Verkiezingsprogramma’s blinken vaak uit in paradoxen en halfslachtigheid, omdat politici pijnlijke keuzen dan nóg meer uit de weg gaan dan wanneer er geen verkiezingen op stapel staan. Wie een pijnlijke keuze maakt, stoot bepaalde kiezers onvermijdelijk voor het hoofd. Vlak voor een stembusgang schrikken politici daar uiteraard voor terug, uit angst minder aantrekkelijk te worden gevonden tijdens de speeddate met de kiezer.
Vrijwel nergens is die dubbelzinnigheid zo pregnant aanwezig als in de natuur- en landbouwparagrafen van de gevestigde middenpartijen. Het sparen van de kool en de geit wordt hier tot een ware kunstvorm verheven. Zo schrijft de VVD een ‘realistisch tijdpad’ voor stikstofreductie na te streven. ‘Het is belangrijker om op korte termijn te zorgen voor stikstofreductie, gebiedsgericht herstel van de natuur en normalisering van de verhoudingen in het land, dan om te verzanden in discussies over doelen en jaartallen.’
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Hieruit zou de argeloze kiezer kunnen opmaken dat de VVD zich niet wil laten vastpinnen op een bepaalde termijn en omvang van de beoogde daling van de stikstofuitstoot. Maar nee, dat begrijpt de kiezer dan verkeerd, want één zin verder stelt de VVD: ‘We hanteren de doelstellingen over stikstofreductie in 2035 van de huidige Stikstofwet. Dat doel staat.’ Dus ‘doelen en jaartallen’ zijn tóch belangrijk voor de VVD? Een knappe kiezer die niet in verwarring achterblijft.
Dezelfde ambivalentie is terug te vinden bij GroenLinks-PvdA. De partij zegt in haar verkiezingsprogramma ‘vast te houden aan het doel de stikstofuitstoot in 2030 te halveren’, maar lijsttrekker Frans Timmermans heeft die doelstelling publiekelijk laten vallen. Hij zegt, net als de VVD, in debatten en interviews dat de discussie over ‘jaartallen’ niet productief is en dat de overheid (nog meer) moet luisteren naar boeren. Tegelijkertijd stelt hij (in een interview met de Volkskrant): ‘Ik wil niet dat er weer uitstel komt. Er valt niet te tornen aan het doel van natuurherstel in 2030’. Het punt is alleen dat er geen doel voor natuurherstel in 2030 is geformuleerd; in de wet staat alleen dat de stikstofneerslag naar een bepaald niveau moet dalen.
Gezegd moet worden dat de VVD als enige rechtse partij zo sportief was zijn landbouw- en natuurplannen te laten doorrekenen door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Met als onvermijdelijk resultaat dat de partij er in de vergelijking met vier linksere partijen als slechtste uit kwam. Het CDA durfde de PBL-analyse niet aan, maar was daar waarschijnlijk slechter uitgekomen dan de VVD. De partij committeert zich in zijn verkiezingsprogramma namelijk amper aan concrete (dus doorrekenbare) doelen en maatregelen.
De eerdere thema's in deze reeks
Klimaat
Bestaanszekerheid
Cultuur
Woningmarkt
Gezondheidszorg
Immigratie
Wel is duidelijk dat de natuur zich moet schikken naar de belangen van de landbouw. ‘De duurzaamheidstransitie moet op zo’n manier en met zo’n tempo dat de landbouw en visserij het kan meemaken’, schrijft het CDA. Centraal staat dus niet wat nodig is voor natuurherstel, maar het comfort van boeren en vissers.
De partij wil de Europese natuurbeschermingswetten creatief uitleggen om deze sectoren uit de wind te houden. ‘Het is voor het CDA belangrijk dat de implementatie van de Kaderrichtlijn Water en de Nitraatrichtlijn zo wordt, dat het de land- en tuinbouwsector perspectief biedt.’ Het wettelijke doeljaar 2035 voor het halveren van de stikstofuitstoot heet in het CDA-programma een ‘streefdoel’.
De voorstellen van NSC lijken qua vaagheid en ambities sterk op die van het CDA, hoewel Pieter Omtzigt een verbod op de bouw van nieuwe megastallen bepleit. Omtzigt zet vraagtekens bij het redden van ‘snippernatuur’. NSC wil het beheer over kleine natuurgebieden kunnen overdragen aan boeren. ‘Er komt een right to challenge voor agrarische collectieven om het beheer van kleinere natuurgebieden over te nemen van beheerders van natuurterreinen.’ NSC lijkt boeren zelfs de regie over alle natuurgebieden te willen geven: ‘Onderhoud en beheer van natuur besteden we uit aan de lokaal gevestigde agrariërs.’
De ChristenUnie kiest vooral voor natuur die tegen betaling door boeren wordt beheerd. Het PBL tekent daarbij aan dat agrarisch landschapsbeheer tot nu toe erg weinig natuurwinst oplevert, omdat boeren massaal kiezen voor lichte vormen van beheer die hun gangbare bedrijfsvoering niet al te veel in de weg zitten. In de meeste verkiezingsprogramma’s, ook die van de relatief natuurvriendelijke Volt en D66, staat niet of de partijen duidelijke normen willen stellen aan de kwaliteit en zwaarte van het natuurbeheer door boeren.
Op de uiterste rechter- en linkerflank maken partijen wel duidelijke keuzes. Op rechts zet boerenpartij BBB de (intensieve) landbouw ferm op de eerste plaats. Het natuurbelang is voor deze partij volledig ondergeschikt aan het landbouwbelang. PVV, JA21, FvD en BVNL sluiten zich daarbij aan, waarbij de PVV spreekt van een ‘totale hetze’ tegen boeren en FvD van ‘absurde stikstofregels die boeren het werken onmogelijk maken’. Al deze partijen vinden dat Nederland de Europese natuurwetten ter discussie moet stellen dan wel negeren.
De Partij voor de Dieren (PvdD) en Bij1 kiezen voor het andere uiterste: het zo snel mogelijk beëindigen van de intensieve landbouw. De PvdD wil de veestapel al binnen twee jaar met driekwart laten krimpen en het natuurareaal voor 2027 uitbreiden. ‘De natuur is het fundament van ons bestaan. We maken weer ruimte in Nederland voor alles wat groeit en bloeit, zoemt en zingt’, schrijft de partij van Esther Ouwehand. De PvdD, GroenLinks-PvdA en Volt willen ecocide – het willens en wetens veroorzaken van natuurschade – strafbaar stellen.
Het valt op dat een aantal rechtse partijen, waaronder de BBB, wél warm voorstander is van meer natuur in de stad. ‘Iedereen moet vanuit zijn woning minimaal drie bomen kunnen zien’, vindt BBB. In stedelijk gebied zit die natuur geen economische belangen in de weg. ‘We zorgen ervoor dat natuur een plek krijgt in de wijken’, aldus de VVD. ‘Er moet meer groen in steden komen’, vindt ook BVNL.
Plannen ten aanzien van de komst van de wolf zijn een goede graadmeter voor de natuur- dan wel boervriendelijkheid van de verkiezingsprogramma’s. Rechtse partijen willen het roofdier de toegang tot Nederland ontzeggen en de exemplaren die zich toch de grens over wagen het liefst laten afschieten door ‘goedwillende’ jagers (SGP).
Het CDA en BBB willen daarnaast de jacht op grauwe ganzen openen, omdat hun grasvraat boeren schade berokkent. Linkse partijen verwelkomen de wolf juist en willen het publiek via betere voorlichting leren samenleven met het wilde dier, waarbij ze wolvenschade voor boeren blijven vergoeden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden