Timing is alles in de politiek en Pieter Omtzigt zal er de komende dagen achter komen of hij over die gave beschikt. Drie dagen voor de verkiezingen heeft de NSC-leider opeens aangekondigd dat hij toch in is voor het premierschap, zij het onder voorbehoud.
Er gingen weken van publiekelijk twijfelen aan vooraf. Wilde de NSC-leider nou of niet? Het antwoord was steeds hetzelfde: de voorkeur ging uit naar een plek in de Tweede Kamer, want daar zou Omtzigt naar eigen zeggen zijn agenda voor een nieuwe bestuurscultuur – met daarin een kleinere rol voor de premier – het beste vorm kunnen geven.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 won hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn stuk over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co. Hendrickx was eerder correspondent in VS en Rusland.
Zondag kwam er bij tv-programma Buitenhof alsnog een nieuw antwoord. Omtzigt wil wel leider worden van een kabinet vol vakministers, die niet vanwege hun politieke achtergrond, maar vanwege hun inhoudelijke expertise worden uitverkoren. Van een dichtgetimmerd regeerakkoord mag geen sprake zijn. Omtzigt wil een kabinet dat regeert op hoofdlijnen en in de Tweede Kamer op zoek gaat naar meerderheden.
De bewonderaars van de NSC-leider kunnen nu alsnog dromen van een kabinet-Omtzigt I, maar de grote vraag is of de gooi naar het Torentje niet te laat komt. Uit kiezersonderzoek blijkt dat de waardering voor de ex-CDA’er de afgelopen weken is afgenomen en zijn onduidelijkheid over het premierschap heeft daarbij een rol gespeeld.
De concurrentie speelt daar inmiddels gretig op in. De ex-CDA’er wordt steeds vaker afgeschilderd als iemand die geen beslissingen kan nemen. Zo deed VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz de bespiegelingen van Omtzigt over een mogelijk premierschap zondag af als ‘vage toverformules’. ‘Leiderschap is keuzes maken’, aldus Yesilgöz. ‘Niet eindeloos twijfelen. Dit land aanvoeren is eervol, niet iets wat je tegen wil en dank doet.’
Die kritiek kan niet verhullen dat Omtzigt door zijn late bekering tot het premierschap weer de aandacht op zich gericht weet. Bij het debat maandag bij EenVandaag zal de NSC-leider opnieuw gevraagd worden naar zijn beweegredenen. Hij krijgt dan voor een groot publiek de kans om nog maar eens te vertellen over de zegeningen van een kabinet dat op hoofdlijnen bestuurt en de dialoog aangaat met de Tweede Kamer. Zo zet Omtzigt de schijnwerpers ook weer op zijn meest geliefde onderwerp: een nieuwe bestuurscultuur in Den Haag.
De nieuwe wending rond Omtzigt moet wel concurreren met een andere verhaallijn die het afgelopen weekend duidelijk aan kracht heeft gewonnen: de opkomst van PVV-leider Geert Wilders. In de peilingwijzer, het gemiddelde van de peilingen van I&O Research en Ipsos, nadert de PVV al enige weken de koplopers VVD, NSC en GroenLinks-PvdA.
Dat beeld werd zaterdag versterkt door een peiling van Maurice de Hond, waarin de PVV plotseling met de VVD aan kop gaat. Zeker GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans greep dat onderzoek aan om strategische kiezers op links, die nu nog partijen als D66, Volt, Bij1, Partij voor de Dieren en SP trouw blijven, te mobiliseren toch vooral op zijn beweging te stemmen. ‘Ik wil donderdag niet wakker worden in een land waar Wilders de leider is van de grootste partij’, aldus Timmermans.
Ook D66-leider Rob Jetten wijst de laatste dagen steeds nadrukkelijker op het gevaar van rechts. Hij richt zijn pijlen daarbij niet alleen op Wilders – 'de haatprediker van rechts’ – maar ook op Yesilgöz. Zij zou met haar strategie om de PVV niet langer uit te sluiten de deur hebben opengezet voor ‘een extreem-rechts kabinet’.
Jetten probeert daarbij ook VVD-kiezers die niets voor een samenwerking met de PVV voelen, over te halen om op D66 te stemmen. De slogan van een D66-krantenadvertentie zaterdag: ‘Echte liberalen doen de deur dicht voor Wilders.’
Zo staat de campagne voor een hypernerveuze slotfase. Een allesoverheersend inhoudelijk thema is er niet, veel kiezers zijn nog zoekende en drie, misschien wel vier partijen maken nog kans om de grootste te worden.
De druk bij de laatste grote debatten zal daardoor groter zijn dan ooit. Maandag debatteren Yesilgöz, Omtzigt, Timmermans, Wilders, Jetten en Caroline van der Plas (BBB) bij EenVandaag. Een dag later komen alle lijsttrekkers nog een keer bij elkaar bij de NOS. Niemand zal bij die gelegenheden helemaal met een gerust hart aansluiten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden