De representativiteit van de Nederlandse politiek staat op het spel. Vooral hoger opgeleide witte Nederlanders van middelbare leeftijd participeren, worden gehoord en hebben politiek (zelf)vertrouwen. Uit allerlei recent onderzoek blijkt dat Nederlanders met een praktisch opleidingsniveau, die jong zijn en/of een migratieachtergrond hebben, zichzelf steeds minder herkennen in de politiek en dat zij steeds vaker het gevoel hebben politiek niet serieus te worden genomen. Voor de verklaring van dit tanend politiek vertrouwen en zich niet vertegenwoordigd-voelen wijst onderzoek op vergelijkbare factoren.
De politiek kent de leefwerelden van ondervertegenwoordigde groepen niet en heeft weinig op met bepaalde vraagstukken die voor hen van belang zijn. De ervaren statusverschillen zijn groot en komen er in essentie op neer dat men het gevoel heeft er niet bij te horen, dat men geen onderdeel is van de politiek en – breder – van de samenleving.
Over de auteurs
Floris Vermeulen is universitair hoofddocent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam.
Jaco Dagevos is senior-onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau en bijzonder hoogleraar Integratie en Migratie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Uit het onderzoek dat wij het afgelopen jaar hebben gedaan onder Nederlanders met een migratieachtergrond blijken opvattingen over de politiek sterk samen te hangen met de ervaren uitsluiting. Het algemene gevoel onder hen is dat zij, en de politici in wie zij zich herkennen en met wie zij zich identificeren, politiek niet volwaardig meedoen en niet meetellen. Dit gevoel draagt sterk bij aan de ervaren afstand ten opzichte van het politieke systeem, men heeft weinig vertrouwen in de politiek en voelt zich niet vertegenwoordigd.
De consequenties hiervan worden politiek nog onvoldoende erkend. Een steeds grotere groep Nederlanders heeft het idee dat de politiek er niet is ‘voor mensen zoals zij’ en zullen op 22 november niet gaan stemmen. Niet-stemmen is daarmee steeds vaker gerelateerd aan het opleidingsniveau en migratieachtergrond en geconcentreerd in specifieke kansarme buurten en gemeenten.
De groeiende ongelijkheid in opkomst heeft alle kenmerken van een vicieuze cirkel: verkiezingen zijn steeds meer een afspiegeling van het welvarende deel van Nederland, wat de kloof met het minder welvarende deel van de bevolking verder vergroot, waardoor juist deze groep zich nog minder herkent in de politiek en in de toekomst in nog grotere getalen de politiek links laat liggen. Deze groeiende participatieve ongelijkheid is een bedreiging voor de legitimiteit en het functioneren van ons politieke systeem.
Waar liggen oplossingen? Partijen zijn als gatekeepers van ons politieke systeem als eerste aan zet. Het is zeker geen eenvoudige opgave om inclusie in het politieke systeem te realiseren. Van domeinen als de arbeidsmarkt weten we dat dit een complexe weg is en dat inclusie en gelijkwaardigheid niet van de ene op de andere dag zijn gerealiseerd. Met betrekking tot het politieke domein zijn er nog belangrijke stappen te zetten.
Politieke partijen zouden een actiever diversiteitsbeleid moeten voeren om een grote groep personen met een migratieachtergrond weer het gevoel te geven dat er naar hen geluisterd wordt en dat men de ruimte krijgt om vanuit de eigen ervaring zijn of haar verhaal te doen.
Daarnaast is het belangrijk dat de politiek een duidelijkere visie op de pluriforme Nederlandse samenleving ontwikkelt. Daarbij dienen de politieke opvattingen en denk- en leefwerelden van alle bevolkingsgroepen een plek te krijgen. Dat betekent dat serieus wordt nagedacht over manieren waarop ondervertegenwoordigde groepen toegang krijgen tot alle onderdelen van het Nederlandse politieke systeem. En over manieren waarop denk- en leefwerelden van deze groepen ruimte krijgen, ook als deze verschillen van de mainstream.
Oplossingen vragen om inlevingsvermogen en ruimte maken voor anderen. Het vraagstuk leidt vaak tot ongemak en handelingsverlegenheid. Het gevaar is echter dat de politiek het daarom blijft negeren of op de lange baan schuift, met als risico dat ondervertegenwoordigde groepen zich afwenden van de politiek.
Juist in een context waarin we te maken hebben met grote veranderingen, waarbij we iedereen nodig hebben om aan oplossingen te werken. In dergelijke situaties hebben we een politiek nodig die insluit, die er voor iedereen is.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden