In zijn foto- en filmproject Food for Thought richt Kadir van Lohuizen de camera op de mondiale voedingsindustrie. Op de expositie in Amsterdam strijden bewondering, verbijstering en een gevoel van overdondering bij de bezoekers om voorrang, zag de Volkskrant.
Als fotograaf Kadir van Lohuizen bij de ingang van zijn tentoonstelling uitleg geeft aan de verslaggever, wordt hij soms aangeklampt. ‘Complimenten, maar nu weet ik niet meer wat ik moet eten’, zegt een vrouw op quasiverwijtende toon. ‘Over een paar weken komt mijn familie uit Brazilië: allemaal veehouders. Die neem ik zeker mee hierheen’, kondigt een tweede bezoeker aan.
Veel waardering krijgt Van Lohuizen (60) in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam voor zijn project Food for Thought, waarmee hij de camera richt op de mondiale voedingsindustrie. Begrijpelijk, want op de expositie strijden bewondering, verbijstering en een gevoel van overdondering bij de bezoekers om voorrang.
De slachterij waar dagelijks twintigduizend varkens na bedwelming hun einde vinden en bijna volautomatisch tot consumptievlees worden verwerkt. Het veredelingsbedrijf bij Enkhuizen dat tomatenzaad kweekt dat ‘per kilo meer waard is dan een goudstaaf’. Het Amerikaanse rundveebedrijf waar het onvoorstelbare aantal van 250 duizend slachtdieren wordt gehouden. De tomatenkassen die reiken tot voorbij de horizon. Nu nog wordt er handmatig geoogst – door buitenlandse arbeidskrachten. Maar straks, voorspelt Van Lohuizen, neemt een robot de mens ook dat werk uit handen.
Het kostte Kadir van Lohuizen veel overredingskracht om te mogen filmen en fotograferen in de voedingsindustrie. Boeren moesten eerst overleggen met afnemers (zoals supermarkten), firma’s waren bang om bedrijfsgeheimen prijs te geven of in een kwaad daglicht te worden gesteld, of ze vreesden schade aan hun marketingstrategie. Toch kwam hij binnen bij de enorme koeienboerderij (250 duizend dieren) in Hereford (Texas), iets wat collega’s van zijn Amerikaanse opdrachtgever The Washington Post nooit was gelukt. ‘De boer had Friese voorouders. Toen hij hoorde dat ik uit Nederland kwam, was ik welkom.’
Het zijn een paar voorbeelden van de technologisch onstuitbare voedingsindustrie die, zoals iedereen wel weet, Nederland tot een grootmacht heeft gemaakt. Wereldspeler bij de export van vlees, groenten en zuivel. Voorloper bij innovaties in zaadveredeling, kassenbouw, stalinrichting, viskwekerijen, en dat alles in steeds grotere volumes, met steeds efficiëntere methoden, custommade: alle tomaten uit de Nederlandse kas even groot, de sperzieboontjes uit Kenia alle even lang, de aldaar met de hand geschilde en in hapklare blokjes gesneden mango’s (uurloon: 2 à 3 dollar) in het plastic bakje.
We weten het wel, en toch ook weer niet, hoe de voedingsindustrie de wereld verandert en welke spilfunctie Nederland vervult. We zijn ongeveer zoals Van Lohuizen toen hij in 2020 begon aan wat Food for Thought zou worden. Hij had zich als fotograaf en videofilmer verdiept in de wereld van het afval (een project dat werd bekroond bij World Press Photo). Bereisde de wereld om de gevolgen van de zeespiegelstijging vast te leggen (uitmondend in een expositie, tv- serie en het boek After Us the Deluge). Zag de raakvlakken die deze onderwerpen hebben met de mondiale voedselproductie.
En toen kwam corona en gingen de grenzen dicht, ook voor de reislustige fotograaf. Dan maar, besloot Van Lohuizen, in Nederland beginnen aan het onderzoek naar de voedselproductie, waarin Nederland een nog veel grotere rol speelt dan hij ooit had gedacht. Het leidde tot een imposante (maar niet overdadige) hoeveelheid informatie, die de beelden van de noodzakelijke feitelijke fundamenten voorziet.
Op vijf grote schermen in het Scheepvaartmuseum toont Van Lohuizen de films van acht tot tien minuten die hij maakte in onder meer de Verenigde Staten, Kenia, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, landen die door onzichtbare navelstrengen zijn verbonden met Nederland. Aan het laatste deel, over China, wordt nog gewerkt.
Onthullend zijn de beelden uit het doorgaans zo gesloten Saoedi-Arabië, dat zich in rap tempo ontwikkelt tot voedselproducent van de Golfregio. Van Lohuizen bezocht er een enorme tomatenkas, waarvan de omvang sinds hij er filmde alweer is verdubbeld. En complete koeienstallen van Nederlandse makelij, met uitgebreide, in het woestijnklimaat hoognodige koelvoorzieningen.
Net als de grote prints geven de films op zakelijke wijze weer hoe productieprocessen verlopen. Het handmatige werk in Kenia. De computergestuurde tractor die plantjes uitzet op een enorme akker. Het slachten van varkens en runderen en het robotgestuurde klieven van de karkassen: een voor menigeen confronterende aanblik, in een omgeving die Van Lohuizen paradoxaal genoeg aan een ziekenhuis deed denken.
Ironisch, noemt hij het, dat de jonge museumbezoeker wordt gewaarschuwd voor zijn soms schokkende beelden: ‘Blijkbaar moet je 12+ zijn om onze voedselproductie te kunnen bekijken.’
Nergens klinkt commentaar van Van Lohuizen, die naam maakte als sociaal betrokken fotojournalist. ‘Ik ben aan Food for Thought begonnen uit oprechte nieuwsgierigheid. Wat ik ben tegengekomen, roept uiteraard de nodige vraagtekens bij me op, maar ook bewondering en begrip voor de boeren die jarenlang speelbal zijn geweest van de agro-industrie, de landbouwpolitiek, banken, supermarkten en de veeleisende consument.’
Liever dan stellingen te betrekken laat hij het aan de bezoeker over om een oordeel te vormen over de voedingsindustrie. Niet altijd makkelijk.
Lachend: ‘Bij de opening waren ook mensen uit de industrie aanwezig. Sommigen feliciteerden me met het eindresultaat. Toen dacht ik wel even: oei, ben ik niet te vriendelijk voor ze geweest?’
Kadir van Lohuizen: Food for Thought. T/m 9/6, Scheepvaartmuseum, Amsterdam. Vanaf half april zendt de VPRO de gelijknamige serie uit.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden