Beelden van zes vroeggeboren kinderen die waren overleden in het Al Ahli ziekenhuis in Gaza-Stad, omdat de elektriciteit van hun couveuses was uitgeschakeld, waren de druppel voor de ervaren diplomate Angélique Eijpe. Op LinkedIn schrijft ze: ‘Na alle mensonterende beelden die we de afgelopen weken gezien hebben, was deze door mensen gecreëerde en te voorkomen tragedie wat me uiteindelijk bewoog mijn ontslagbrief in te dienen.’
In die brief schrijft ze dat de top van het departement niet luisterde naar haar waarschuwingen ‘in de week na 7 oktober’ om de ‘expliciet genocidale intenties geuit door onze bondgenoot Israël’ serieus te nemen. Haar aanvankelijke ‘hoop’ dat het beleid van ‘onvoorwaardelijke steun’ aan Israël zou worden aangepast, vervloog onder andere doordat de regering doorging met het leveren van F-35 onderdelen aan Israël. Dit maakt Nederland volgens Eijpe ‘waarschijnlijk direct betrokken bij oorlogsmisdaden’.
Over deze auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Het is gepeperde taal die aangeeft hoe hoog de gemoederen zijn opgelopen bij Buitenlandse Zaken. Afgelopen maand ondertekenden 350 ambtenaren er een protestbrief tegen het Nederlandse beleid. Daarin wordt onder meer ‘het uitblijven van medeleven met en sympathie voor Palestijnse burgerslachtoffers’ gesignaleerd, wat verklaard wordt uit het ‘institutioneel racisme binnen onze organisatie’.
Het brede protest is, zegt een ervaren diplomaat, ‘redelijk uniek’ in de geschiedenis van het ministerie. ‘Ik heb dit niet eerder in die vorm gezien de afgelopen dertig, veertig jaar.’ Het zijn volgens hem vooral jongere ambtenaren. ‘Niet iedereen van de nieuwe generatie loopt automatisch in de pas en accepteert dat ambtenaren ook maar een radertje zijn en dit soort kritiek niet openlijk mogen uiten.’ Verklaarbaar is het wel, zegt hij. ‘Mensenrechten, Den Haag als hoofdstad van recht en vrede, iedereen krijgt het met de paplepel ingegoten. Nu is het verschil met wat we in de praktijk doen voor sommigen wel erg groot.’
Voor de duidelijkheid: er lopen op het ministerie niet alleen protesterende ambtenaren rond. Er zijn genoeg andere (top)diplomaten die vierkant achter Israëls recht op zelfverdediging staan en vinden dat Nederland zijn invloed kan optimaliseren met de huidige koers. Daarbij speelt ook een grote rol dat twee van Nederlands belangrijkste bondgenoten – de Verenigde Staten en Duitsland – zich onomwonden achter Israël scharen. Berlijn versnelde sinds 7 oktober de exportprocedures om sneller wapens naar Israël te sturen.
Dat het Israëlbeleid een splijtzwam is op het departement, is niets nieuws, beaamt Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66), die van 2011 tot 2012 als diplomaat in Ramallah werkte. ‘Ik zag dagelijks de uitbreiding van de nederzettingen die ons tweestatenbeleid in gevaar brachten. Ik zag dagelijks hoe Palestijnse kinderen werden vastgezet. Daar rapporteerden wij over naar Den Haag, maar daar zat toen minister Uri Rosenthal (VVD, red.) en die zat daar helemaal niet op te wachten. Hij lunchte bij wijze van spreken wekelijks met de Israëlische ambassadeur en daar had hij genoeg aan. Het is aan ambtenaren om dat te accepteren, maar ik kreeg toen door mijn overstap naar de politiek gelukkig een andere manier om me te uiten.’
Ook in de politieke arena is Israël voor sommige partijen een moeilijk onderwerp. Dat GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans nu door sommigen binnen de partij bekritiseerd wordt omdat hij te pro-Israëlisch zou zijn, zal hem bekend voorkomen. Tien jaar geleden stapte partijgenoot Désirée Bonis op als Kamerlid omdat Timmermans, destijds minister van Buitenlandse Zaken, niet zwichtte voor haar oproepen de druk op Israël op te voeren omdat dat land zich niet hield aan zijn internationale verplichtingen.
Op Buitenlandse Zaken heeft een nieuwe generatie diplomaten de afgelopen jaren al vaker van zich laten horen. Een rapport waarin ‘institutioneel racisme’ op het departement werd geconstateerd stuitte een jaar geleden op onbegrip bij de oudere generatie diplomaten, maar jongeren herkenden zich zich erin. Een van hen sprak tegen de Volkskrant van een ‘angstcultuur om je uit te spreken over dingen die de incrowd niet goed vindt’.
Ditmaal is die interne onvrede bij een deel van de ambtenaren wel openlijk geuit. Dat er tegelijkertijd vertrouwelijke documenten zijn gelekt, heeft de woede van de departementsleiding gewekt en tot aangifte geleid. Vooral omdat de lekkende ambtenaar hierdoor de veiligheid en het functioneren van een collega in Israël in gevaar heeft gebracht. Ondertussen worden er door de minister en de ambtelijke top wel gesprekken en ‘luistersessies’ gehouden met ambtenaren in Den Haag en op de posten. De ambtelijke top heeft ook met een afvaardiging van de protestbriefschrijvers gesproken.
Eijpe ziet in haar ontslagbrief een ‘pijnlijke herhaling’ van de besluitvorming in aanloop naar de Irak-oorlog en ziet een groot contrast met het Nederlandse Oekraïnebeleid. ‘We hebben in een paar weken al onze geloofwaardigheid verloren door de heldere en duidelijke inconsistentie van onze stellingname inzake een genocide en etnische zuiveringen die zich voor onze ogen afspelen’.
Ze vermeldt dat sinds 7 oktober ‘het onvoorstelbare aantal’ van 26 familieleden van haar voormalige echtgenoot in Gaza zijn omgekomen. Tegelijk verzet ze zich tegen de neiging binnen Buitenlandse Zaken om haar stellingname te verklaren uit haar ‘persoonlijke en emotionele betrokkenheid’. Het is vaak gebeurd, schrijft ze, dat haar expertise en ervaring zo ten onrechte zijn ‘getrivialiseerd’.
Waar honderden BZ-ambtenaren blijven werken in een systeem dat ze van ‘institutioneel-racistisme’ beschuldigen, zette Eijpe de enige stap die ambtenaren in Nederland kunnen zetten als ze het beleid onverenigbaar vinden met hun geweten: ze stapte op.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden