Frans Timmermans wees aan het slot van het SBS6-debat donderdagavond om zich heen naar Geert Wilders, Dilan Yesilgöz en Pieter Omtzigt. Stem op mij, was zijn boodschap. ‘Anders krijgen we dit clubje.’ Dat is de boodschap die hij tot woensdag nog in vele toonaarden zal herhalen: de groenrode samenwerking als laatste bastion tegen een rechts kabinet.
Intussen hoeft hij niet ver over zijn schouder te kijken om een heel koor aan linkse concurrenten te zien die hun kiezers juist waarschuwen dat hun idealen bij Timmermans niet veilig zijn. ‘Hij is te druk met formeren’, vindt Volt-voorman Laurens Dassen. ‘Ga eerst eens de barricaden op voor de progressieve idealen!’ Ook dat hebben we niet voor het laatst gehoord, want precies hier speelt zich een belangrijk deel van de strijd nog af in de komende dagen.
Over de auteur
Raoul du Pré is chef van de politieke redactie van de Volkskrant. Hij schrijft sinds 1999 over de nationale politiek.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
Rond Timmermans’ campagne is al weken te horen dat het hem in de strijd om het Torentje nog onvoldoende is gelukt om kiezers weg te lokken bij andere linkse en progressieve partijen als D66, Volt, SP en Partij voor de Dieren. Het argument dat een stem op GroenLinks-PvdA nodig is om ‘links’ het initiatief te geven in de kabinetsformaties, is voor veel kiezers vooralsnog niet doorslaggevend.
De kans dat ze zich in de laatste dagen bedenken is echter nog niet verkeken, blijkt uit electoraal onderzoek van I&O Research in opdracht van de Volkskrant. Van de mensen die liefst op D66 stemmen, overweegt nog 40 procent een stem op GroenLinks-PvdA. Datzelfde geldt voor de aanhangers van Volt (42 procent), PvdD (37 procent) en SP (20 procent). Andersom geldt dat ook: als Timmermans in de laatste dagen niet overtuigt, kan hij nog 28 procent van zijn kiezers verliezen aan D66 en 27 procent aan Volt.
Bij die onzekerheid rond Timmermans speelt ook twijfel onder de kiezers van zijn eigen PvdA. Die blijken meer moeite te hebben met de groenrode samenwerking dan de voormalige GroenLinks-kiezers. Slechts 58 procent van de voormalige PvdA-kiezers zegt nu op de samenwerking te gaan stemmen. Ook zij zijn nog niet verloren voor Timmermans. ‘Een relatief groot deel van hen heeft nu geen voorkeurspartij en zou uiteindelijk toch kunnen uitkomen bij de linkse samenwerking’, aldus I&O-onderzoeker Peter Kanne.
Voor Omtzigts NSC geldt hetzelfde verhaal, maar iets minder sterk. In zijn strijd om als grootste partij uit de bus te komen, moet hij het met name van de ‘losse’ kiezers op de rechterflank hebben. Vooral stemmers met een voorkeur voor PVV (21 procent), BBB (39 procent), CDA (30 procent) en VVD (19 procent) noemen NSC als een partij die ook in aanmerking komt als de omstandigheden daarom vragen.
Omdat de drie grootste partijen in de peilingen al weken onverminderd dicht bij elkaar staan, kunnen die bewegingen de doorslag gaan geven. De VVD heeft er minder van te verwachten. Alleen onder de NSC-kiezers noemt 20 procent de VVD als mogelijk alternatief. Bij de andere partijen is veel minder te halen voor Yesilgöz. De positieve keerzijde voor haar is dat de kiezers die al wel voor de VVD hebben gekozen, zekerder zijn van hun zaak dan de kiezers van de andere twee frontrunners.
Hoewel in de laatste dagen dus nog veel kan veranderen, is PVV-leider Wilders zonder meer de winnaar van de afgelopen campagneweken. In augustus, toen de campagne op gang kwam, stond hij nog op veertien zetels in de I&O-peiling. Inmiddels zijn dat er twintig. Kiezers die in maart bij de provinciale verkiezingen nog op de BBB stemden, keerden bij hem terug. Ook heeft hij veel minder last van de opkomst van NSC dan vooraf vaak werd gedacht.
Zijn strategie om zich ‘milder’ te presenteren dan voorheen werpt haar vruchten af. Na het laatste RTL-debat, afgelopen zondag, wezen kijkers het vaakst Wilders aan als meest overtuigende lijsttrekker. Zijn waarderingscijfer is sinds augustus gestegen van een 4,6 naar een 5,0 (Omtzigt daalde in dezelfde periode van een 7,6 naar een 6,7). Wilders’ stemmers tonen zich intussen zeer gecharmeerd van zijn pogingen om zichzelf weer in beeld te brengen als regeringspartij. Vooral een mogelijke coalitie van PVV met VVD, NSC en BBB zou onder Wilders’ achterban op groot enthousiasme kunnen rekenen.
Die combinatie kan in de jongste zetelpeiling ook rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer, maar stuit wel op verzet van Omtzigt, die zegt alleen te willen regeren met partijen ‘die de rechtsstaat heel laten’. Zijn kiezers zijn daarover verdeeld: 32 procent van de NSC-achterban noemt de PVV als partij die ‘absoluut niet’ mag meeregeren. Ter vergelijking: een samenwerking met Timmermans stuit op meer bezwaren. Dat wil 37 procent van Omtzigts kiezers ‘absoluut niet’ zien gebeuren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden