Amper twee jaar geleden begon Javier Milei (53) in de Argentijnse politiek. Hij werd parlementariër namens zijn eigen beweging La Libertad Avanza, nadat de libertariër bekendheid had verworven als woedende economisch en politiek commentator in talkshows.
Zijn campagne voor het presidentschap voerde hij met een kettingzaag, waarmee hij beloofde in de overheidsuitgaven te snijden. Zondag in de beslissende verkiezingsronde zette hij samen met de Argentijnse kiezers die metaforische kettingzaag diep in het vlees van het peronisme, de links-populistische politieke stroming die al driekwart eeuw, regerend of niet, een dominante rol speelde in Argentinië. Milei haalde 55,75 procent van de stemmen, regeringskandidaat Sergio Massa 44,25. Een bloedbad.
Op 10 december treedt Javier Milei aan als president en maakt Argentinië een harde bocht naar rechts.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Ja, Milei is een sprong in het diepe. Meer dan honderd internationale economen, aangevoerd door de Franse gelijkheidsdenker Thomas Piketty, waarschuwden dat de ‘quick fixes’ van de politicus Argentinië alleen maar meer pijn zouden doen. Maar het verlangen naar vernieuwing bleek zondag aanzienlijk groter dan de angst voor het onbekende.
Het Zuid-Amerikaanse land met 46 miljoen inwoners gaat gebukt onder een enorme staatsschuld waarvan 44 miljard dollar uitstaat bij het Internationaal Monetair Fonds. De linkse regering drukte afgelopen jaren peso’s bij om alle landelijke sociale programma’s te bekostigen, met oplopende inflatie als gevolg. In dit verkiezingsjaar steeg de inflatie tot 143 procent op jaarbasis, de maandelijkse Argentijnse inflatie is hoger dan die in Nederland in heel 2022. Inmiddels leven vier op de tien Argentijnen onder de armoedegrens.
De peronisten, vernoemd naar de voormalige linkse president Juan Perón, die in de afgelopen twintig jaar zestien jaar regeerden, kregen dan ook een pak rammel van de kiezer. De woedende speeches van Milei resoneerden bij minstens zo boze burgers.
Milei belooft een kleine overheid, alle ruimte voor de markt en een overstap naar de stabiele Amerikaanse dollar. ‘Leve de vrijheid, verdomme!’, schreeuwde hij samen met zijn aanhang. Zondag zei een ruime helft van de kiezers: kom maar op, laat maar zien. De opkomst was met 76 procent bovendien hoog.
De ruime winst van Milei overtreft niet alleen de laatste peilingen, maar is ook verrassend omdat een maand geleden tijdens de eerste verkiezingsronde regeringskandidaat en minister van Economie Sergio Massa nog beter scoorde.
Maar Milei sloot een alliantie met een deel van de door hem verguisde ‘oude garde’, namelijk met Patricia Bullrich en oud-president Macri, leider van de rechtse machtspartij Propuesta Republicana. En hij schoof op naar het midden. De kettingzaag verdween, hij schreeuwde niet meer, hij matigde zijn toon. Plots zei hij: ‘We tornen niet aan verworven rechten.’ En zijn rechtse rivaal Bullrich en oud-president Macri riepen het land op om op Milei te stemmen. Want hij was de enige die de peronisten kon verslaan.
Het bleek een gouden greep. Alle Bullrich-stemmers verkasten naar Milei. En dat niet alleen, hij presteerde zondag zelfs nog beter dan de optelsom van zijn eigen stemmen en die van Bullrich uit de eerste ronde.
Dus is het de komende vier jaar aan Milei, in veel opzichten een compleet onvoorspelbaar fenomeen. Tijdens de campagne werd openlijk getwijfeld aan zijn mentale gezondheid. Media onthulden dat hij les gaf in tantrische seks, communiceerde via een medium met zijn dode hond en liet zijn huisdier klonen, bovendien hangt een van zijn recente boeken van plagiaat aan elkaar.
Zijn extreemrechtse vicepresident is de 48-jarige Victoria Villarruel. Zij zorgde voor beroering door de misdaden van de laatste Argentijnse militaire dictatuur (1976-1983) te bagatelliseren en het aantal slachtoffers ter discussie te stellen.
In een rustige overwinningsspeech stelde Milei zondagavond dat er een ‘einde komt aan het model van een alomtegenwoordige overheid die Argentinië arm maakte’. Een liberale toekomst staat voor de deur, zei hij. ‘Gebaseerd op drie principes: een beperkte overheid, respect voor privaat eigendom en de vrije markt.’ Milei benadrukte dat hij snel werk wil maken van zijn plannen, tijd om te ‘dralen’ is er niet. ‘Vanaf morgen gaan we samen aan de slag.’ Hij had ook een boodschap voor het buitenland. Zijn regering, zei hij, staat voor ‘democratie, vrijhandel en vrede’.
De linkse Braziliaanse president Lula da Silva, die een jaar geleden de extreemrechtse Jair Bolsonaro (een geestverwant van Milei) versloeg, feliciteerde Milei op X. Ook de linkse buur Gabriel Boric, president van Chili, groette op sociale media de aanstaand Argentijns president. Maar de linkse Colombiaanse president Gustavo Petro haalde in een bericht op X onmiddellijk hard uit: ‘Extreemrechts heeft gewonnen in Argentinië, triest voor Latijns-Amerika.’
De voormalig Amerikaans president Donald Trump, net als Bolsonaro een politieke vriend van Milei, sprak bemoedigende woorden op zijn eigen platform Truth Social. ‘Ik ben zeer trots op je! Je zal Argentinië weer groot maken!’
De vraag is hoeveel president Milei gaat lijken op de schreeuwende televisiepersoonlijkheid die het land in recente jaren leerde kennen. En hoeveel van zijn controversiële voorstellen werkelijkheid worden. Zal hij daadwerkelijk tal van ministeries kunnen sluiten? Lukt het hem om de centrale bank te sluiten? Kan hij de zwakke Argentijnse peso werkelijk verruilen voor de dollar terwijl de overheid amper financiële reserves heeft? En hoeveel pijn zal dat veroorzaken bij de ruim 20 miljoen Argentijnen die momenteel een of andere vorm van staatssteun ontvangen?
Het is Milei die op 10 december aantreedt, maar achter de coulissen staat oud-president Mauricio Macri, een man die in ruil voor zijn steun van de afgelopen maand een stevige vinger in de pap zal eisen. Op sociale media werd zondagavond alvast een ‘meme’ gedeeld: een kat met blauwe ogen die een eend en een leeuw in de armen sluit. Macri wordt de kat genoemd en zijn oud-minister Patricia Bullrich is ‘pato’, de eend. En de leeuw, dat is Milei.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden