Op een zondagmiddag in Amsterdam veranderde Greta Thunberg van een icoon van een mondiale beweging in een ‘gewoon’ politiek activist.
De klimaatverandering is Geen Gewoon probleem. Het onttrekt zich aan landsgrenzen, invloedssferen, regimes, bezettingen. Als het om de opwarming van de aarde gaat, zitten we met onze politieke vijanden en al het andere leven op de planeet in hetzelfde schuitje. Een van de redenen dat Greta Thunberg kon uitgroeien tot de verpersoonlijking van de strijd tegen de klimaatverandering, was dat zij Geen Gewoon activist was. Thunberg was een schoolmeisje van 15 toen ze in 2018 de aandacht van camera’s trok omdat ze elke vrijdag in haar eentje bij het Zweedse parlementsgebouw zat om te waarschuwen voor een catastrofe die ons boven het hoofd hangt. Dit schoolmeisje zag er beduidend jonger uit dan haar leeftijdgenoten: twee vlechten completeerden een gezicht dat nog helemaal van een kind was. Haar zorgen over de opwarming van de aarde uitte ze juist met een voor haar leeftijd ongewone ernst en gravitas.
Toen ze beroemd werd, betrachtte ze met haar ouders openheid over haar psychische problemen: autismespectrumstoornis, selectief mutisme en een obsessief-compulsieve stoornis. Dit meisje, zagen velen, was strijdbaar, maar tegelijk kwetsbaar als onze gehavende planeet. Er was geen toeval in het spel bij haar adoptie als icoon van de klimaatbeweging.
Zondag liep de nu 20-jarige Thunberg mee in de grootste Nederlandse klimaatmars tot nog toe. Ze droeg een kledingstuk dat vroeger een ‘PLO-sjaal’ of ‘Arafat-sjaal’ heette en symbool werd voor verzet tegen Israël. Op het klimaatpodium ging het ineens over Palestina. Een man in groene jas die daar bezwaar tegen maakte, haalde met zijn interventie CNN, BBC en Al Jazeera. Als Thunberg op dat historisch moment had gezegd: ‘We’re here for climate justice’, had ze een gijzeling van het evenement door een groep activisten ongedaan gemaakt en een mondiale beweging voor verdeeldheid behoed. In plaats daarvan scandeerde ze met de menigte: ‘No climate justice on occupied land.’ Alsof Israël het op windmolens en zonnepanelen heeft gemunt.
Uiteraard was dat Thunbergs goed recht. Sommigen meenden dat ze ‘haar onschuld kwijt is’. Correcter is wellicht dat Thunberg, ondanks haar ongewone achtergrond, het nodige gemeen heeft met ‘gewone activisten’. De neiging partij te kiezen in erg verschillende kwesties is veel activisten eigen. Je kunt beweren dat je als activist niet alleen in staat moet zijn stelling te nemen, maar óók behept moet zijn met een zekere aanleg voor zwartwitdenken en het zien van goede en foute partijen. Het gebeurt maar zelden dat mensen met uitgesproken ideeën over de ene kwestie zich in inzake andere kwesties in twijfel en grijstinten hullen. Zoals twijfelaars de neiging hebben overal over te twijfelen, hebben stelligen de neiging overal stelling in te nemen.
Groepsdruk speelt ook een rol. In veel activistische kringen worden kwesties gekoppeld. Abortus lijkt niets met het ontstaan van het moderne Israël te maken te hebben, maar toch zijn bijna alle anti-abortus-activisten in de VS fel pro-Israël. In betogingen voor lhbti-rechten klinken juist vaak pro-Palestijnse leuzen (hoewel alleen Israël in het Midden-Oosten een bloeiende gayscene heeft). Palestijnse vlaggen op klimaatmarsen hebben iets van de Mao-portretten die werden meegedragen op demonstraties tegen de Vietnamoorlog: in beide gevallen wordt de kwestie breder gemaakt dan ze is. Zoals je toen demonstranten had die tegen de Vietnamoorlog waren maar toch ook grote bezwaren hadden tegen Mao, zo heb je nu betogers die zich zorgen maken over de klimaatverandering maar toch ook vinden dat Israël niet als enige schuldig is aan alle ellende in het Midden-Oosten.
In 2020 muntten bewonderaars van Thunberg in een variatie op Trumps Make America Great Again een slogan die klimaatactivisten aller landen verbond: Make The World Greta Again. Maar in 2023 is dat geen paraplu meer waaronder iedereen kan schuilen.
Source: Volkskrant