1. Hoeveel partijen doen mee?
Er doen dit jaar 26 partijen mee aan de verkiezingen. Dat zijn er een stuk minder dan in 2021. Toen was er nog een naoorlogs record van 37 partijen. Het absolute record komt uit 1922, toen 53 partijen meededen aan de Tweede Kamerverkiezingen.
2. Kan ik op al deze partijen stemmen?
Het kan zijn dat je niet alle 26 partijen terugvindt op je stembiljet. Dat komt doordat Nederland met een zogeheten kieskringenstelsel werkt. Nederland telt twintig kieskringen. Zo is Amsterdam een kieskring, maar ook Utrecht, Dordrecht en Bonaire. Twintig partijen doen mee in alle kieskringen.
Op de website van de Kiesraad vind je de verschillende kieskringen met de deelnemende partijen en de kandidatenlijsten. Die kandidatenlijsten kunnen ook per kieskring verschillen. Partijen mogen namelijk per kieskring andere namen aanleveren.
3. Waarom zijn er nu alweer verkiezingen?
Normaal gesproken vinden de Tweede Kamerverkiezingen om de vier jaar plaats. Soms gebeurt dat eerder, omdat een kabinet is gevallen. Dat was op 7 juli het geval met kabinet-Rutte IV, omdat de partijen het niet eens konden worden over een migratiedeal. De verkiezingen, die eigenlijk in het voorjaar van 2024 zouden plaatsvinden, zijn daarom vervroegd naar november.
4. Hoeveel mensen in ons land mogen hun stem uitbrengen?
Er zijn 13,3 miljoen kiesgerechtigden in ons land. Je bent kiesgerechtigd als je in Nederland woont, de Nederlandse nationaliteit hebt en achttien jaar of ouder bent. Verder zijn er ongeveer 109.000 mensen die in het buitenland wonen en hun stem mogen uitbrengen.
5. Wat moet ik meenemen naar het stembureau?
Je moet je stembiljet en een identificatiebewijs meenemen. Dit mag een identiteitskaart, een paspoort of een rijbewijs zijn. Je identiteitsbewijs mag maximaal vijf jaar zijn verlopen op de dag van de verkiezingen.
6. Kan je in een andere stad dan je woonplaats stemmen?
Niet zomaar. Met je stempas kan je bij elk stembureau binnen jouw gemeente stemmen. Als de stad waar je wil stemmen dus onder dezelfde gemeente valt als je woonplaats, kan je daar gewoon stemmen.
Maar wil je in een stad stemmen die buiten jouw gemeente valt? Dan moet je een kiezerspas aanvragen. Met zo'n kiezerspas kan je in heel Nederland stemmen. Let wel op dat je die pas op tijd aanvraagt.
Er zijn twee manieren om aan zo'n kiezerspas te komen: via een aanvraagformulier of via een mondelinge aanvraag. In onderstaand artikel leggen we je uit hoe dat werkt.
7. Wat als ik ben verhuisd naar een andere gemeente?
Je krijgt je stempas binnen op het adres waar je op 9 oktober 2023 ingeschreven stond. Dat adres bepaalt in welke gemeente je mag stemmen.
Als je in de tussentijd bent verhuisd naar een andere gemeente, kan je met je stempas in je oude gemeente stemmen. Als je in je nieuwe gemeente wil stemmen, moet je ook een kiezerspas aanvragen.
8. Wat als ik zelf niet kan stemmen?
Ben je ziek, op vakantie of kan je om andere redenen niet zelf stemmen? Dan kan je iemand anders machtigen om jouw stem uit te brengen. Dat kan op twee verschillende manieren: via je stempas (onderhandse volmacht) of via een machtigingsformulier (schriftelijke volmacht).
Bij een onderhandse volmacht gebruik je het stukje 'volmachtbewijs' op de achterkant van je stempas. Als kiezer vul je daar je gegevens in. Dit moet je samen met de gemachtigde ondertekenen. Je kan alleen een onderhandse volmacht geven aan iemand die in dezelfde gemeente woont. De persoon die wordt gemachtigd, kan de volmachtstem alleen tegelijk met de eigen stem uitbrengen.
Je kan ook een schriftelijke volmacht doen. Dan stuur je een verzoek naar de gemeente waar je geregistreerd staat op de dag van de verkiezingen. Dat verzoek moet uiterlijk vijf dagen voor de verkiezing door de gemeente zijn ontvangen. Een formulier hiervoor vind je bij je gemeente.
9. Is er ook iets geregeld voor kiezers met een beperking?
Alle stembureaus moeten toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Voor mensen die in een rolstoel zitten, moet er bijvoorbeeld minstens een stemhokje zijn met een verlaagd schrijfblad. Kiezers met een lichamelijke beperking mogen voor praktische hulp ook iemand meenemen in het stemhokje.
Ook hangt er in alle stembureaus een vergrote kandidatenlijst voor mensen met een visuele beperking. Daarnaast moet er minstens één leesloep aanwezig zijn.
Alleen voor mobiele stembureaus en voor stembureaus op stations gelden minder strenge eisen. Sommige stembureaus zijn juist extra toegankelijk voor mensen met een beperking. Op waarismijnstemlokaal.nl vind je welke stembureaus extra toegankelijk zijn.
10. Wat is blanco stemmen?
Als je niet weet op welke partij of kandidaat je wil stemmen, maar wel gebruik wil maken van je stemrecht, kun je een blanco stem uitbrengen. Je kruist dan geen enkel vakje van het stembiljet aan.
Blanco stemmen worden niet verdeeld over partijen en hebben geen invloed op de verkiezingsuitslag. Bij het tellen van de stemmen en het verdelen van de zetels gelden namelijk alleen stemmen van kandidaten. Het is dus niet zo dat een blanco stem naar de grootste partij gaat. De stemmen tellen wel mee om de opkomst vast te stellen.
11. Hoe werkt een voorkeursstem?
Veel mensen zijn geneigd om te stemmen op de persoon die bovenaan de lijst van hun partij staat. Maar dat hoeft niet. Je kan ook stemmen op iemand die lager op de lijst staat. Dat zijn zogeheten voorkeursstemmen. Het kan zijn dat diegene beter jouw standpunten vertegenwoordigt of dat diegene je het meeste aanspreekt.
Als kiezer kun je met voorkeursstemmen de lijstvolgorde van een partij veranderen. Stel: een partij krijgt tien zetels, dan krijgen in principe de eerste tien kandidaten op de lijst een zetel in de Tweede Kamer. Maar als de kandidaat op plek twaalf meer stemmen krijgt dan de kandidaten op plek tien en elf, kan deze persoon alsnog in de Kamer komen. Dat gaat dan wel ten koste van de kandidaat op plek tien.
12. Hoeveel zetels zijn er te verdelen?
In de Tweede Kamer zitten 150 volksvertegenwoordigers. Alle 150 zetels worden verdeeld.
13. Hoe wordt bepaald of een partij een zetel krijgt?
Daarvoor hebben we een zogenoemde kiesdeler. Dat is het totale aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal te verdelen zetels.
Stel je voor dat tien miljoen mensen hun stem uitbrengen. Dan is de kiesdeler 10.000.000/150= 66.666 stemmen. Een partij heeft dan dus 66.666 stemmen nodig om één zetel binnen te halen.
14. Wat is een restzetel?
Om te bepalen hoeveel zetels een partij krijgt, worden alle stemmen stemmen van een partij opgeteld en gedeeld door de kiesdeler. Dit zal alleen nooit precies uitkomen op een rond getal. Daardoor houd je altijd een aantal zetels over. Dat noemen we restzetels. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2021 waren er elf restzetels over.
15. Hoe worden restzetels verdeeld?
Partijen moeten minstens één 'normale' zetel hebben behaald om aanspraak te maken op een restzetel. De verdeling wordt vervolgens gemaakt op basis van de 'grootste gemiddelden'.
Het totale aantal stemmen van een partij wordt gedeeld door het aantal volle zetels plus één. De partij met het hoogste gemiddelde krijgt de eerst beschikbare restzetel. Deze berekening wordt herhaald tot alle restzetels verdeeld zijn.
16. Wat gebeurt er als er stemmen worden geronseld?
Allereerst: het ronselen van stemmen houdt in dat een kiezer andere mensen vraagt om de stempas te ondertekenen en af te geven. Dat is strafbaar.
Als kiezers stemmen ronselen, zijn daar speciale richtlijnen voor. De burgemeester van de betreffende gemeente kan in zo'n geval aangifte doen.
17. Mag ik als burger ook meekijken in een stemlokaal?
Ja, het is voor geïnteresseerden toegestaan om een kijkje te nemen in een stemlokaal en bij de telling. Je mag gewoon toekijken of notities maken. Je mag het stembureau niet hinderen. Je mag dus ook niet zelf meetellen of op een andere manier helpen.
Als je denkt dat er iets fout is gegaan tijdens het tellen van de stemmen, kan je een bezwaar indienen bij de voorzitter van het stembureau. Doordat iedereen zo'n proces-verbaal en tellingen kan inzien, is ook voor iedereen te controleren hoe de verkiezingsuitslag tot stand komt.
18. Wanneer is de uitslag bekend?
De stembureaus sluiten woensdagavond om 21.00 uur. Daarna volgt een eerste exitpoll op basis van peilingen. Die peilingen zijn geen officiële uitslag, maar zijn gebaseerd op sneltellingen van stembureaus.
In de loop van de avond en in de nacht verschijnen de uitslagen per gemeente. Ook dan zijn de uitslagen nog niet officieel. De Kiesraad maakt de officiële uitslag vrijdag 1 december bekend, al is dit meestal slechts een formaliteit.
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen