De Deense Onderwijsminister Christina Egelund gooide vorige maand de knuppel in het hoenderhok: het aantal internationale studenten moet de komende jaren drastisch omhoog. ‘We zijn in een situatie beland waar we dankbaar moeten zijn wanneer een jongere elders in de wereld de kant van Denemarken opkijkt’, zei ze in de krant Berlingske.
Dat was nogal een koerswijziging. Twee jaar geleden trapte de Deense regering, gedomineerd door de Sociaaldemocraten, juist vol op de rem. Vanwege de toegenomen kosten van studiefinanciering besloot het kabinet vierduizend plekken te schrappen, vooral bij hbo-instellingen. ‘We hebben beloofd dat de uitgaven voor buitenlandse studenten niet de pan uit zullen rijzen. Nu komen we die belofte na’, aldus het ronkende persbericht van destijds. Eerder al, in 2018, had de Deense regering universiteiten gedwongen duizend van de tienduizend plekken op hun masteropleidingen op te geven. In totaal herbergt Denemarken 20 duizend buitenlandse studenten. Dat is 14 procent van de totale studentenpopulatie.
Het nieuws over de u-bocht in Denemarken bereikte ook Nederland, waar discussie is over het aantal internationale studenten – ook zo’n 15 procent van het totaal. De discussie spitst zich daar meer toe op de gevolgen voor de woningmarkt en de kwaliteit van het onderwijs. Demissionair minister van Onderwijs Robbert Dijkgraaf (D66) stelde dit jaar ook voor op de rem te gaan staan, behalve bij studies die opleiden voor sectoren waar een groot gebrek aan mensen is.
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
Tijdens de verkiezingscampagne klonken echter ook meer vergaande geluiden. Zo zei NSC-leider Pieter Omtzigt dat Nederlands weer de voertaal moet worden op universiteiten. Dat leidde tot zorgen bij universiteitsbestuurders, met name die van de technische universiteiten. Maak niet dezelfde fout als Denemarken, waarschuwden zij vorige week.
Inderdaad lijken de Denen op hun schreden terug te keren. ‘Wanneer jonge mensen naar Denemarken komen om te studeren, is dat vaak extreem voordelig voor ons’, zegt het sociaal-democratische parlementslid Rasmus Stoklund nu.
Dat zijn partij twee jaar geleden een tegenovergesteld standpunt vertolkte, heeft er volgens Stoklund mee te maken dat veel studenten – ruim tweederde – na hun studie weer teruggingen naar hun land van herkomst en zo niet bijdroegen aan de Deense economie. ‘Dat zorgde natuurlijk voor politieke problemen. Zo was het systeem nooit bedoeld.’
Nog steeds gaan veel studenten na hun studie terug naar hun geboorteland, maar Stoklund hoopt dat het er minder worden nu er bij de toewijzing van nieuwe plekken wordt gekeken naar studies die gewild zijn bij werkgevers.
Wat ook meespeelt is dat met name de Deense Sociaaldemocraten, die van 2019 tot 2022 een minderheidsregering vormden, de afgelopen jaren een sport maakten van het afremmen van immigratie. Een van de argumenten was dat de Deense welvaartsstaat beschermd moest worden. Deze (succesvolle) strategie, afkomstig uit de koker van premier Mette Frederiksen, was bedoeld om rechtse partijen de wind uit de zeilen te nemen. Het tegengaan van de komst van buitenlandse studenten die aanspraak kunnen maken op studiefinanciering, paste in dit plaatje.
Oorspronkelijk kregen buitenlandse studenten geen studiefinanciering in Denemarken, tot een uitspraak van een Europese rechter daar verandering in bracht. EU-studenten die naast hun studie gedurende tien weken 10 tot 12 uur hebben gewerkt, worden beschouwd als werkzoekende migranten en mogen daarom – net als in Nederland – aanspraak maken op sociale voorzieningen, waaronder de studiefinanciering (550-750 euro per maand). In 2013 stelde het Deense parlement een plafond in van 60 miljoen euro voor studiefinanciering voor buitenlanders. Omdat het budget al snel overschreden dreigde te worden, werden in 2018 en 2021 studieplekken geschrapt.
Nu waait er een andere wind. Dat komt vooral omdat er sinds een jaar een nieuwe regering is waarin de Sociaaldemocraten samenwerken met de Liberalen en een nieuwe centrumpartij, de Gematigden. Vooral die laatste partij gelooft meer in internationalisering. Afgelopen voorjaar stelde de coalitie voor het aantal plekken voor buitenlandse studenten weer op te krikken. Zo moeten er over vijf jaar jaarlijks 2.500 extra buitenlandse studenten zijn.
De draai is vooral te verklaren door het grote tekort aan arbeidskrachten in Denemarken. De vraag naar verplegers en thuiszorgkrachten is het grootst, maar ook het bedrijfsleven schreeuwt om personeel. Zo bleek uit een recente peiling van de Deense Kamer van Koophandel dat veel bedrijven vanwege personeelstekorten noodgedwongen minder omzet draaien. Alleen al in juni en juli zouden bedrijven in totaal 4 miljard euro zijn misgelopen. Ook de Deense bond voor ingenieurs (IDA) luidde de noodklok. ‘We komen mensen tekort, vooral in de ict-sector en in de techniek. Het parlement moet in actie komen’, zei IDA-voorzitter Nydam Guldberg vorig jaar tegen onderwijssite The PIE News.
Daarnaast spelen ook zorgen over demografische ontwikkelingen mee. De komende jaren zal de groep van 19 tot 24 jaar, waar veel starters in het hoger onderwijs toe behoren, relatief klein zijn. Hierdoor zal het tekort aan afgestudeerden extra nijpend zijn.
Hoewel Denemarken weer meer buitenlandse studenten aanneemt, gaat de poort niet ‘blindelings open’, benadrukte onderwijsminister Egelund. Net als in Nederland komt de focus te liggen op studies waarbij afgestudeerden gewild zijn in het bedrijfsleven. Bovendien zit er nog een addertje onder het gras. De coalitie heeft ook voorgesteld om meer dan de helft van de masterprogramma’s in te korten, van twee jaar naar vijftien maanden. Daarmee bespaart de staat dan alsnog voldoende op de studiefinanciering.
Volgens de Deense vereniging van universiteiten is deze focus op kostenbesparing kortzichtig. ‘Er is binnen Europa een steeds fellere concurrentiestrijd om hoogopgeleide specialisten’, aldus woordvoerder Jesper Langergaard. ‘Als Denemarken in de top wil zitten, moeten we het beleid helemaal omgooien.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden