Maandagmiddag plaatselijke tijd is een illegale mijnschacht ingestort in het Surinaamse binnenland, waarbij ten minste 14 doden zijn gevallen. De Surinaamse president sprak in een verklaring voor het Surinaamse parlement, de zogeheten Nationale Assemblée, over het in elkaar zakken van ‘een provisorische tunnel met een behoorlijke diepgang’. Hij zei ervan uit te gaan dat slachtoffers waren bedolven door zand of gesteente.
Over de exacte toedracht van het ongeluk is nog weinig bekend. Hoewel de mijn in nabij Klein Saramacca in het Brokopondo-district hemelsbreed maar honderd kilometer van de hoofdstad Paramaribo vandaan ligt, is het gebied slecht bereikbaar.
Over de auteur
Sterre Lindhout schrijft voor de Volkskrant over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
Leger en politie arriveerden maandagavond, maar dinsdagmorgen riep het Nationaal Coördinatiecentrum Rampenbeheersing (NCCR) ook de Franse overheid uit het naastgelegen Frans-Guyana, dat officieel Frans grondgebied is, te hulp omdat ze daar over beter materieel beschikken.
Goud is de kurk waarop de Surinaamse economie drijft: de sector is goed voor 85 procent van de export en biedt tienduizenden mensen werk, van wie een grote meerderheid binnen de informele of illegale goudindustrie.
Het officiële Surinaamse goud is afkomstig van de twee grote legale legale goudbedrijven die mijnen exploiteren op verschillende plaatsen in het land, het Amerikaanse Newmont en het Chinese Zijin Mining, dat eerder dit jaar de mijnen van het Canadese Iamgold overkocht.
De Surinaamse bodem is rijk bedeeld met het waardevolle edelmetaal, dus worden er al decennialang illegale goudschatten en putten gegraven, vaak diep in het ondoordringbare regenwoud waarmee 93 procent van het land is bedekt.
Volgens antropoloog Marjo Theije van de Vrije Universiteit Amsterdam is het begrip ‘illegaal’ eigenlijk verwarrend, omdat opeenvolgende Surinaamse regeringen de kleinschalige mijnbouw grotendeels gedogen, ondanks de veiligheidsrisico’s en de nadelige gevolgen voor de natuur en voor de inheemse Surinamers die in het binnenland wonen.
Surinaamse media spreken van ‘ambachtelijke goudwinning’, wat een eufemisme is voor lichamelijk zwaar werk dat onder gevaarlijke omstandigheden gedaan wordt, zoals maandag bleek.
Kleinschalige mijnen zijn vaak kuilen of putten in de grond, of handgegraven tunnels. De gouddelvers graven de aarde of het poreuze gesteente waarin de gouddeeltjes zitten op, en vergruizen het met een hogedrukspuit.
Het gruis met gouddeeltjes erin spoelen ze vervolgens over een plaat met kwik. De kwikdeeltjes versmelten met de gouddeeltjes, waardoor een amalgaam ontstaat. Om puur goud over te houden wordt het kwik weer uit het goud gebrand. Deze kwikdamp is giftig, evenals het afvalwater dat de vele rivieren en kreken in het regenwoud vervuilt.
Er worden grote stukken oerbos voor gekapt, waardoor de natuur onherstelbaar beschadigd raakt. Voor de inheemse bewoners van het Surinaamse binnenland is kwik het grootste gevaar. Voor inheemse Surinamers is kwik het grootste gevaar.
Verschillende onderzoeken tonen aan dat het kwikgehalte het lichaam van bewoners van het binnenland, met name bij kinderen, veel te hoog is, wat leidt tot allerlei lichamelijke klachten.
Suriname is een van de 115 landen die het VN-manifest tegen het gebruik van kwik in de goudmijnbouw heeft getekend, maar handhaaft het in de praktijk nog niet.
Goudzoekers trekken niet geheel op eigen houtje het regenwoud in, vaak is er wel sprake van enige organisatie. De meeste mijnen kennen, met een baas die (vaak onderhandse) toestemming heeft van de eigenaar van de grond, de concessiehouder, en het geld om de benodigde materialen te kopen.
Zo’n informele mijnbaas neemt mensen voor een paar weken of maanden in dienst in ruil voor een deel van de opbrengst, eten en een bed.
In eerste instantie waren de illegale mijnbouwactiviteiten vooral in handen van mensen uit het buurland Brazilië die sinds de jaren negentig in steeds groteren getale de onbewaakte Amazonegrens oversteken.
In toenemende mate zijn het ook Surinamers uit Paramaribo die hun geluk beproeven in de mijnen. Cijfers zijn er niet, maar hun aantal lijkt te groeien nu het land al jaren met een zware en uitzichtloze economische crisis kampt.
Voor wie de lichamelijke arbeid aankan, is goud makkelijk verdiend geld. Wie het verkoopt bij een van de vele goudkantoortjes in Paramaribo verdient snel een paar duizend euro.
Het is een publiek geheim dat er vanuit de illegale goudindustrie onzichtbare draadjes naar de machtigste mensen van Suriname, ook naar (regerings)politici.
Van de huidige vicepremier Ronnie Brunswijk is bekend dat hij veel geld heeft verdiend in met goud, maar ook van andere politici wordt vermoedt dat ze er belang bij hebben dat de goudindustrie een legale schemerzone blijft.
Toch ondernemen politie en justitie vooral het afgelopen jaar serieuze pogingen om de sector in het gareel te houden. Enkele uren voor de bekendmaking van het ongeval, publiceerde de Surinaamse politie een persbericht waarin zij spreekt van de ‘wildwestsituatie’ rond de goudwinning nabij het Brokopondostuwmeer, waar het ongeluk plaatsvond. Zo zouden daar in oktober nog ‘honderden’ illegale delvers zijn gearresteerd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden