Na een historisch laagterecord tijdens de pandemie is het aantal faillissementen al ruim een jaar gestaag aan het toenemen, bleek eerder deze week uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De Volkskrant keek mee met de Rotterdamse faillissementsrechter.
‘Klopt de fiscus al bij u op de deur?’ Faillissementsrechter Mark Aukema kijkt vanachter zijn ronde montuur naar de ondernemer met twee ton belastingschuld in het bankje rechts voor hem. Die zucht. ‘Nog niet, maar dat wil ik graag voorkomen’, zegt hij. ‘Ik sta met mijn rug tegen de muur.’ Aukema knikt begripvol, werpt een blik op de klok achterin de Rotterdamse zittingszaal en besluit: ‘Dan spreek ik hierbij het faillissement uit om 9 uur 12.’
Het is een zin die Aukema en zijn collega-rechters de afgelopen maanden steeds vaker hebben moeten uitspreken. 332 keer in oktober − om precies te zijn. Dat is het totaal aantal faillissementen dat het Centraal Bureau voor de Statistiek over vorige maand noteerde. Daarmee gingen de eerste tien maanden van dit jaar tot dusver 60 procent meer bedrijven failliet dan in dezelfde periode vorig jaar. Daaronder zijn ook bekende namen als Vacansoleil, BCC en Big Bazar.
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieverslaggever voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Die toename is niet verwonderlijk. Tijdens de pandemie bereikte het aantal faillissementen het laagste punt ooit gemeten. Met coronasteun en belastinguitstel werden twee jaar lang honderdduizenden ondernemingen overeind gehouden − ook bedrijven die eigenlijk niet levensvatbaar waren. Nu is de afrekening begonnen: de fiscus moet nog 13,2 miljard aan uitgestelde belastingen terugkrijgen, het UWV wacht nog op 2 miljard aan te veel betaalde loonsubsidie en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) moet 117 miljoen euro innen.
Ondernemers die hun schulden niet meer kunnen betalen, komen bij Aukema terecht. Soms op eigen initiatief, soms omdat schuldeisers hun faillissement aanvragen. Hoewel de stapel dossiers op Aukema’s bureau groeit, is van een faillissementsgolf allerminst sprake. Het is nog altijd rustiger dan vóór de pandemie en helemaal dan tijdens het dieptepunt van de kredietcrisis, toen maandelijks zo’n 900 bedrijven failliet gingen. Aukema springt daarom nog geregeld bij op drukkere rechtsgebieden. Zo boog hij zich eerder deze week nog over burenruzies en handelsgeschillen.
Maar vandaag dus over de faillissementen. Zoals die van de vlotte ondernemer uit het Oosten, gestoken in overhemd en bodywarmer, die het faillissement komt aanvragen voor zijn internationale vakantieverhuurbedrijf. ‘Tijdens covid hebben we een achterstand opgelopen die we niet meer ingehaald krijgen’, verklaart hij. ‘Ook doordat de personeelskosten voor onze schoonmakers afgelopen jaar enorm zijn gestegen – in Oostenrijk zelfs met 30 procent.’
Die gestegen loonkosten hoort Aukema steeds vaker terugkomen in zijn zittingszaal. Vorige week nog moest hij een zorginstelling failliet verklaren die in zwaar kwam nadat de cao-lonen met 15 procent stegen. Wat de rechter ook opvalt: als gevolg van de gestegen rente is het geld ‘duurder geworden’. ‘Ik zie veel bedrijven, vooral start-ups, die geen krediet meer kunnen krijgen en omvallen. Dat was twee jaar geleden wel anders.’
Dat geldt ook voor de twee jonge hippe ondernemers die dinsdag in trainingsbroek en pufferjacks de zittingszaal binnenkomen. Ze bestieren een modeplatform dat tijdens de coronacrisis uitgroeide tot ‘een begrip’. ‘We zijn in 2018 begonnen en in 2020 werkten er al 120 man voor ons, we hadden de juiste golf op het juiste moment’, vertelt de spraakzaamste van het stel. ‘Vertel uw kinderen maar wie wij zijn’, richt hij zich tot Aukema − die hij blijkbaar zelf niet verdenkt van goede smaak. ‘Ze zullen ons waarschijnlijk wel kennen.’
Na de pandemie kwamen de ‘uitdagingen op de markt’, zoals dat onder ondernemers eufemistisch heet. De vraag en het kapitaal verdampten. ‘Investeerders waarmee ik eerder nog met kriebels in mijn buik aan tafel zat, wilden alleen nog investeren in bedrijven die direct winst zouden maken’, aldus de ondernemer. Van de 120 man personeel zijn er nog 30 over. ‘Zijn ze op de hoogte dat u hier zit?’ vraagt Aukema. De jongen wrijft bij wijze van antwoord nerveus over zijn beginnende baardje.
Een kwartier. Langer heeft Aukema niet nodig om een onderneming op papier op te doeken. Maar de afwikkeling van een faillissement duurt vele malen langer. Daarvoor moet een door Aukema aangestelde curator inventariseren welke schulden er zijn en wie er überhaupt nog afbetaald kan worden, bijvoorbeeld uit de verkoop van een bedrijfspand. Daar kunnen zomaar jaren overheen gaan. Het is de reden dat veel ondernemers een faillissement niet afwachten en liever vrijwillig stoppen.
Dat verklaart volgens ING-econoom Marcel Klok waarom de faillissementscijfers nog relatief laag zijn. ‘Als je kijkt naar het aantal opheffingen van bedrijven is dat veel hoger dan het aantal faillissementen en ook iets hoger dan vóór de coronacrisis.’ Zo waren er vorig kwartaal 29 duizend stoppers, dat is ongeveer hetzelfde als tijdens de nasleep van de kredietcrisis. Al past ook hier een nuancering: er zijn intussen wel veel meer bedrijven bijgekomen. ‘En er zijn nog altijd meer mensen die een bedrijf beginnen dan stoppen.’
De econoom verwacht dat het aantal bedrijfsbeëindigingen komende maanden nog wat verder zal toenemen. Helemaal nu de Belastingdienst deurwaarders stuurt naar ondernemers die nog niet zijn begonnen met afbetalen. ‘Het zal geen massale stijging worden, maar zeker wel een normalisatie’, aldus Klok. ‘En als econoom zou ik zeggen: het is ook goed als bedrijven die niet levensvatbaar zijn omvallen, want zij hebben mensen in dienst die elders nuttiger kunnen worden ingezet.’
Ook Aukema verwacht dat het drukker zal worden in zijn zittingszaal, waar dinsdag in totaal 9 bedrijven failliet worden verklaard. Hoewel hij eveneens stelt dat faillissementen horen bij een gezonde economie, ziet hij ook hoe ingrijpend het is voor wie het overkomt. ‘Dit lijkt me wel droevig’, zegt hij tegen de ondernemer die hij om 09.12 uur failliet heeft verklaard. De man slikt: ‘Ik ben hier inderdaad niet heel blij mee.’
Source: Volkskrant