Wat is het verhaal achter een straatnaam? Casper van der Veen bezoekt de Korte Ademhalingssteeg bij het Grote Kerkplein in Zwolle.
Wie op een niet al te frisse herfstdag zich op de Grote Markt of het Grote Kerkplein in Zwolle een lekker koel drankje laat welgevallen, zal gauw van alle duistere en lugubere gedachten ontdaan zijn. Dat kan anno 2023 wel zo zijn, vroeger was de steeg hiertussen de plek waar ter dood veroordeelde misdadigers hun laatste stappen zetten, van de dodencel naar de galg. De naam van dit korte straatje memoreert nog aan die griezelige geschiedenis: de Korte Ademhalingssteeg.
Tot begin negentiende eeuw werden criminelen publiekelijk geëxecuteerd op het schavot op de Grote Markt, om zo een intimiderend voorbeeld te stellen. Burgers met kwaads in de zin konden zo zien welk gruwelijk lot hen kon treffen als ze hun snode plannen doorzetten. De doodstraf in vredestijd werd in 1870 in heel Nederland afgeschaft – en voor het laatst tien jaar eerder voltrokken, voor een man die zijn schoonmoeder had vermoord. In Zwolle dateert de laatste executie uit 1837.
Waarop die korte ademhaling slaat, is niet met zekerheid te zeggen. Zou het gaan om angstig gehijg, zelfs hyperventilatie, dat de crimineel overvalt terwijl hij wordt weggevoerd naar zijn laatste adem? Of slaat het op de minieme lengte van de steeg, die men in een korte ademhaling kan overbruggen? Dat laatste zou een frappant verband leggen met het eerder voor deze rubriek besproken Hanengeschrei, een steegje van niets in Utrecht. Over die markante naam deden tal van theorieën de ronde, maar hij bleek te slaan op een korte afstand. Zowel het Hanengeschrei als de Korte Ademhalingssteeg komt maar één keer voor in Nederland.
Saillant is dat de rechters die het doodvonnis uitspraken een kamer hadden op de eerste verdieping met zicht op het schavot. Nu springt in de omgeving vooral de drieënhalve meter hoge Glazen Engel in het oog, een kunstwerk van Herman Lamers dat de aartsengel Michaël voorstelt, Zwolles beschermheilige.
In de steeg is op de wand van de Grote of Sint-Michaëlskerk een gevelsteen te zien met daarop Abraham en drie engelen. In het Latijn staat hierbij: ‘Praemiafert vite locus ut domo ista: venite!’ Dat betekent zoveel als: ‘Een plaats als dit huis geeft het loon des levens: kom!’ Hoopgevend voor gelovige kerkgangers wellicht, voor dit leven en het volgende, maar of een ter dood veroordeelde die dit als laatste woorden las, dat ook zo voelde, is de vraag.
Source: NRC