Het is 1975 en in de Canadese versie van het kinderprogramma Sesamstraat wandelt folkzangeres Buffy Sainte-Marie het beeld binnen met een grote rugzak. ‘Ik ben net mijn mensen wezen bezoeken in het Cree-reservaat’, zegt ze.
‘Ben je een indiaan?’ vraagt een Sesamstraatbewoner, waarop een kind zegt dat zijn zus hem verhaaltjes over indianen voorleest. ‘Je hebt sprookjesindianen en echte Indianen’, legt de vrouw uit. ‘Ik ben echt.’
Over de auteur
Sterre Lindhout is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft met name over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Een halve eeuw later staat precies die vraag ter discussie. Is de inmiddels 82-jarige zangeres, in Canada en de VS vereerd als icoon van de inheemse emancipatiebeweging, wel echt wie ze zegt te zijn? Nee, beweren onderzoeksjournalisten in een explosieve aflevering van het programma The Fifh Estate, uitgezonden door de Canadese publieke omroep CBC.
Buffy Sainte-Marie brak in de vroege jaren zestig door als zangeres. De twintiger met lang zwart haar en verentooien hing in het New Yorkse Greenwich Village rond met grootheden als Bob Dylan, Joni Mitchell en Leonard Cohen.
Haar grootste hits zijn Until It’s Time for You To Go en The Universal Soldier, de antioorlogsklassieker die vooral bekend werd door de tientallen coverversies die ervan zijn gemaakt, onder anderen door Elvis, Barbra Streisand en, in het Nederlands, Boudewijn de Groot.
Maar haar status van levende legende dankt Sainte-Marie vooral aan haar activisme voor de de ruim 1,8 miljoen inheemse Canadezen. Ze hekelde de koloniale misdaden van witte Canadezen, toen nog een taboe, en zong over de kostscholen waar veel inheemse kinderen de dood vonden, meer dan vijftig jaar voordat daar in 2019 een nationale discussie over op gang kwam.
En ze staat (of stond) te boek als de eerste inheemse persoon die ooit een Oscar won, in 1973 voor het nummer Up Where We Belong, soundtrack van de film An Officer And a Gentleman.
Als de aantijgingen van CBC kloppen, maakt dat Buffy Sainte-Marie in één klap het bekendste voorbeeld van een fenomeen waar Canada de afgelopen jaren in toenemende mate mee worstelt: ontmaskeringen van mensen die zich ten onrechte voordoen als inheems. Ze worden pretendians genoemd, een samensmelting van ‘to pretend’ en ‘indian’.
Het centrale bewijsstuk in het programma op CBC is een geboortecertificaat uit de Amerikaanse staat Massachusetts, waarop staat dat Beverly Jean Santamaria in 1941 is geboren in het ziekenhuis van Boston als kind van twee Amerikaanse ouders. In het vakje ‘kleur of ras’ staat voor zowel het kind als de ouders ‘wit’ ingevuld. Sainte-Marie heeft altijd gezegd dat er van haar geen geboortecertificaat of adoptiepapieren bestaan.
Haar eigen versie van haar levensverhaal is na te lezen op haar officiële website. Daar staat dat ze ‘gelooft te zijn geboren’ uit ouders van de inheemse Cree-stam, in het Piapot First Nation reservaat in de Canadese staat Saskatchewan. Daarna zou ze als zuigeling zijn afgestaan aan witte ouders, zoals dat in die tijd vaker gebeurde.
Deze ouders zijn de mensen wier namen op de geboorteakte staan: Albert en Winifred Santamaria, Amerikanen met Italiaanse voorouders die gedurende de Tweede Wereldoorlog hun achternaam lieten verengelsen naar Sainte-Marie, vanwege de anti-Italiaanse sentimenten in die tijd.
Ergens is het verbazingwekkend dat de bom onder de biografie van Sainte-Marie nu pas ontploft. Want uit door CBC verzamelde fragmenten uit interviews blijkt dat ze vooral in het begin van haar carrière veel verschillende, elkaar soms tegensprekende verhalen heeft verteld.
Als Sainte-Marie in 1964 in een interview met een glossy vertelt dat haar Cree-familie in Canada haar officieel heeft ‘teruggeadopteerd’, knapt er iets bij oom Arthur uit Wakefield, het stadje in Massachusetts waar ze opgroeide.
Hij stuurt een brief op hoge poten naar de lokale krant, de Wakefield Daily Item. Zijn nichtje heeft ‘geen indiaans bloed in zich’, schrijft hij. De brief wordt geplaatst, maar buiten Wakefield ziet men er geen scoop in.
In de documentaire van CBC vertellen jongere familieleden hoe Sainte-Marie later haar advocaten zou hebben afgestuurd op familieleden die het waagden haar biografie in twijfel te trekken. Ze laten brieven zien als bewijs.
In 2022 nam de zangeres, gedwongen door artrose en andere ouderdomskwalen, officieel afscheid van het publieke leven. In de aanloop daarnaartoe werd ze bewierookt door een documentaire met de titel Carry It On. Ironisch genoeg doet juist deze kroon op haar carrière bij verschillende journalisten die zich hebben gespecialiseerd in het fenomeen pretendians alarmbellen rinkelen. Ze menen de vaagheden in de biografie van de zangeres te herkennen van andere casussen.
Veel inheemse Canadezen en Amerikanen zijn woedend over de identiteitsfraude die de zangeres wellicht heeft gepleegd, voelen zich verraden en eisen dat ze al haar prijzen inlevert. In het bijzonder de onderscheidingen die speciaal zijn bedoeld voor leden van de inheemse gemeenschap.
Maar er is ook een grote groep die achter de zangeres blijft staan, die wijst op de schoonheid en troost die miljoenen mensen vinden in haar muziek en het feit dat ze veel voor de inheemse gemeenschappen heeft betekend, ongeacht haar eigen afkomst.
Sommigen verwijten CBC sensatiezucht en vragen zich af of de Amerikaanse geboorteakte misschien wel een vervalsing is, maar volgens de geïnterviewde gemeentesecretaris van de plaats waar het certificaat lag opgeslagen is dat niet zo.
‘Ik weet niet waar ik vandaan kom, maar ik weet wel wie ik ben’, zei Buffy Sainte-Marie zelf in de enige korte verklaring die ze naar aanleiding van de ophef gaf.
De bewoners van het Cree-reservaat in Saskatchewan die Buffy Sainte-Marie als volwassen vrouw adopteerden of terugadopteerden, lieten aan de BBC weten dat ze ‘nog steeds een geliefd lid van de gemeenschap is’.
The New York Times schrijft in augustus 1963 over Buffy Sainte-Marie als ‘jonge Aloquin-indiaan’.
In oktober 1963 schreef de Detroit Free Press dat Sainte-Marie aan zichzelf refereerde als een in de Amerikaanse staat Maine geboren ‘Mi’qmak-indiaan’.
In december 1963 omschrijft de Vancouver Sun haar als ‘Cree-indiaanse folkzangers’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden