Door de torenhoge inflatie proberen Argentijnen voortdurend zo snel mogelijk hun zwakke peso’s in te ruilen voor sterke dollars. Het hele land kreunt onder de geldontwaarding. Gaat de nieuwe president, die zondag wordt gekozen, de geldpers uitzetten? En wat dan?
Gustavo (37, petje, korte broek) ritst een flinke rugtas open en haalt er zeshonderd biljetten uit: vierhonderd van 1.000 Argentijnse peso, tweehonderd van 500. Sofía López Mañan (41, grote bos krullen) overhandigt hem vijf briefjes van 100 dollar.
Hij is een van de talloze geldwisselaars van Buenos Aires die een goed inkomen verdienen aan de ‘spread’, de marge tussen de inkoop- en verkoopprijs van Amerikaanse dollars. Zij is freelancefotograaf en net als iedere volwassen Argentijn een door de wol geverfde valutaspeculant.
In een land dat kampt met chronische inflatie is de clandestiene handel in Amerikaanse dollars een compleet ingeburgerde praktijk. Gedurende dit gespannen verkiezingsjaar liep de inflatie al op tot 143 procent op jaarbasis. Elke maand worden producten gemiddeld 12 procent duurder. De pesobiljetten verdampen zodoende in de broekzak (of rugzak), tenzij je ze inwisselt voor een munt of goed dat zijn waarde behoudt.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Zoals speculanten wereldwijd vluchten naar de dollar of de euro wanneer ze hun investeringen in opkomende economieën dreigen te verliezen, zo klampen ook de Argentijnen zich vast aan de dollar. Hun eigen peso is als een hete aardappel waar ze niet omheen kunnen – ze krijgen hun salaris betaald in peso’s, doen er hun boodschappen mee en betalen er hun huur van. Maar het liefst geven ze hun peso’s zo snel mogelijk door.
Zodoende kunnen ze terecht bij stevig gebouwde types als Gustavo of in de informele ‘cuevas’, illegale wisselkantoren die bekendstaan als grotten. Omdat Gustavo’s werk strikt genomen verboden is, wil hij niet met zijn achternaam in de krant. Hij behoort binnen het gilde der geldwisselaars tot de subcategorie van de thuisbezorgers. Deze ochtend parkeerde hij zijn busje voor de woning van López Mañan .
De transactie vindt plaats in de woonkamer onder het genot van een bittere Argentijnse mate-thee. ‘Vroeger wilde ik voetballer worden’, lacht Gustavo. Zijn klant heeft peso’s nodig, omdat een van haar camera’s naar de reparateur moet. ‘Ze voorspellen dat de koers na het weekeinde verder zal stijgen’, weet de geldkoerier. López Mañan hoorde het ook. Over een paar dagen zou ze mogelijk nog meer peso’s kunnen krijgen voor haar dollars, maar de reparatie kan niet langer wachten.
Dit dagelijkse wisselspel is al decennia oud, maar de inzet was in tijden niet zo hoog als in 2023. Een onzekere politieke situatie stuwde prijzen en koersen op. Deze zondag kiest Argentinië een nieuwe president om de linkse Alberto Fernández op te volgen. Peilingen voorspellen een nek-aan-nekrace tussen twee complete tegenpolen.
Op het stembiljet staat enerzijds Sergio Massa, de als relatief rechts te boek staande economieminister van de huidige links-populistische ‘peronistische’ regering, en anderzijds de ultrarechtse econoom Javier Milei, een anti-politicus die brullend belooft een einde te maken aan de linkse potverterende verzorgingsstaat. De libertariër voerde campagne met een kettingzaag, die symbool staat voor het mes dat hij in de uitgaven wil zetten.
Deze ‘quilombo’ (een Argentijnse term die zowel een complexe situatie als totale chaos kan betekenen) heeft rechtstreekse invloed op de toch al turbulente economie. De inflatie bereikte dit jaar hoogten die de Argentijnen sinds de hyperinflatie van begin jaren negentig niet meer hebben gezien. En ook de ‘zwarte’ dollar, in Argentinië bekend als de ‘dólar blue’, was nog nooit zo duur.
Tijdens de campagne deelde minister en presidentskandidaat Massa extra geld uit aan gepensioneerden en werklozen. Tegelijkertijd vergeleek houwdegen Milei de Argentijnse munt met uitwerpselen. De informele dollar schoot binnen enkele maanden van 500 naar 1.000 peso.
Basisboodschappen kosten zodoende duizenden peso’s, een paar Amerikaanse dollars idem dito. Het aantal Argentijnen dat leeft onder de armoedegrens steeg dit jaar naar 40 procent. Mensen behorend tot de slinkende middenklasse zijn in een dagelijkse race verwikkeld met de inflatie om niet ook onder het bestaansminimum te zakken.
Fotograaf López Mañan en haar vriend hebben het geluk dat hun huis familie-eigendom is, vertelt ze. Sommige vrienden konden de inflatie niet meer bijbenen en werden uit hun huurwoning gezet. Die ongelijke wedstrijd vergt ongekende flexibiliteit. ‘We zijn allemaal continu aan het rekenen.’ Argentijnen kijken vaker naar de wisselkoers van ‘el blue’ dan naar het weerbericht. Want hoewel ogenschijnlijk veiliger dan de peso, ook de stand van de dollar kan per dag meerdere procentpunten fluctueren.
‘In de supermarkt kopen we bulkgoederen’, zegt López Mañan . ‘Rijst, pasta, olie, wc-papier. Een vriendin kocht laatst dertig flessen shampoo.’ De moeder van geldwisselaar Gustavo vroeg hem om alvast een flink stuk vlees in te vriezen voor het kerstmaal. López Mañan : ‘We zoeken voortdurend naar manieren om zo snel mogelijk ons geld uit te geven. Toeristen vragen zich af hoe het zit met die crisis, want alle restaurants zitten vol.’
Dat gehaaste, onzekere leven maakte Argentijnen niet alleen bijzonder inventief, maar ook diep ontevreden. ‘Mensen zijn woedend.’ Zie daar het succes van de vloekende en tierende politieke nieuwkomer Milei. De excentrieke econoom met de wilde haren en vuurspuwende ogen vulde het afgelopen jaar met zijn boze optredens evenementenhallen met duizenden jongeren. Woest ageert hij tegen de zittende ‘politieke kaste’, die alleen door het bijdrukken van miljarden peso’s het gat in de eigen hand kon vullen.
De boosdoeners in zijn betoog zijn de ‘peronisten’, de politieke erfgenamen van voormalig president Juan Perón (1946-1955 en 1973-1974). Het links-populistische peronisme is al driekwart eeuw, zij het in uiteenlopende reïncarnaties, een dominante stroming in de Argentijnse politiek. Van de laatste vier presidenten waren er drie peronist. Milei schildert hen af als corrupte politici, die door potverteren en cliëntelisme een rijk land arm hebben gemaakt.
Hij belooft niet alleen af te rekenen met de zittende macht, maar biedt ook een panacee voor de toekomst: een shocktherapie die de patiënt Argentinië met geweld nieuw leven moet inblazen. Als hij president wordt, zet hij het mes in de overheidsuitgaven, gaan de uitkeringen eraan en schaft hij tal van ministeries af, laat hij de markt volledig vrij, sluit hij de centrale bank en vervangt hij de peso voor de dollar. Want om de inflatie uit te roeien, zegt hij, moet er een einde komen aan het ongebreideld uitgeven van peso’s.
De analyse van Milei klopt, reageert de Argentijnse econoom Miguel Boggiano, opgeleid aan de liberale Amerikaanse Universiteit van Chicago. De Argentijnen hebben hun inflatie te danken aan de eigen geldpers, zegt hij via de telefoon. ‘De regering van Alberto Fernández drukte de afgelopen jaren geld bij ter waarde van 20 procent van het bruto binnenlands product.’ In hetzelfde tempo waarin de biljetten van de pers rolden, verloren ze hun waarde.
Of luister via Spotify of Apple podcasts.
In een statige straat in de populaire wijk Palermo beheert ‘Maxi’ (51, kaal, brilletje, Professor Barabas-baardje) een klein wisselkantoor. Zijn zaak heeft geen naam op de gevel staan. Als je het niet weet, loop je er voorbij. In de wachtkamer trekken mensen een nummertje om in een van de drie gesloten hokjes peso’s of dollars te kopen. ‘We zijn een noodzakelijk kwaad’, zegt Maxi. ‘Iedereen heeft ons nodig.’ Hij rekent ook politieagenten en rechters tot zijn klantenkring.
Net als Milei houdt hij de peronisten verantwoordelijk voor de Argentijnse malaise. Zij staken het land diep in de schulden en gaven het geld vervolgens slecht uit, meent hij. ‘In plaats van dat we havens aanlegden, wegen en infrastructuur, gaven we het allemaal weg via sociale programma’s.’ Een breuk met het bestaande collectieve uitgavenpatroon ziet hij als onvermijdelijk. ‘We zullen allemaal pijn moeten lijden, de tanden op elkaar en vooruit.’
Maar precies dat is de angst van, volgens de peilingen, ongeveer de helft van de bevolking. Velen van hen kwamen tijdens de eerste stemronde op 22 oktober (toen nog met vijf kandidaten) al uit bij regeringskandidaat Massa, vrezend dat Milei’s kettingzaag niet alleen de overheid, maar ook hen zal raken. Zeker 20 miljoen van de 46 miljoen Argentijnen ontvangen een vorm van staatssteun. De subsidies zijn veilig bij hem, suste Massa. Hij kreeg in de eerste ronde 37 procent van de stemmen.
Een regering-Milei zal de armsten het hardst treffen, stelden vorige week ook ruim honderd internationale economen. De bezorgde academici ondertekenden een brandbrief, die mede was geschreven door de linkse Franse econoom Thomas Piketty. De ‘quick fixes’ van Milei zullen de Argentijnse economie nog meer schaden, stelde de brief. ‘Ongereguleerde markten zijn niet goedaardig, ze versterken ongelijkheid.’
Maar misschien wordt de dampende soep die Milei tot nu toe opdiende uiteindelijk niet zo heet gegeten. Zijn gestrekte been leverde hem een maand geleden in de eerste ronde 30 procent van de stemmen op, nog lang niet voldoende. Sindsdien schoof hij in de tweestrijd met Massa al op naar het midden. Zo zei hij in een recent debat: ‘We tornen niet aan bestaande rechten.’
En hoe zat het met de dolarización, vroeg zijn rivaal, kwam hij daar ook op terug? Nee, reageerde Milei als vanouds fel: ‘We voeren de dollar in, we sluiten de centrale bank, we gaan de kanker van de inflatie uitroeien.’
In het appartement van fotograaf López Mañan ritst geldkoerier Gustavo zijn tas dicht. Ook hij heeft weinig op met de peronisten, bekent hij voor hij de deur uitloopt. Toch weet hij nog niet op wie hij gaat stemmen. ‘Als Milei wint, ben ik mijn baan kwijt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden