz verder niet kwijt over de fase na de verkiezingen. Zoals ze het zelf omschrijft: "De kiezer is eerst aan zet."
Als GL-PvdA een rol krijgt in de verkenningsfase, wordt het hoe dan ook goed zoeken naar eensgezinde partijen. Zoveel linkse en progressieve vrienden zijn er niet, kijkend naar de peilingen.
Ook wordt er gekeken naar de verdeling in de Eerste Kamer. Ongeacht het resultaat voor GL-PvdA, wordt daar een zoektocht naar voldoende steun zo mogelijk nog moeilijker.
Zonder de PVV en vooral zonder de VVD is er simpelweg geen meerderheid te krijgen zonder een andere rechtse partij. Zelfs met alle enigszins progressieve en linkse partijen in de senaat aan boord, is er alsnog steun nodig van BBB, JA21, SGP of FVD.
Die som hebben ze bij het linkse blok ook gemaakt, want Timmermans hintte al op een rol in de oppositiebankjes als de VVD het voor het zeggen krijgt. "Dan wachten we gewoon tot we de volgende keer nog een kans krijgen", zei hij tegen NU.nl.
Een formatie over rechts ligt meer voor de hand. VVD en NSC werpen hier en daar wel wat bezwaren op. "Ik heb niet van de VVD gehoord welke problemen zij willen oplossen", zei Pieter Omtzigt (NSC) zondag in Buitenhof.
Vooral over een beter bestuur, een van NSC's speerpunten, voorziet Omtzigt met de VVD "een forse discussie". Laat dat nou precies de bedoeling zijn van formeren.
Ook lijkt Omtzigt geen diepgewortelde bezwaren te hebben tegen GL-PvdA. Hij noemt de nogal forse belastingplannen van die partij "heel gevaarlijk". Dat is vooral campagnetaal, waar je na de verkiezingen gezamenlijk best uit kunt komen.
Kortom: als je alle campagneretoriek opzij schuift, dan moet Omtzigt met zowel de VVD als GL-PvdA serieus kunnen onderhandelen.
Richting de PVV is dat een ander verhaal. Die partij overtreedt volgens Omtzigt de grondwet met het verbod op Korans en moskeeën. "Met die standpunten kun je geen regering vormen", zei Omtzigt in het SBS-debat vorige week.
Wilders heeft al laten weten dat hij die punten uit zijn verkiezingsprogramma moeiteloos in de ijskast zet als het moet. "Als het gaat over de verkiezingen, dan is voor ons het terugdringen van de asielinstroom en de migratie honderd keer belangrijker", zei hij in een interview met NU.nl.
Het is de vraag of Omtzigt hier genoegen mee neemt. Dat Wilders in een handomdraai zomaar wat speerpunten opzij schuift om toegang tot de macht te krijgen, is niet de manier van politiek bedrijven die de NSC-leider nastreeft.
De relatie tussen de VVD en de PVV wordt steeds ingewikkelder. Yesilgöz sluit geen kiezers uit, zegt ze steeds. Er kan wat haar betreft dus ook met de partij van Wilders worden samengewerkt.
Of het een politiek strategische keuze was of een meer principiële, weten we niet. Feit is wel dat de PVV in de lift zit sinds de VVD de deur op een kier heeft gezet. Dat komt vooral door Wilders zelf. Hij scoort punten onder kiezers door zijn scherpe optredens in debatten, blijkt uit onderzoek van I&O Research.
In datzelfde onderzoek staat ook dat de PVV aantrekkelijker wordt voor kiezers vanwege de mogelijke kabinetsdeelname. Wilders kan "het regeringsbeleid naar rechts laten opschuiven." Vooral een strenger immigratiebeleid vinden kiezers daarbij belangrijk.
Die conclusies moeten ze bij de VVD ook hebben gelezen, want op de valreep kwam Yesilgöz deels terug op haar toenadering.
Zij zal niet in een kabinet gaan zitten als de PVV de grootste partij wordt én Wilders de premier, zei ze een dag voordat de stembussen opengaan bij Sven op 1.
Yesilgöz acht Wilders opeens niet meer in staat om het land te regeren. Daarmee wordt de kier wel heel klein. Het is een belangrijk signaal. Maar het is tegelijkertijd de vraag of die overtuiging voortkomt uit opportunisme of principe.
Het effect kunnen we in ieder geval pas na de verkiezingen meten. Dan zien we ook hoe hard de principes in de campagne waren. Of dat die toch vloeibaar blijken.
Source: Nu.nl algemeen