Journalist Nynke Sietsma overkomt wat alle ouders het meeste vrezen: ze verliest een kind. Ze belandt met haar gezin in een parallel universum waar niets meer vanzelfsprekend is. Hoe overleef je dat? Waar vind je houvast als alles wankelt? Sietsma vindt dat in schrijven. In de loop van vijftien jaar heeft ze zeker twintig notitieboekjes volgeschreven met aantekeningen over van alles: afspraken, gebeurtenissen die belangrijk leken, verstandig klinkende uitspraken van de mensen die ze voor haar journalistieke werk sprak en soms ook over de gebeurtenissen in haar gezin. Geen dagboekachtige notities, maar korte opmerkingen, notities die ze jaren later soms nauwelijks meer kan plaatsen. Ze heeft ze allemaal bewaard met een gevoel van ‘je weet maar nooit of ze nog eens van pas komen’.
Als in 2020, na een ziekbed van zeven maanden, haar 4 jaar oude zoontje Berend aan kanker overlijdt, is dat moment aangebroken. Misschien vindt ze in haar verfrommelde, met koffievlekken besmeurde schriftjes sporen van Berend die haar kunnen helpen het nauwelijks te torsen gemis te verzachten en hem weer even bij zich te voelen. ‘Af en toe noteerde ik iets over jou. Het zijn geen grote verhalen, weet ik. Het zijn flarden van ons leven met jou. Misschien zitten er aanwijzingen in van een vroeg aangekondigde dood. Misschien heb ik iets over het hoofd gezien.’
Over de auteur
Ranne Hovius is psycholoog en bespreekt voor de Volkskrant boeken over psychologie
De schriftjes leveren de aanknopingspunten op om stukjes aan Berend te schrijven over het leven met en zonder hem, de angstige maanden van zijn ziekte, het verdriet, de herinneringen, haar zoektocht naar troost. Zo leest ze in een schriftje hoe ze hoogzwanger van Berend op een terras van een Haagse Bagels & Beans belandt, omringd door hippe, ‘lactosevrije zuurdesembagels bestellende’ jongeren, om van daaruit aan haar zoontje te vertellen hoe ze die eerste jaren met twee kleine kinderen heeft beleefd: de eenzaamheid, frustraties, eentonigheid en ergernissen van het gezinsleven aan de ene kant, en de diepe gelukzaligheid, harmonie, humor en gezelligheid aan de andere.
‘Het voelt vertrouwd om jou hier terug te lezen, om een getuigenis van jouw bestaan in handen te hebben’, schrijft ze halverwege het stuk, om te eindigen met ‘ik heb je gevonden in een schriftje en het helpt geen ene moer’.
De stukjes die ze schreef hebben uiteindelijk geleid tot B – Een memoir. Het is een indrukwekkend, ontroerend en mooi geschreven boek over rouw en de gevoelens van onmacht en wanhoop die daarmee gepaard gaan, vaak effectief weergegeven in kleine details: ‘Koffie drupt op mijn voet omdat ik de koffiebeker maar half beetheb, alsof ik mijn hand niet om de beker heen krijg, alsof zelfs mijn hand een zelfstandige entiteit is en denkt: laat ook maar.’
En het boek grijpt je aan. De intimiteit van een moeder die aan haar overleden zoontje schrijft, trekt je diep, soms pijnlijk diep het verhaal in, bijna alsof je vanuit een voyeurspositie meekijkt. Dat is misschien niet prettig, maar het is zeker leerzaam. We hebben allemaal wel een besef van hoe gruwelijk het is om een kind te verliezen, maar hoe voelt het echt? En hoe steun of troost je iemand die het meemaakt als je het zelf niet hebt meegemaakt?
Wie voor die taak staat kan veel hebben aan Sietsma’s boek. In de praktijk wil het, merkt ze keer op keer, aan dat troostende talent nogal eens schorten. Mensen kunnen behoorlijk onachtzaam reageren, of er gewoonweg niet (meer) over praten. Troostrijk zijn, niet verrassend, vooral de mensen die hetzelfde hebben meegemaakt.
En Sietsma ontdekt dat dat er best veel zijn. Haar sprekendste voorbeeld is een oude buurvrouw uit haar Friese geboortedorp, die ze al dertig jaar niet heeft gezien en die toch de eerste is die haar een condoleancekaart stuurt. Haar zoon Jan was voor de kleine Sietsma een held. Ooit was ze als meisje dat nog niet kon zwemmen in een beangstigende situatie beland: bungelend aan haar wegglijdende vingers rond een brugrand boven een sloot. Buurjongen Jan zag het, sprong in het water en duwde haar terug de brug op, haar zo reddend van een in haar kinderogen zekere verdrinkingsdood. Een paar jaar later werd Jan doodgereden.
Als ze de condoleance van de buurvrouw leest, heeft ze even het troostende gevoel dat de cirkel rond is: ‘omdat het zo wezenlijk is, omdat zij weet wat ik nu weet, omdat het zo klopt dat zij de eerste is die ons een kaart stuurt.’
Nynke Sietsma: B – Een memoir. Nijgh & Van Ditmar; 296 pagina’s; € 24,99.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden