Immigratie is hét verkiezingsthema van de VVD. Lijsttrekker Yesilgöz wil de regels aanscherpen en minder vluchtelingen toelaten: ‘Een van mijn grootste bezwaren is dat we nu iedereen op één hoop gooien: oorlogsvluchtelingen, politiek vervolgden. Dat moet beter.’
‘76 zetels… Dat zou wel mooi zijn, hè. Dan begin ik met het beperken van de instroom van asielzoekers, omdat het in politieke zin een van de lastigste onderwerpen is. Ik zou meteen onze maatregelen invoeren.’
Dilan Yesilgöz (46) staat momenteel het liefst voor 6 uur op. Dan slaapt iedereen nog en kan ze alvast aan het werk. ‘Nu 22 november dichterbij komt, wordt dat wel steeds moeilijker’, zegt ze in haar werkkamer op het ministerie. ‘Iedereen is steeds vroeger wakker.’
Asiel is hét campagnethema voor de VVD. De partij wil in een volgende kabinetsformatie voor elkaar krijgen wat in Rutte IV niet lukte: maatregelen overeenkomen om het aantal asielzoekers (dit jaar ruim 50 duizend) te beperken. De VVD wil met een zogenoemd tweestatusstelsel (dat Nederland tot 2000 hanteerde) onderscheid maken tussen mensen die in hun herkomstland vervolgd kunnen worden en oorlogsvluchtelingen. Die laatste groep moet bijvoorbeeld langer wachten om het gezin te laten overkomen.
Yesilgöz sprak in het verleden haar irritatie uit over linkse mensen die haar stevige standpunten op asiel in verband brachten met haar eigen vluchtelingenachtergrond. Toch kan de VVD er zelf ook niet omheen in het verkiezingsprogramma. Door de huidige toestroom ‘heeft een meisje van 8 jaar oud dat vandaag als vluchteling aankomt in Nederland, geen redelijke kans om later uit te groeien tot ingenieur, verpleegkundige, politievrouw, of minister en VVD-leider’.
‘Dat zeggen ze al een hele tijd, maar ze doen het niet.’
‘Het tweestatusstelsel maakt het mogelijk om aanvullende voorwaarden te stellen. Het gaat ons om een heel pakket aan maatregelen. We willen ook dat mensen minder snel een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd krijgen. We moeten vaker toetsen of ze al terug kunnen, zoals de Europese richtlijn voorschrijft.’
‘Juristen, ook in dit pand, zeggen dat we in de huidige situatie niet voldoen aan de Europese richtlijn. Dat is belangrijk.’
‘Waarom gaat u voorbij aan het feit dat mijn juristen dit zelf adviseren? Als het lukt om het aantal asielzoekers naar beneden te brengen, verandert ook de werklast van de IND. In de huidige situatie is alles vastgelopen. De instroom moet naar beneden, de doorstroom moet beter. Ik vind het verschrikkelijk dat mensen die erkend vluchteling zijn, nog jaren in een azc moeten blijven. Die krijgen zo geen eerlijke kans. De reden dat ik hier tegenover u zit, is omdat ik die eerlijke kans wel heb gehad.’
‘In een ideale situatie hoeft niemand te vluchten, laat ik dat voorop stellen. Ze had misschien in Griekenland kunnen blijven. Opvang in de regio. Daarin willen we investeren, zodat mensen niet jarenlang in een vluchtelingenkamp zitten, maar op een plek verblijven waar ze goed kunnen functioneren.
‘Voor mijn moeder, die persoonlijk vervolgd werd, ging deze mogelijkheid niet op. Zij is met de kinderen naar Griekenland gevlucht, waar ze ons wellicht ook hadden kunnen vinden. Dan kun je uitgenodigd worden, zoals dat bij ons is gegaan. (De vader van Yesilgöz vluchtte drie jaar eerder naar Nederland, red.) Nu zijn dat ongeveer vijfhonderd mensen per jaar. In een ideale situatie, waarin het lukt om de irreguliere immigratie naar Nederland te beperken, zouden dat er meer kunnen worden.’
‘Dat ligt aan het verhaal. Bij homo’s die gevaar lopen in hun land van herkomst, omdat daar de doodstraf op staat, kun je op een gegeven moment zeggen: jij kan niet meer terug, want de situatie daar zal niet veranderen. Een oorlog kan voorbij gaan en een gebied kan weer veilig worden. We moeten af van het automatisme. Nu krijgt vrijwel iedereen na vijf jaar een permanente verblijfsvergunning.’
‘Maar het is niet zo dat je in een azc zit te wachten tot je een permanente verblijfsvergunning krijgt. Kansrijke asielzoekers moeten zo snel mogelijk de ruimte krijgen om actief deel te nemen aan de samenleving. En met terugkeer is ook helemaal niets mis, natuurlijk. Mensen die acuut moeten vluchten, zoals mijn ouders, willen vaak terug.’
‘Dat denk ik niet. Ik was hier vrij snel thuis. Maar ik weet wel dat mijn ouders dat aan het begin graag hadden gewild. Hun diploma’s waren hier niet geldig, ze waren hun familie kwijt, hun werk. Er zijn veel soorten verhalen. Een van mijn grootste bezwaren is, oneerbiedig gezegd, dat we nu iedereen op één hoop gooien: oorlogsvluchtelingen, politiek vervolgden. Dat moet beter.’
‘Dan doet u de adviezen van ambtenaren en onafhankelijke deskundigen tekort. Daar heb ik echt een probleem mee. Het gaat over duizenden mensen – hoeveel exact weten we niet. We hebben nareis-op-nareis raar ingericht: niet hoe het moet en niet hoe andere landen het doen. Ik haalde het aan om te laten zien op welk detailniveau we hebben onderhandeld.’
‘Dat is precies het punt, dáár is het kabinet over gevallen. Wij verbinden nu geen extra voorwaarden aan oorlogsvluchtelingen, in tegenstelling tot andere landen. Uit het WODC-onderzoek naar de aanzuigende werking blijkt dat mensen naar Europa vluchten vanwege de veiligheid of in de hoop op een beter leven. Nationaal asielbeleid speelt in die fase nog geen rol – helemaal fair. Eenmaal in Europa reizen ze door naar Nederland als er familie woont, omdat de voorzieningen beter zijn en het inwilligingspercentage hoger is. We hebben een context gecreëerd waarin het voor bepaalde groepen aantrekkelijker is om hiernaartoe te komen.’
‘Laat ik het zo zeggen: als politicus moet ik mijn verantwoordelijkheid nemen. Ik vind er iets van dat mensen in Ter Apel in het gras slapen of eindeloos in een azc moeten verblijven. Ik kan niks met de gemakzucht van politici die zeggen: kom allemaal maar, we gaan niets aan de instroom doen. Ik heb ook niets met die stoere taal van ‘gooi alle grenzen dicht’. Ik wil het doen met maatregelen die het verschil kunnen maken.’
‘U heeft gelijk: veel moet in en buiten Europa gebeuren. Toch vind ik het onze verantwoordelijkheid om ook binnenlandse maatregelen te nemen. En dat kan ook. We moeten hetzelfde doen als de buren, kijken of we niet aantrekkelijker zijn. Nareis-op-nareis is daar onderdeel van, het afbakenen van het kerngezin ook. Als je alles optelt, maakt het écht uit.’
‘Ik ga geen getal noemen.’
‘Ik waardeer hun inzet, of in elk geval hun doel, maar zij lopen vast op de vraag: wat doe je als dat getal is bereikt? Sluit je de grenzen bij de 56.001ste asielzoeker? Zo werkt het niet. Het noemen van een richtgetal leidt alleen maar af van de maatregelen die genomen moeten worden.’
‘Nee, daar zit inderdaad een gat. Met partijen die zeggen dat het fors naar beneden moet, zoals ook wij in ons programma doen, ben je er sneller uit.’
Of luister via Spotify of Apple podcasts.
‘Ja, ik waardeer de inzet van deze beroepsgroep, maar ik ben het echt niet eens met hun analyse.’
‘Waarom willen we toezicht? Omdat we weten dat er ook weekendscholen zijn waarbij dingen gebeuren die ongelooflijk slecht zijn voor kinderen. Dingen die tegen integratie, burgerschap en onze rechtsstaat ingaan. Het is toch van de zotte dat we daar niet op zouden mogen controleren? Dat is het doodslaan van een wezenlijk probleem.’
‘Ja, het belang van het kind gaat hier voor. Ik vind dit echt te kort door de bocht.’
‘Dat doen we juist om de beroepsgroep te beschermen.’ Met stemverheffing: ‘Je kunt doen alsof het probleem niet bestaat. Je kunt doen alsof op dit moment advocaten niet onder druk worden gezet om deel uit te maken van een crimineel netwerk. Je kunt doen alsof er geen advocaat is vermoord... U merkt, dit raakt me.’
‘Nee, ik bescherm de rechtsstaat. En de advocatuur.’
‘Het gaat om bijzondere gevallen van zware misdrijven. We hebben ook maximumstraffen die de rechter beperken. Bij het taakstrafverbod gaat het specifiek om geweld tegen hulpverleners. We zien ook zelf dat het uitzonderlijke maatregelen zijn, dus we houden het beperkt.’
‘Ik snap dat rechters het eens zullen zijn met dit kritiekpunt. Maar vanuit politiek perspectief zie ik een rechtsstaat die onder grote druk staat. Als je ziet hoeveel journalisten, advocaten, politici en ook rechters beveiligd moeten worden, hun vrijheid kwijt zijn, dan vind ik dat we daar iets tegenover moeten stellen. Wij moeten alles op alles zetten om die dreiging weg te nemen.’
‘Ja, dat is al vrij snel mijn primaire focus geweest. Wat je helaas altijd meteen ziet bij gebeurtenissen in het Midden-Oosten, is de enorme toename hier van het antisemitisme. De Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding meldde vorige week een stijging van 818 procent van het aantal incidenten. We moeten dat steeds blijven benoemen. En ook dat Hamas niet bezig is met de Palestijnse zaak. Hamas is bezig met de vernietiging van Joden. Daar doen ze zelf trouwens ook niet geheimzinnig over.’
‘Ik heb meteen zondag gezegd dat dit aan beide zijden veel onschuldige levens zou gaan kosten. Je weet wat je uitlokt, je wist dat Israël zichzelf zou gaan verdedigen.’
‘Dat is niet aan mij om te beoordelen.’
‘Omdat dat gaat over humanitair oorlogsrecht. Dat is in de eerste plaats aan het land zelf en daarna aan onafhankelijke beoordelaars. De inzet van de regering richting Israël is duidelijk: pas op met wat je doet. De hele situatie raakt me ongelooflijk. Ik ben vaak in het gebied geweest, niet in Gaza, maar wel in vluchtelingenkampen en op de Westelijke Jordaanoever.’
‘Ik wil de grootste worden.’ Yesilgöz buigt zich voorover naar het opnameapparaat en zegt: ‘Stem op mij.’ Dan: ‘Als wij niet de grootste worden, kan het ook zijn dat we niet in een coalitie komen. Dan zit ik voor de oppositie in de Tweede Kamer. Misschien als fractievoorzitter. Het Kamerwerk heb ik altijd met heel veel plezier gedaan. Maar ik kan niet ontkennen dat ik het ministerie dan ongelooflijk ga missen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden