Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door ontwerpwetenschapper Jasper van Kuijk. Deze week: deuren van treintoiletten.
Ik voel een mengeling van opluchting en trots als ik dit keer, in deze pas gerenoveerde dubbeldekkertrein, de deur van het toilet gewoon op slot krijg. Je zou zeggen dat een dergelijke handeling niet al te moeilijk zou moeten zijn, maar sinds de NS een aantal jaar geleden overstapte op elektrische drukknoppen om wc-deuren te openen zijn de treintoiletten veranderd in rijdende escaperooms.
Destijds werden de toiletten voorzien van een bredere schuifdeur die opent op luchtdruk. Doel daarvan was om ze toegankelijker te maken voor bijvoorbeeld mensen met een rollator of een rolstoel, of voor wie een wat grotere rugzak op heeft. De pneumatische schuifdeur is op zichzelf geen probleem, de bediening die erbij meekwam wel.
In de eerste versies bestond die uit drie drukknoppen: eentje met pijltjes naar elkaar toe (deur sluiten), met pijltjes van elkaar af (deur openen) en met een sleutel (op/van slot). En dan een groen of rood oplichtende cirkel om de knoppen heen, die aangaf welke knoppen je kon indrukken.
Jasper van Kuijk is ontwerpwetenschapper. Hij doet onderzoek naar, onderwijst in en communiceert over (gebruiksgericht) ontwerpen. @jaspervankuijk@mastodon.social
Naast hun onbekende verschijningsvorm zaten de knoppen niet op of naast de deur, maar een stuk verderop. Bij één model zat er een urinoir tussen de deur en de knoppen, bij een andere zaten ze zelfs onder de wasbak. Een belangrijke ontwerpregel die interactieontwerpers leenden uit de zogenaamde Gestalt-principes van visuele ordening is de ‘wet van de nabijheid’: dingen die dichter bij elkaar staan, horen in de ogen van gebruikers bij elkaar. Deze wc-knoppen zaten te ver van de deur om erbij te horen.
Bij mijn eerste confrontatie met dit type treintoilet stond ik verbaasd om me heen te kijken, vertwijfeld zoekend naar een manier om met enige privacy te kunnen plassen. Om er daarna vanaf het balkon getuige van te zijn hoe andere reizigers geregeld werden overvallen tijdens hun toiletbezoek.
De nieuwere versie van het toilet, waarin ik nu sta, is beter. Er zijn nog maar twee knoppen (openen/sluiten en op slot) en ze zitten direct naast de deur. Helaas zit nu precies daar waar gewone wc-deuren een draaiknop hebben om hem op slot te doen een noodhendel om hem te openen, die door zijn vorm en plaats vermoedelijk ook vrij vaak in niet-noodsituaties gebruikt wordt. O, en de deurbediening heeft zelfs audio-instructies.
Het voelt allemaal als een onnodig ingewikkelde hightechoplossing. Een eenvoudigere én begrijpelijkere oplossing was een simpele verticale hendel direct naast de deur geweest, die je in de richting kantelt die de deur op moet en die dan de pneumatiek in werking zet, in combinatie met een fysieke sluiting. Een inclusiever toilet maken is een nobel streven en een deuropening waar iedereen doorheen kan, hoort daar absoluut bij. Maar ik zou niet ook inzetten op een deurbediening die voor iedereen onbegrijpelijk is.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden