Amper een maand geleden viel de Argentijnse politiek nog te vatten in een simpele tweedeling. Na de eerste stemronde op 22 oktober vielen drie kandidaten af en bleven er twee over: een vertegenwoordiger van klassiek links en een uiterst rechtse uitdager. De een staat voor de grote gulle verzorgingsstaat, de ander voor een zo klein mogelijke overheid en ruim baan voor de vrije markt.
Kort door de bocht: meer van hetzelfde versus totale verandering. Een binaire keuze, met aan de ene kant economieminister en regeringskandidaat Sergio Massa, die in het links-populistische blok te boek staat als een centrumpoliticus. En aan de andere kant libertariër Javier Milei, die niet alleen een radicaal economisch verhaal heeft, maar ook geregeld stevige cultureel-conservatieve uitspraken deed: tegen abortus, tegen vrouwen- en lhbti-rechten en vergoelijkend jegens de militaire dictatuur van 1976-1983.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Een maand later kan de buitenstaander vermoeden dat de Argentijnen zondag massaal de rode knop indrukten, hun armen in de lucht wierpen en collectief verzuchtten: ‘Dan maar alles kapot.’ Moe van de oude potverterende garde en afgemat door een inflatie van 143 procent op jaarbasis, kozen ze voor el loco, de gek.
Maar de 14,5 miljoen mensen die Milei op het schild hesen (en het regerende ‘peronisme’ een pak rammel gaven), zullen hem nu pas echt leren kennen. Hetzelfde geldt voor de 11,5 miljoen Massa-stemmers en voor het kleine kwart van het electoraat dat thuisbleef. Feit is namelijk dat hij, ondanks het ruime mandaat dat hij kreeg, niet in zijn eentje kan regeren.
Al tasten de Argentijnen niet geheel in het donker. Milei liet sinds die eerste stemronde eind oktober al doorschemeren wie hij óók kan zijn. De soep zal niet zo heet worden gegeten, suste de politicus al in zijn laatste campagnespot, daags voor de beslissende stemronde. Hij zou het onderwijs en de zorg niet privatiseren, en was toch echt geen voorstander van orgaanhandel en evenmin van volledig vrij wapenbezit.
Bovendien laat hij zich – overigens in tegenstelling tot zijn conservatieve running mate Victoria Villarruel – al weken niet meer uit over conservatief-nationalistische thema’s waar zijn politieke vrienden Donald Trump en Jair Bolsonaro groot mee werden.
Dergelijke internationale vrienden zijn populair onder zijn meest radicale achterban, maar helpen hem niet bij de complexe politieke situatie in eigen land. Thuis staat de aanstaande president diep in het krijt bij zijn rechtse rivaal en oud-minister Patricia Bullrich en haar ex-baas Mauricio Macri, de rechtse president die regeerde van 2015 tot 2019.
Milei overtuigde in de eerste ronde op eigen kracht – met kettingzaag in de hand en het schuim op de lippen - slechts 30 procent van het electoraat. De centrumrechtse kandidaat Bullrich bleef op 22 oktober steken op 24 procent en schaarde zich vervolgens achter Milei. Ook oud-president Macri steunde de man die hem in het verleden had uitgemaakt voor lafaard, crimineel en oplichter.
‘Milei arriveert in het Casa Rosada (het rozegekleurde presidentiële werkpaleis, red.) met 30 procent eigen stemmen; de resterende 26 procent is geleend’, schreef politiek commentator Carlos Pagni maandag in de toonaangevende krant La Nación.
Zondagavond gaapte al een groot gat tussen de leuzen van zijn fanatieke aanhangers en Mileis eigen discours. ‘Laat ze allemaal vertrekken’, scandeerden zijn fans. ‘Iedereen die liberale ideeën aanhangt, zal welkom zijn’, suste de aanstaand president. Hij bedankte Bullrich en Macri voor hun ‘belangeloze steun’ en liet daarmee zien dat hij de taal van de door hem verguisde ‘politieke kaste’ al aardig beheerst.
Hij zal brede coalities moeten sluiten om iets te kunnen realiseren van zijn plannen: het mes in de publieke uitgaven, de centrale bank sluiten, de economie ‘dollariseren’. Zijn beweging La Libertad Avanza heeft 38 van de 257 zetels in het Lagerhuis en 8 van de 72 senaatszetels. De linkse fractie van de afzwaaiende regering verloor recent, maar bleef de grootste. De klassiek rechtse fractie van Bullrich en Macri vormt het tweede machtsblok in het parlement.
Tussen de extreem-rechtse anti-politicus en de verbinder, verschoot één versie van Milei nooit van kleur: de libertariër met een heilig geloof in een kleine overheid en grote vrije markt. ‘Alles wat in handen kan zijn van de private sector, zal in handen zijn van de private sector’, zei hij maandag.
De overheid gaat terug van achttien naar acht ministeries, stelde hij. Hij kondigde aan dat staatsoliebedrijf YPF en de publieke televisie en radio in de verkoop gaan; de aandelen van YPF schoten onmiddellijk de lucht in.
Ook het sluiten van de centrale bank en het invoeren van de dollar stonden nog steeds op zijn prioriteitenlijst, maar daarvoor moet hij eerst een oplossing vinden voor de enorme berg schuldpapieren bij diezelfde centrale bank, waarschuwde hij.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden