Amper twee jaar geleden maakte Javier Milei (53) zijn entree in de Argentijnse politiek. De libertariër die bekendheid verwierf als woedende economisch en politiek commentator in tal van talkshows, werd parlementariër namens zijn eigen beweging La Libertad Avanza (De vrijheid gaat voort). Niet veel later kandideerde de opschudder zich voor het presidentschap. Gewapend met een kettingzaag (die hij beloofde in de overheid te zetten) voerde een shock-and-awe-campagne.
Zondag in de beslissende ronde zette hij met de Argentijnse kiezers die metaforische kettingzaag diep in het vlees van het peronisme, de links-populistische politieke stroming die driekwart eeuw altijd, regerend of niet, een dominante rol speelde in Argentinië. Ontregelaar Javier Milei haalde 56 procent van de stemmen, regeringskandidaat Sergio Massa 44. Een bloedbad.
Op 10 december treedt Javier Milei aan als president en maakt Argentinië een harde bocht naar rechts.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Ja, Milei is een sprong in het diepe. Meer dan honderd economen, aangevoerd door de Franse gelijkheidsdenker Thomas Piketty, waarschuwden nog geen twee weken geleden dat de ‘quick fixes’ van de brullende politicus Argentinië alleen maar meer pijn zouden doen. Maar het verlangen naar vernieuwing bleek zondag aanzienlijk groter dan de angst voor het onbekende. Anders gesteld: de afkeer van het bekende, van ‘los mismos de siempre’, zoals Milei voortdurend zei, oftewel ‘dezelfde oude kliek’, is dieper dan de vrees voor de onbehouwen nieuwkomer.
Het Zuid-Amerikaanse land van 46 miljoen inwoners loopt namelijk al tijden op zijn tandvlees. Het land zucht onder een enorme staatsschuld waarvan 44 miljard dollar uitstaat bij het Internationaal Monetair Fonds. De linkse regering drukte afgelopen jaren peso’s bij om de circa 150 sociale programma’s te bekostigen, met oplopende inflatie als gevolg. In dit verkiezingsjaar steeg de inflatie tot 143 procent op jaarbasis, de maandelijkse Argentijnse inflatie is hoger dan die in Nederland in heel 2022. Inmiddels leven vier op de tien Argentijnen onder de armoedegrens.
De peronisten (vernoemd naar de voormalige linkse president Juan Perón, 1946-1955 en 1973-1974) die 16 van de afgelopen 20 jaar regeerden, kregen aan het eind van dit verkiezingsjaar een pak slaag van de kiezer. De woedende speeches van Milei resoneerden bij minstens zo boze kiezers. Hij brulde in simpele oneliners dat de ‘politieke kaste’ verantwoordelijk was voor de ontwrichtende inflatie, dat de oude garde het land arm hield door miljarden uit te delen aan de armen in plaats van te investeren in het land. De ‘corrupte boeven’ hadden het land naar de rand van de afgrond gebracht.
Hij beloofde vrijheid: een kleine overheid, alle ruimte voor de markt en een overstap naar de stabiele Amerikaanse dollar. Zondag zei een ruime helft van de kiezers: kom maar op, laat maar zien. De opkomst was bovendien met 76 procent hoog.
De ruime winst van Milei overtreft niet alleen de laatste peilingen, maar is des te verrassender omdat een maand geleden tijdens de eerste verkiezingsronde regeringskandidaat en minister van Economie Sergio Massa nog beter scoorde dan Milei. Op 22 oktober kreeg Massa 37 procent van de stemmen en bleef Milei steken op 30 procent. De andere rechtse kandidaat, Patricia Bullrich, voormalig minister in het rechtse kabinet van Mauricio Macri (2015-2019), kreeg bijna 24 procent van de stemmen. De resterende 9 procent werd verdeeld tussen een centrumkandidaat en een linkse politica. Massa leek de beste papieren te hebben voor de laatste etappe van de verkiezingsrace.
Maar Milei sloot een alliantie met een deel van de door hem verguisde ‘oude garde’, namelijk met Patricia Bullrich en Mauricio Macri, leider van de rechtse machtspartij PRO (Propuesta Republicana, Republikeins voorstel). En hij schoof op naar het midden. De kettingzaag verdween, hij brulde niet meer, matigde zijn toon. Plots zei hij: ‘We tornen niet aan verworven rechten.’ En zijn rechtse rivaal Bullrich en oud-president Macri riepen het land op om op Milei te stemmen. Want hij was de enige die de peronisten kon verslaan.
Het bleek een gouden greep. Alle Bullrich-stemmers verkasten naar Milei. En dat niet alleen, hij presteerde zondag zelfs nog beter dan de optelsom van zijn eigen stemmen en die van Bullrich uit de eerste ronde.
Dus is het de komende vijf jaar aan Milei, in veel opzichten een compleet onvoorspelbaar fenomeen. Bovendien heeft hij naast zich een extreemrechtse vicepresident, dochter uit een militaire familie, de 48-jarige Victoria Villarruel. Zij zorgde voor beroering door de misdaden van de militaire dictatuur te bagatelliseren en het aantal slachtoffers ter discussie te stellen.
De vraag is hoeveel president Milei gaat lijken op de schreeuwende televisiepersoonlijkheid die het land in recente jaren leerde kennen. En hoeveel van zijn controversiële voorstellen werkelijkheid worden. Zal hij daadwerkelijk tal van ministeries kunnen sluiten? Lukt het hem om de centrale bank te sluiten? Kan hij de zwakke Argentijnse peso werkelijk verruilen voor de dollar? En hoeveel pijn zal dat doen voor de ruim 20 miljoen Argentijnen die momenteel een of andere vorm van staatssteun ontvangen?
Het is Milei die op 10 december aantreedt, maar achter de coulissen staat oud-president Mauricio Macri, een man die in ruil voor zijn steun van de afgelopen maand een stevige vinger in de pap zal eisen. Op sociale media werd zondagavond gretig een ‘meme’ gedeeld: een kat met blauwe ogen die een eend en een leeuw in de armen sluit. Macri wordt de kat genoemd, zijn oud-minister Patricia Bullrich is ‘pato’, de eend, en Milei staat te boek als de leeuw.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden