Na weken intensief campagne voeren hebben de zeventien lijsttrekkers vanavond nog één kans om twijfelende kiezers tot hun kamp te bekeren voordat morgen om 7.30 uur de stembussen open gaan. Tijdens het traditionele NOS-lijsttrekkersdebat kunnen ze het grote contingent zwevers een laatste bemoedigende zetje geven.
Het debat is opgesplitst in twee delen. Tussen 19.00 en 20.00 debatteren de lijsttrekkers van acht kleinere partijen met elkaar. Voor hen is dit een ultieme kans zich alsnog in de kijker te spelen. Vanwege hun geringe omvang mochten ze aan de meeste verkiezingsdebatten niet meedoen. Geïnteresseerden kunnen in dat eerste uur onder anderen Mirjam Bikker (ChristenUnie), Laurens Dassen (Volt), Chris Stoffer (SGP) en Edson Olff (Bij1) in actie zien.
Na het achtuurjournaal betreden de negen ‘groten’ het strijdtoneel. De NOS rekent ondanks de beroerde peilingen ook het CDA daartoe, omdat die partij nu nog een respectabele 14 Kamerzetels heeft.
Voor hen staat er zo mogelijk nog meer op het spel. De peilingen voorspellen een nek-aan-nekrace tussen de VVD, PVV en GroenLinks-PvdA, waarbij PVV-leider Geert Wilders verrassend genoeg de beste kaarten in handen lijkt te hebben.
VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz zal er alles aan willen doen om te voorkomen dat de PVV de grootste wordt. Timmermans zal de kiezers voor de zoveelste keer waarschuwen dat alleen een stem op GroenLinks-PvdA het land voor een kneiterrechts kabinet behoedt. Wilders zal – zoals hij de hele campagne al doet – proberen zo redelijk en constructief mogelijk over te komen, waardoor hij eventuele aanvallen van Yesilgöz en Timmermans als paniekreacties en bangmakerij kan afdoen.
Stijgende lijn D66
Rob Jetten voert de enige progressieve partij aan die niet wordt leeggegeten door veelvraat GroenLinks-PvdA. Terwijl de achterban van de SP, Volt en de Partij voor de Dieren deels gehoor lijkt te geven aan de lokroep van Timmermans om strategisch naar GroenLinks-PvdA over te lopen, heeft D66 in de laatste peilingen een licht stijgende lijn te pakken. Jetten zal daar tijdens het debat graag nog een paar zetels bij willen sprokkelen om het aanstaande monsterverlies (D66 heeft nu 24 Kamerzetels, volgens de peilingen worden dat er 7 tot 10) te beperken.
De nieuwe partijen NSC en BBB zitten juist in een negatieve spiraal. Dit debat is voor Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas de laatste kans om die trend te keren. Beide partijen verliezen de laatste weken vooral kiezers aan de PVV, dus wellicht richten zij hun pijlen vanavond op Wilders.
CDA-leider Henri Bontenbal heeft, tot slot, tijdens de campagne indruk gemaakt in de media, maar vooralsnog niet op de kiezer. Het CDA, niet zo lang geleden dé machtspartij van Nederland, is afgegleden naar een schamele vier zetels in de peilingen. Bontenbal staat voor de uitdaging om vanavond op te vallen tijdens een debat waarin hij op voorhand tot een bijrol veroordeeld lijkt.
Yvonne Hofs
De PVV en Forum voor Democratie (FvD) hebben de meeste stemmen gekregen bij de traditionele scholierenverkiezing van ProDemos. Als scholieren de samenstelling van de Tweede Kamer zouden mogen bepalen, zou de partij van Wilders 25 zetels hebben gekregen en de partij van Baudet 21 zetels.
Onder de scholieren is de VVD de derde partij, met omgerekend 17 zetels. Die partij was in 2021 het populairst onder scholieren, maar zakte nu van 20,1 procent naar 10,8 procent van de stemmen.
ProDemos bracht de uitslag traditioneel op de middag voor de echte verkiezingen naarbuiten. Volgens ProDemos hebben 143.991 scholieren en studenten op 397 onderwijsinstellingen een stem uitgebracht. Dat is een record. Bij de verkiezingen van 2021 stemden ruim 50.000 scholieren.
Vlak achter de VVD eindigden GroenLinks-PvdA en D66. Nieuw Sociaal Contract, de partij van Pieter Omtzigt, krijgt de stem van 2,8 procent van de deelnemende scholieren. Ook Piratenpartij - De Groenen en Nederland met een Plan zouden een Kamerzetel krijgen, als het aan de scholieren ligt.
Redactie/ANP
Ook in een peiling van EenVandaag en Ipsos maakt de PVV een eindsprint. Volgens de peiling kan de partij van Geert Wilders virtueel rekenen op 27 zetels, tien meer dan een week geleden. De VVD blijft de grootste met 29 zetels, Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt zakt weg naar 19 zetels. GroenLinks-PvdA staat op 24 zetels, maar zou ook nog de tweede partij kunnen worden, gezien de onzekerheidsmarges.
Die zijn groot, benadrukken de peilers zelf. Bij de grote partijen kan dat tot twee zetels schelen, bij kleinere partijen een meer of een minder.
De PVV lijkt vooral te gaan profiteren van kiezers die bij de vorige verkiezingen thuis bleven. Zij overwegen nu een stem op Wilders, die de afgelopen weken redelijk stabiel op 17 tot 18 zetels stond.
Minder dan de helft van de gepeilde kiezers weet zeker wat hij gaat stemmen. Het aandeel kiezers dat zeker is van zijn stem, is wel iets gegroeid: van 40 procent vorige week naar 46 procent nu.
Door het grote aantal zwevende kiezers komen opiniepeilingen zelden overeen met de stembusuitslag. Na de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 ondervroeg de Ipsos opnieuw de deelnemers aan de peiling. 10 procent zei pas op de verkiezingsdag, en zelfs in het stemhokje, de eindkeuze te hebben gemaakt. Als al deze kiezers inderdaad van partij zijn gewisseld, betekent dat grofweg 15 zetels bij een andere partij terecht zijn gekomen dan in de peiling.
Peter van Ammelrooy
FvD-leider Thierry Baudet ziet de aanval op zijn persoon maandagavond in Groningen als een ‘politieke aanslag’, ‘een aanslag op de standpunten die ik naar voren breng.’
Baudet werd gisteren na een verkiezingsbijeenkomst door een minderjarige Groninger twee keer op zijn hoofd geslagen met een bierflesje. Hij raakte niet ernstig gewond, maar de aanval had volgens Baudet ernstiger kunnen uitpakken als de fles hem op andere plekken had geraakt. ‘Dat is eigenlijk heel fortuinlijk geweest.’ De FVD’er liet zich gisteren onderzoeken in een ziekenhuis, maar kon dat snel weer verlaten.
De politicus zet de verkiezingscampagne voort, zo liet hij dinsdag aan verslaggevers weten. ‘Ik vind het van het grootste belang om te laten zien dat we niet buigen en dat we doorgaan.’ Na de aanval schrapte het Forum voor Democratie een verkiezingsbijeenkomst die later in Zwolle was voorzien.
‘We wilden eerst in kaart brengen of er meer was georganiseerd, en of er nog meer achter zat. Daarover zijn we sinds vanochtend intensief in overleg geweest met de diensten.’ Baudet leek daarmee te doelen op de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) die verantwoordelijk is voor het bewaken en beveiligen van politici. De NCTV laat zich nooit uit over wie zij beveiligt, of hoe.
Baudets beveiliging is sinds de vorige aanval op hem afgelopen oktober in Gent opgeschroefd. ‘Daarom wordt nu achter de schermen echt heel hard gewerkt om te analyseren hoe dit toch kon gebeuren voor een tweede keer en wat we eraan moeten doen. Want drie keer is scheepsrecht zeggen ze wel, maar die sla ik even over.’
Peter van Ammelrooy
Thierry Baudet maakt al zeker drie jaar gebruik van particuliere beveiligers. Dat kwam aan het licht toen tegen de lijfwachten aangifte werd van mishandeling. Daarover schreef Toine Heijmans in zijn verslaggeverscolumn.
In de slotpeiling van I&O Research gaan GroenLinks-PvdA, VVD en de PVV nog steeds nek-aan-nek, maar de partij van Geert Wilders heeft in de driestrijd nu virtueel de leiding genomen. De PVV staat nu op 28 zetels, twee meer dan in de peiling van maandag. Onderzoeker Peter Kanne benadrukt wel dat dit verschil niet significant is, omdat de kiezersenquête een onzekerheidsmarge van drie zetels heeft. De VVD en GroenLinks-PvdA scoren net als maandag 27 zetels in de laatste peiling voor verkiezingsdag. Statistisch gezien staan deze drie partijen nu gelijk.
Nieuwkomer NSC blijft stabiel op 21 zetels, en lijkt de aansluiting met de koplopers dus verloren te zijn. Voor deze slotpeiling zijn 1641 kiezers ondervraagd tussen maandagavond (na het EenVandaag-lijsttrekkersdebat) en dinsdagochtend 9.00 uur.
Verder zijn er weinig verschuivingen. D66 krijgt er een zetel bij en stijgt van 8 naar 9 zetels. Dat is nog steeds een groot verlies in vergelijking met de 24 Tweede Kamerzetels die de partij van lijsttrekker Rob Jetten nu bezet. De BBB, die al weken aan een glijvlucht in de peilingen bezig is, verliest opnieuw een zetel en staat nu op 5: nog maar één meer dan de fractie van Caroline van der Plas nu heeft. De enige andere twee verschuivingen ten opzichte van de peiling van een dag eerder is dat JA21 en de ChristenUnie een zetel inleveren. JA21 zakt van 2 naar 1 en de ChristenUnie van 4 naar 3.
Er kan nog veel veranderen, want 63 procent was op dinsdagochtend nog niet zeker van zijn stem. Vanavond is er nog een groot lijsttrekkersdebat bij de NOS, waaraan ook de leiders van de kleinere partijen meedoen.
Beïnvloeden peilingen verkiezingen? Jazeker, zeggen experts. En is dat erg? Lees hier het verhaal van wetenschapsredacteur Tonie Mudde.
De gemeente Amsterdam en hulporganisaties in de hoofdstad proberen met informatie en oproepen dak- en thuislozen zover te krijgen dat ze woensdag gaan stemmen voor de Tweede Kamer.
Stemmen is geen vanzelfsprekendheid voor dak- en thuislozen. Om te kunnen stemmen, hebben ze niet alleen een identiteitsbewijs nodig, maar moeten zij ook ingeschreven staan bij de gemeente en een postadres waar de gemeente hun stempas naar kan sturen. Het postadres kan een verzamelpunt zijn, waarvan er meerdere bestaan in Amsterdam. Ook zijn er vrijwilligers bij de daklozenopvang die hun adres aanbieden.
Via Streetlife Amsterdam, een app met een handboek voor mensen zonder een dak boven hun hoofd, is een oproep verstuurd om woensdag te gaan stemmen. De app is zo’n 3.000 keer gedownload.
De gemeente heeft extra exemplaren laten drukken van een verkiezingskrant en die via inloophuizen laten verspreiden. Ook zijn het Leger des Heils en zorgorganisatie HVO-Querido gevraagd om dakloze kiezers aan te sporen hun stem niet verloren te laten gaan.
Amsterdam telt volgens een schatting van de Regenboog Groep, een organisatie die negen inloophuizen beheert, 17 duizend daklozen die op straat slapen of gedwongen bij familie, vrienden of bekenden overnachten. Het precieze aantal is onzeker, omdat niet iedere dakloze aanklopt bij instanties voor hulp.
Peter van Ammelrooy
Er zijn in Nederland steeds meer economische daklozen, schreef correspondent Peter de Graaf in mei van dit jaar: mensen met een baan, maar geen huis.
Dilan Yesilgöz wil niet in een kabinet onder premier Geert Wilders. ‘Ik zie het niet gebeuren’, zei ze dinsdagochtend in een gesprek met Sven Kockelmann op NPO Radio 1. Een premier moet iemand zijn die ‘het land bij elkaar houdt, voor alle Nederlanders.’ Daar is Wilders niet toe in staat, zei de VVD-lijsttrekker.
Uit de peiling van I&O Research bleek maandagavond dat de PVV een kans maakt om de grootste te worden. Wilders staat daarin op 26 zetels, GroenLinks-PvdA en de VVD allebei op 27 zetels.
In tegenstelling tot haar voorganger Mark Rutte, sluit Yesilgöz de PVV niet uit als coalitiepartner. De VVD wil een strenger migratiebeleid en lonkt daarmee naar Wilders. Tegelijkertijd was ze soms ook kritisch over de partij. Het was een campagne van aantrekken en afstoten. Haar uitspraak op de radio is een ultieme poging om strategische stemmers naar de VVD te trekken.
De achterban van Yesilgöz is kritischer over GroenLinks-PvdA dan over de PVV. Van de VVD-kiezers wil 70 procent een coalitie met de partij van Wilders, bleek uit onderzoek onder het EenVandaag-opiniepanel. In het gesprek met Kockelmann probeerde Yesilgöz daarom ook te waarschuwen voor Timmermans. ‘Ik vind ze allebei meer schade toebrengen met hun standpunten’, zei ze.
Loes Reijmer
Koele politieke calculatie maakt einde aan flirt van VVD-leider Yesilgöz met PVV van Geert Wilders, constateerde parlementair redacteur Frank Hendrickx begin deze maand.
Burgemeester Hein van der Loo van Almere heeft alle 18-jarige inwoners die dit jaar voor het eerst mogen kiezen, met een ansichtkaart opgeroepen hun stem uit te brengen.
Van der Loo wil zoveel mogelijk inwoners van zijn stad naar de stembus krijgen. Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen, in 2021, kende Almere met 70 procent een van de laagste opkomstcijfers in het land. Gemiddeld was de opkomst 78 procent.
Almere heeft meer maatregelen genomen om de stemmers te trekken. Er zijn meer stembureaus dan ooit (102), die vrijwel allemaal toegankelijk zijn ingericht voor bijvoorbeeld mensen in rolstoel.
‘Mensen maken de stad. Mensen maken ook Nederland. Daarom doe ik een beroep op al onze inwoners. Als je je stem mag uitbrengen, doe dat dan. Want elke stem telt’, aldus de burgemeester.
Bij de stembusgang van twee jaar terug werd de VVD de grootste partij met ruim 21 procent, D66 de nummer 2 met 14,5 procent en de PVV derde met 12 procent.
Peter van Ammelrooy
De verdachte van de mishandeling van FvD-leider Thierry Baudet maandag in Groningen blijkt een minderjarige jongen uit de stad. Hij zit sinds gisteren vast. Dat meldt de politie. Over de verdachte is verder niets bekend, en ook niet of hij alleen heeft gehandeld. Er is aangifte tegen de jongen gedaan.
Op videobeelden gemaakt in het café waar het Forum voor Democratie een verkiezingsbijeenkomst hield, is te zien hoe de dader Baudet twee keer op het hoofd slaat met flesje bier. Daarna komt de lijfwacht van Baudet tussenbeide en wordt de FvD-leider afgevoerd.
Baudet liet zich na de aanval behandelen in het ziekenhuis. Het is niet bekend hoe hij eraan toe is. In een bericht op X meldde Forum eerder dat de leider op het achterhoofd was geraakt en onder het oog. ‘Het lijkt erop dat alles goed zal komen’.
Het is de tweede keer in korte tijd dat Baudet fysiek wordt belaagd. Eerder kreeg hij in België enkele klappen op zijn hoofd met een paraplu. Toen liep Baudet een lichte hersenschudding op. Sindsdien heeft zijn partij de bescherming opgevoerd. Daarvoor werd geld ingezameld onder de leden.
Peter van Ammelrooy
In oktober interviewde de Volkskrant Baudet over de komende verkiezingen: ‘Zijn wij nu gek, of is de wereld gek?’
Het lijkt woensdag overwegend droog te blijven tijdens de Tweede Kamerverkiezingen. Wel wordt het volgens het KNMI vrij koud, met in de middag temperaturen van 4 tot 8 graden.
Regen en kou houden de kiezer weg bij de stembus, stellen politici en journalisten vaak. De wetenschap spreekt ze tegen. Uit onderzoek naar een mogelijk verband tussen de weersomstandigheden en de opkomst bij de verkiezingen blijkt dat het effect niet zo vreselijk groot is.
Alleen als het heel hard regent, meer dan 25 millimeter op een dag, blijft een procent van de stemgerechtigden liever thuis, bleek in 2012 uit een studie van de Radboud Universiteit Nijmegen. Daarbij hielden wetenschappers de opkomstpercentages en de weersomstandigheden tijdens verkiezingen van 1971 tot 2010 tegen het licht.
Ook in de VS konden onderzoekers geen direct verband vinden tussen de opkomst en het weer. Wel bood een studie uit 2007 aanwijzingen dat regenval de Republikeinse Partij in de kaart heeft gespeeld bij de presidentsverkiezingen van 1960 en 2000.
Terug naar Nederland: als de zon volop schijnt gaan er anderhalf procent meer kiezers naar de stembus dan op een grauwe dag. Woensdag laat de zon zich alleen ‘s middags af en toe zien, en wordt het juist warmer tegen de tijd dat de stembussen sluiten.
Peter van Ammelrooy
Met de eindstreep in zicht, komt de kiezer alsnog flink in beweging. De laatste peiling van I&O Research wijst op een ongekend spannende driestrijd tussen VVD, GroenLinks-PvdA en PVV die nu gezamenlijk aan kop gaan.
De VVD staat net als vorige week op 27 zetels, GroenLinks-PvdA stijgt van 23 naar 27 en de PVV krijgt er zelfs 6 zetels bij en voegt zich met 26 zetels bij de koplopers. De partijen staan statistisch op gelijke hoogte. Pieter Omtzigts NSC zakt weg en komt uit op 21 zetels, een daling van 4. Ook vorige week daalde de partij al met datzelfde aantal zetels.
GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans lijkt op de valreep toch nog de weg naar boven te vinden, onder meer door strategische kiezers aan zich te binden. De afgelopen dagen hamerde Timmermans er veelvuldig op dat alleen een stem voor zijn linkse blok een rechts kabinet kan voorkomen. Mensen die overstappen van andere linkse partijen blijken inderdaad een ‘links tegenwicht’ te willen bieden.
De opmars van de PVV is vooral te danken aan partijleider Geert Wilders. Kiezers noemen zijn debatoptredens als reden om op de partij te stemmen. Sommige kiezers willen met een stem op de PVV voorkomen dat GroenLinks-PvdA meeregeert.
Een deel van de nieuwe PVV-kiezers komt over van NSC. Vooral Omtzigts onduidelijkheid over zijn standpunten en een eventueel premierschap lijken hem parten te spelen, al werden de data van de peiling grotendeels verzameld voordat Omtzigt zondag aangaf alsnog premier te willen worden.
NSC profiteert niet van een verdere daling van BBB. De partij van Caroline van der Plas staat nu op 6 zetels, een verlies van 2 ten opzichte van vorige week. In september kon BBB nog op 14 zetels rekenen. De partij won eerder dit jaar nog de Provinciale Statenverkiezingen.
Grote verschuivingen blijven mogelijk. Slechts één op de drie kiezers is zeker van zijn keuze. Bovendien zijn peilingen geen voorspelling, maar een weergave van de stemming van kiezers op het meetmoment.
Hessel von Piekartz
De andere leiders van politieke partijen zijn scherp in hun veroordeling van de tweede aanval op hun collega, FvD-voorman Thierry Baudet, tijdens deze verkiezingscampagne. Hij zou vanavond in een Gronings café met een fles op zijn hoofd zijn geslagen.
‘Geweld is onacceptabel’, meldt Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren. Pieter Omtzigt van NSC voegt toe: ‘Absoluut en volledig onacceptabel om Baudet (alweer) fysiek aan te vallen en te verwonden. Dit raakt de democratie hard. We lijken niets geleerd te hebben van 2002 en Pim Fortuyn.’ Caroline van der Plas (BBB) schrijft: ‘Walgelijke en laffe aanval opnieuw tegen Thierry Baudet. Geweld is onacceptabel.’
Laurens Dassen van Volt spreekt van een ‘bizarre actie’. ‘Blijf met je handen van politici af, hoe oneens je het ook met iemand bent’. Stephan van Baarle van Denk noemt de aanval ‘walgelijk (...) Dit mag nooit geaccepteerd worden en de dader moet worden gestraft.’
‘Wie denkt hiermee iets te bereiken, is niet goed snik. Wie journalisten, rechters of volksvertegenwoordigers aanvalt, schaadt de democratie. Laat deze belaging ook vervolgd worden’, aldus een verklaring van fractieleider Jan Paternotte van D66. ‘Onuitstaanbaar en onacceptabel. Blijf van politici af’, schrijft Mirjam Bikker van de ChristenUnie op X.
Thierry Baudet is vandaag voor de tweede keer aangevallen tijdens deze verkiezingscampagne. Dat meldt zijn partij Forum voor Democratie op X. Hij is volgens de partij onderweg naar het UMCG in Groningen. ‘Het lijkt erop dat alles goed zal komen’, voegt de partij daaraan toe. De politie van Noord-Nederland meldt dat er een verdachte is aangehouden.
Source: Volkskrant